Skip to main content

Full text of "Georgicon lib. IV"

See other formats 


M|li'"j;i 


iDRONTO 
LiBRARy 


'// 


L    E    C    T    O    R    I        S. 


ANTEQUAM,  Leflor,  ad  politiffimi  poet^  poli- 
tiffimum  poema  te  dimittam,  et  ipfi  et  tibi  aequum 
fafturus  videor,  fi  paucis  przemonuero,  quibus  prasfi- 
diis  inftru6lus  ad  hoc  opus  acceflerim.  Vellem,  ne  ni- 
mia  a  me  expedes:  nullos  enim  libros  MSS.  nullas 
ediciones  vetuftiores,  fed  folas  Mafuicii  et  Emmemfii,  et 
aliam,  cujus  aetas  non  liquet,  pertradare  contigit,  et, 
fi  afiquid  de  his  rebus  in  operis  decurfu  prolatum  fuerit, 
penes  alios  fides  efto.  Sine  amicis,  ad  quos  dubius  con- 
fugerem;  fine  copia  librorum,  qui  viribus  meis  opes 
fubminiftrarent  •,  ad  hoc  utique  munus  exfequendum 
meo  unius  ingenio,  quod  fentio  quam  fit  exiguum,  con- 
fifus,  ftrenue  accingebar.  Itaque  candidum  de  cona- 
tibus  meis  judicium  feras;  et,  fi  in  profanis  tibi  videbor 
aliquis,  fpondere  aufim  me  Sacris  operam  magis  frugi- 
feram  dedifle,  Vale  interim :  et,  fi  hsec  tibi  arriferint 
—  fi  perpetui  angores  corporis,  quibus  cruciatus  fum, 
et  infomnia  perpetua,  quse  me  macerat,  crudeles  fuos 
impetus  aliquando  tandem  velint  rernittere  i  tuum  erit 
et  doftiora  et  utiliora  efflagitare. 


THT  avtagoTaToi', 
Ko/ka,  yivuaxovT  xi/xyxa 

Dabam  Nottinghamise  xix.  Cal.  Sept. 
MDCCLXXXVII. 

P.  V  I  R- 


.4, 


P.  VIRGILII  MARONIS 
GEORGICON. 


0 


L  I  B  E  R    i. 

UlD  faciat  Isetas  fegcces ;  tjuo  fxdere  terrarti 
Vertere,  Msecenas  ;  ulmifque  adjungere  vites* 


Ver.  2.  Ulmifque  adjungere.  Haec  ellfio  conjun£lionis  que^  qua 
Virgiltus  tantopere  deiedlatur,  et  quae  in  medio  quarti  pedis 
potiflxmum  folet  fieri,  an  plus  dignitatis  aut  fuavitatis  in  poefini 
fuam  importaverit,  nequeo  decernere.  IUi  certiffime  defunt 
aures,  cui  non  contigit  hanc  elegantiam  percipere :  quam  ta- 
men  et  Ennius^  et  numerofiflimus  Lucretius  ante  noftrum  feli- 
citer  aflecuti  funt.  Si  vero  fuerint,  quibus  hsec  parva  vide- 
buntur,  fecum  velim  ii  reputent,  an  id,  utcunque  tandem  mi- 
nutum  fit,  pro  parvo  haberi  debeat,  quod  commendando  infer- 
viat  artifici,  in  re  omnium  fuaviflima  longe  fuaviflimo.  Neque 
enim  comparationem  fuam  aliunde  melius  inftituere  potuit  Ho" 
ratiusj  ille  optimus  elegantiarum  arbiter : 

Das  aliquid famee^  qucs  CARMINE  GRATIOR  aurem 
Occupat  hu?nanam  P 

Suas  delicias  fibi  quifque  habeat: 

Mjj  /lao»  ycct  IlEAoTr©-,   fAV  fMt  K^oicoto  txhxyrot. 

Mufarum  vero  colloqulo  frui,  et  earum  voces  in  imas  anlmx 
medullas  demittere,  concedatur. 

A  Con- 


2  P.  VIRGILII  MARONIS 

Conveniat ;  quse  cura  boum,  qui  cultus  habendo 
Sit  pecori ;  apibus  quanta  experientia  parcis ; 

V.  4.  Sit  pecori ;  apibus — .  Miferet  me  in  primis  illo- 
rum,  quibus  omne  rei  metricae  judicium  in  digitorum  extremi- 
tatibus  fitum  eft ;  quique  hiatiim^  fi  Dis  placet,  hujufce  verfus 
interponendo  ru  atque  confarcire  volunt : 

Sitpecorl\  atque  apibus 

Fugit  eos  fcilicet  vis  paufa  in  cafura^  quae  non  foliim  eo  volet, 
ut  brevem  fyllabam  producat ;  fed  etiam  vocalium  concurren- 
tium  elifioni  fubvenit :  quarum  rerum  cum  plurima  fint  in 
Marone  exempla  vel  pueris  notiflima,  nihil  prseterea  monendum 
ducimus,  nifi  hbc  praecipue  locum  habere  in  primd  fyllaba  pedis 
tertii,  atque  etiam  interdum  fieri  extra  csefuram ;  ut  in  ^n. 
i.  413. 

—  parcis. — Ut  erumpat  a  me  vera  vox,  hoc  epitheton  parcis 
nunquam  mihi  placuit,  nec  efl:  Virgilio  familiare.  Praeterea  vox 
prsecedens  —  experientia — adeo  fatis  indicat  apis  indolem,  ut 
parcis  jam  fri^idior  veniat  j  nec  fatis  decet  exordii  fimplicita- 
tem.     Mallem  equidem  refingere  : 

'■  apibus  QUANTA  experientia  PARVis  : 

ct  haec  eft  apta  fatis  rei  inftitutae  commendatio,  quod  animal 
tam  parvum  fapientiam  tantam  manifeftet.  Neque  aliter  ipfe 
nofter : 

Admiranda  tibi  h^vivM  fpeSiacida  rerum  :  Geo.  iv.  I. 

fi  PARVA  Ucet  componere  MAGNis  :  v.  176. 
regem  parvos^«^  ^iirites :  v.  201. 

Ita  Theocriius : orliyi  rif T0ON 

©«gko»  evTi  f/.tXtcra-a.f   y.en  u\ma  r^aviA.UTx  mtei '.   Id.  XlX. 

neque  aliter  in  mellito  carmine  Anacreon^  quod  ex  noftra  mente 
emendatius  ledloris  oculo  fubjiciemus : 

Eparf  TToT  f>  foooifft 

VioijJLUIfA.ilirill   fAlKiTlaV 

Toi-  ^oiKTvMv'   nAArEIlAE, 
*'  T«<  %wg^  ;'*  uMT^v^i, 
A^itlJi.m  TE  y.ai  'miTa.a^tir 
llg®'  T>J»  na7\r)V  Vt.V^ri^r\Vy 

,  OAw^a.   y.ai:o^tniTKV, 

Hinc 


GEORGICA.    LIB.  I.  3 

Hinc  canere  incipiam.     Vos,  6  clarinima  mundi       5 
Lumina,  labentem  coelo  qu2e  ducitis  annum: 

0(p»j  i^tTV^e  MIKPOS 

Me7\iTlccy  ol  ycu^oi, 
A^' HViv'   E»  To  xe»T§o» 
Tlom  To  Tfltf  f*e>^»T]ac, 
Oo-oy,   ^oy.fi<,  nONEir  AN, 
E§«?,    osTtf;  crt;  ^«XX«;  j 

Sic  elegans  fcriptor  Achilles  Tatius  habet  p.  77.    Ed.  An.  164.0. 

nAHTAS  iMXirluv.      Bene  Sirachides:   MIKPA  tv  -crETRvoJ?  MEAISSAj 
xat  a^^»)  yXvy.aa^f/.aruy  o  kx^v®^  otvrr,!; :    XI.  3* 

Et  hoc  quidem  nomine  faepius  laudatur  virtus.  Hinc  ^a/«- 
tilianus :  Confert  admirationi  multum  etiam  infirmitas^  iit  cum  idem 
"fydea  vakvvm^  fed  bellatorem  dicit  fuijje :  iii.  7.  —  Notum  eft 
111  ud  Lucretianum : 

Parvola,  pumilio,  x^eiTfc'»  »a,  /i7/<j  TTvrum faL 

huc  etiam  refer  Geo.  iv.  83. 

Ingentes  animos  angusto  in  peSiore  vcrfant. 

V.  6.  Quae  ducitis  annum :  — Ita  plenius  diftingue  poft  an" 
num :  clariffma  enim  mitndi  lumina  funt,  certo  certius,  Sol  tt 
Luna;  adeo  ut  omnium  illi  videantur  effc  infulfiflimi,  qui  Lihe- 
rum  et  Cererem  efle  velint.  Quafi  vero  Solis  et  Luna^  cum  fmt 
tanti  in  rebus  rufticis  momenti ;  cum  fmt  potentes  dierumy 
menfmm^  et  annorum^  totiefque  in  feqq.  memorentur,  oblivifci 
potuiflet  nofter !  Ita  porro  Varro  de  re  rufiicd^  qui  L.  i,  C.  i.  pri- 
mum  invocat  fovem  et  Tellurem^  fecundo,  Solem  et  Lunam : 
deinde,  Cererem  et  Liberum. 

Optime  Lucretius  in  cleganti  loco  folem  facit  dojninum  et  rec- 
torem  anni : 

^inetidm,  multis  SoLis  redcuntibus  annis, 
Jnnulus  in  digito  fubtertenuatur  habendo :  i.  312. 

ad  quem  fruftra  eft  T.  Faber^  qui  haec  commentus  eft.  "  Mihi 
autem  maxime  placeat,  fi  legatur : 

multis  OLIM  redeuntibus  annis : • 

"  idque,  ut  venuftius  eft,  ita  et  elegantiores  homines  probatu- 
"  ros  fatis  confido." 

Has  venuftates  nos  quidem  illi  minime  invidemus,  quibus  in 
memoriam  venit  illud  Lucretii  ia  alio  loco      ■  — 

A  2  Liber 


fi,  P.  VIRGILII  MARONIS 

Liber,  et  alma  Ceres  \  veftro  fi  munere  tellus 
Chaoniam  pingui  glandem  mutavit  arifta, 
Poculaque  inventis  Acheloia  mifcuit  uvis : 
Et  vos  agreftum  prsfentia  numina  Fauni,  lO 

Ferte  fimul  Faunique  pedem  Dryadefque  puellse  *, 
Munera  veftra  cano.    Tuque  6,  cui  prima  frementem 
Fudit  equum  magno  tellus  percufla  tridenti, 
Neptune:  et  cultor  nemorum,  cui  pinguia  Casse 
Ter  centum  nivei  tondent  dumeta  juvenci :  15 

Ipfe  nemus  linquens  patrium,  faltufque  Lycasi, 
Pan  ovium  cuftos,  tua  fi  tibi  Msnala  curse, 
Adfis,  6  Tegease,  favens :  oleseque  Minerva 
Inventrixi  uncique  puer  monftrator  aratri; 
Et  teneram  ab  radice  ferens,  Sylvane,  cupreflum :    20 
Dique  Desque  omnes,  ftudium  quibus  arva  tueri; 
QLiique  novas  alitis  non  ullo  femine  fruges, 

per  ccelum  soLis  volvenUa  lustra  :  v.  929. 


cujus  veftigiis,  ut  femper,  \n{\iWt  Virgllius : 

Intcrca  magnurn  soL  clrcumvolvitur  annum  :  I£.n.  iii.  284. 

Hiec  infuper  invocatio,  a  vos  0!  ad  cano  —  tanta  nititur  ma- 
jeftate  carminis,  ut  nihil  fupra. 

V.  10.  Praefentia  numina.  Ivd  prafentes  divos :  Ecl.  i.  quem 
vocis  ufum  ipfe  et  Horaiius  a  Grctcis  exceperunt. 


Y7r53^ETot|ixr;y  t^)  IIAPONTI  AAIMONI  :    Soph.  El.  I318. 

V.  12.  Munera  veftra  cano  —  Munera  in  hoc  loco  non  id 
vult  (fi  recSe  judlco)  quod  omnes  arbitrantur  —  dona — bene- 
ficia ;  fed  potius  offcia  —  regna  — provincias  —  in  quibus  verfa- 
mini,  et  quibus  praejlis.  Cognato  fenfu  dixit  Lucretius — ma- 
nera  jnilitiai;  et  Flaccus  —  munera  itania  —  munus  poeta  —  et 
alia  de  hoc  gensre  cuivis  nota. 

V.  10.  Puer  monflrator  aratri :  —  qui  mihi  videtur  efle  Ofi- 
ris :  quanta  autem  ille  commoda  in  communem  vitam  impor- 
taverit,  et  ejus  prxcipue  in  agricolas  beneficia,  enarrat  Diodorui 
Siculus^  L,  i.  et  canit  Tibullus  m  carmine  cultifTuno,  L.  i. 
El.  7. 

Quique 


GEORGICA.     LIB.  I.  5 

Qiiique  fatis  largum  coelo  demittitis  imbrem. 

Tuque  adeo,  quem  mox  qu£e  fint  habitura  Deorum 
Concilia,  incertum  eft -,  urbefne  invifere,  Csefar,       25 
Terrarumque  velis  curam ;  et  te  maximus  orbis 
Auftorem  frugum,  tempeftatiimque  potentem 
Accipiat,  cingens  materna  tempora  myrto : 
An  Deus  immenfi  venias  maris,  ac  tua  naut^ 
Numina  fola  colant  •,  tibi  ferviat  ultima  Thule,         30 
Teque  fibi  generum  Tethys  emat  omnibus  undis : 
Anne  novum  tardis  fidus  te  menfibus  addas, 
Qua  locus  Erigonen  inter,  Chelafque  fequentes 
Panditur :  ipfe  tibi  jam  brachia  contrahit  ardens 

V.  32.  Tardis  menfibus.  —  Satis  multa  in  hunc  locum  in- 
tcrpretes,  fi  fatis  bene.  Novimus  autem  z  philofophia  naturaiis 
mathematicis  principiis,  quae  excogitavit  ille  vir,  cui 

Terra  7iil  viditjlmile  aut  fecundum, 

menfes  lunares  hybernos  ajiivis  efle  longiores :  terra  enim  per 
hyemem  in  perihelio  verfata,  vis  gravitatis  lunas  ad  terram  tum 
magis  diminuitur,  quam  in  ajiate ;  undc  orbita  lunaris  am- 
plior  evadit :  ideoque  tempus  periodicum  lunac  augetur  in  k^~ 
quiplicata  ratione  diflantiae,  et  in  ratione  inverfa  fubduplicata 
vis  gravitatis. 

Rem  compertam  habuerunt  veteres,  dum  interea  lateret 
caufa:  quam  expofuilTe  in  oratione,  quae  teneras  auriculas  Mu- 
farum  fortafse  radat,  mihi  ignofcant  ciitici.  VideThuc.  vi.  21. 

Tardi  igitur  menjes  funt  cv/iivi  ^nenfcs^  hoc  nomine  donati, 
quod  tarde  veniant,  quoniam  illis  moram  injiciant  ?nenfes  hrutna 
longiores.  —  Haec  eft  vera  loci  interpretatio :  cui  tamen,  ut 
verum  fatear,  licet  ipfe  commentus  fim,  dare  raanus  aegre 
potuiflem,  utpote  nimiam  fubtilitatem  prae  fe  ferenti,  nifi  mihi 
fautor  ipfe  aftaret  Maro  : 

^uid  tantiim  Oceano  propcrcni  fe  tingerc  foles 

Hiberni^  vel qtne  tardis  itiora  noctibus  objlet:  Geo.  ii.  481. 

i,  e.  cur  hiemis  dies  tam  breves  fint;  &X.  ajiatis  tam  longi^  ut 
rjoftis  adventum  remorentur. 

"  Tarde  venientibus  ;  et  ajlivis  dixiffe  videtur,  ne  bis 
"  unum  tempus  fignihcaret."     Servius,  ibid. 

A  3  Scor. 


S  P.  VIRGILII  MARONIS 

Scorpius,  et  cceli  jufta  plus  parte  reliquit.  35 

Quicquid  eris  (nam  te  nec  fperent  Tartara  regem, 
Nec  tibi  regnandi  veniat  tam  dira  cupido : 
Quamvis  Elyfios  miretur  Grsecia  campos, 
Nec  repetita  fequi  curet  Proferpina  matrem) 
Da  facilem  curfum,  atque  audacibus  annue  coeptisj  40 
Ignarofque  viae  mecum  miferatus  agreftes, 
Ingredere,  et  votis  jam  nunc  affuefce  vocari. 

Vere  novo  gelidus  canis  cum  montibus  humor 
Liquitur,  et  Zephyro  putris  fe  gleba  refolvit ; 
Depreflb  incipiat  jam  tum  mihi  taurus  aratro  45 

Ingemere,  et  fulco  attritus  fplendefcere  vomer. 
Illa  feges  demum  votis  refpondet  avari 
Agricolas,  bis  quse  folem,  bis  frigora,  fenfit : 
Illius  immenfas  ruperunt  horrea  mefles. 

At  prius  ignotum  ferro  quam  fcindimus  asquor,   50 
Ventos  et  varium  cceli  prsedifcere  morem 
Cura  fit,  ac  patrios  cultufque  habitufque  locorum  ; 
Et  quid  quasque  ferat  regio,  et  quid  quseque  recufet. 
Hic  fegetes,  illic  veniunt  felicius  uvae: 

V.  35.  Reliquit.  —  Quidam  legunt  rellnquit,  fed  noftra  le6lio 
longe  elegantior,  utpote  r&m  faSiam  fine  mora,  et  Scorpii  promp- 
tius  officium,  felicius  repraefentans :  cujus  venuftatis  non  pauca 
in  feqq.  exempla  dabit  nofter.  Tota  quidem  locutio  eft  in 
rariflimis,  nec  aliter  explicanda,  nifi  a  fcopo  loci,  et  mente 
jnanifeftiffima  fcriptoris.  Ita  igitur  intelligo :  Scorpios  reliquit 
—  i.  e.  receflit  —  tibi  a  parte  cceli^  "  quae  erat  plus  jiijia  magna, 
"  et  amplior  quam  debuerat  occupare." — Hoc  etiam  vidit  non 
peflimus  interpretum  Taubmannus. 

V.  44.  Zephyro  putris.  De  ordine  verborum  in  hoc  loco 
fibi  ledtor  caveatj  Martynus  enim,  qui  elcgantias  Virgilianas  ne 
per  fomnium  quidem  deguftaverat,  ita  reddidit:  ''*■  And  the 
"  CRUMBLING  Earth  is  unbound  hy  the  Zephyrs :"  neque  me- 
lius  alii.  Ita  quidem  debuit :  Jnd  thc  Earth  unhinds  itfelfmoul- 
dering  hefore  the  Breeze.  Harum  proprietatum  nefcius,  praeci- 
puas  elegantias  Maronis  et  Hcratii^  qui  fe  potifllmum  ad  imi- 
tationem  Gracorum  contulerunt,  nunquam  non  pefsum  dabit. 

Arborei 


GEORGICA.    LIB.  L  > 

Arborei  foetus  alibi,  atque  injufla  virefcunt  55 

Gramina.    Nonne  vides,  croceos  ut  Tmolus  odores, 
India  mittit  ebur,  molles  fua  thura  Sabsei? 
At  Chalybes  nudi  ferrum,  virosaque  Pontus 
Caftorea,  Eliadum  palmas  Epirus  equarum. 
Continuo  has  leges  asternaque  foedera  certis  60 

Impofuit  natura  locis,  quo  tempore  primtim 
Deucalion  vacuum  lapides  jaiStavit  in  orbem; 
Unde  homines  nati,  durum  genus.     Ergo  age,  terrse 
Pingue  folum  primis  extemplo  a  menfibus  anni 
Fortes  invertant  tauri ;  glebafque  jacentes  65 

Pulverulenta  coquat  maturis  folibus  Eftas. 
At  fi  non  fuerit  tellus  foscunda,  fub  ipfum 
Ar<5turum  tenui  fat  erit  fufpendere  fulco: 
Illic,  officiant  Istis  ne  frugibus  herbse : 
Hic,  fterilem  exiguus  ne  deferat  humor  arenam,       70 

Alternis  idem  tonfas  ceflare  novales, 
Et  fegnem  patiere  fitu  durefcere  campum. 

V.  58.  At  Chalybes  —  Multo  commodius  legas  et  diftin- 
guas,  eodem  fpiritu : 

Ut  Chalybes  ntuU  ferrim,  vlrofaque  Pofitui 
Caflorea^  Eliadum  pabnas  Epiros  equarum  F 

V.  71.  Alternis.  —  Hanc  rem  cum  folita  fua  diainitate  tan»lt 

Findarus : 


1    '  y.ocpTToipo^oi^ 
a^n^K^aiv'   ui  T  AMEIBOMENAI, 
Toxa  fji.iv  i7N  ^iov  acdgff- 
rcr*»  tTrnsTavo»  'Suio^uv  looaxv 
Toy.x  a  ccvT   cfjo.Ticcvaot.ff.ziXi^   aQit'^  ty 

f/.x^4'^v.     Nem.  vi,  16. 

Qui  locus  eft  in  elegantiflimis.     Re<3:e  autem  lego^Jy  trt^tui/^ 
s  u  I  foli :  ita  Sophocles : 

Ei  Quv  Aj^jXXeuj  ruv  oTrXuv  ruv  'flN  iire^t 

K^H'fil'  c/xeMe  x«pt©-  «§»$-««?  T»*», 

Ovx.  acv  t»5  xvt  ip.aj\|/£)'  ctMi^  ccyr  £/*y.      Aj.  445' 

ubi  tamen  malleni  y.^xj^'  ciim  Scholiajie,  ut  exulet  anapajius  de 

A  4  Aut 


9  P.  VIRGILIIMARONIS 

Aut  ibi  flava  feres  mutato  fidere  farra, 
Unde  prius  laetum  filiqua  quafTante  legumen, 

quarto  loco,  quem  in  fedibus  paribus  non  amat  mufa  tragica, 
quamvis  interea  minime  rcfpuat,  ut  permultis  exemplis  pofTem 
oftendere,  reclamante  magno  Toiipioy  et  multis  aliis.  Purior 
eft  in  hac  re  Sophodes. 

Revertamur  autem  ad  locum  Ptndari^  et  a  voce  a/x«?o,t/i£v«i, 
qua  nihil  poteft  efle  venuftius,  infignem  Euripidis  locum  illuf- 
tremus. 

Mf§4a^<*5  ^  ayet^cov 

iTi^oti  iTE^ai;  METAMEIBOMENA, 

'SJoXh;  cco  iir  ay^oiq 

s^ay' <x.^-i)ioK;  T^(pa,)ioi^iv '.    Phaen.  o37' 

ad  quem  locum  nihil  viderunt  aut  Barneftus  aut  Schol,  —  Vox 

id.irccix.HQoiJ.ivcc  fcilicet  eft  pulchra  admodum,  et  reddi  debet  — fuis 
•uiribus  ex  uno  gradu  in  alterum  afcendens  —  quae  interpretatio 
veram  vim  media  vocis  videtur  exhibere.  Nec  multo  aliter 
£uripides  infrd. :  v.  1186. 

KXifji.ay.'^  AMEIBf2N  |£r'«J'W^«Tii'  /?a9^«, 

vide  etiam  278.  —  Sed  adhuc  magis  ad  rem  Theocritus : 


■  ■  iy-j)  di  nv  w;  tvoriaa 

AgTi  St;§«j  i-m^  aoov  AMEIBOMENON  cc-o^»  y.8(pu'.   li.  IO4. 

Porro  vox  r£<pa»^  in  loco  Euripidis  male  accipitur  t  idem  enim 
hic  valet  atque  ref  av)5,  r^f  a:>ii;//,a:,  vel  ri<pci'juai!;  —  alicujus  rei,  potifli- 
mum  vero  adifcii  fafiigium  :  quod  etiam  vidit  Mufgravius.  Ita 
Pindarus  apertiflime  quamvis  hic  fenfus  Lexicographos  fugifTe 
videatur : 

Tov  'Cjon^  0  AaTW?  iv^vjji.iom~c  YlocH^iiiVy 
IXiw  ^eX^ovTsj  ew»  2TE<J>AN0N 
TEV^ai,    xaXscavTo  crvvip[ov 

T«X'®''  OI«  viii.  41. 

ubi  obfervet  nafutus  leflor  ufum  elegantiflimum  mcdice  vocis  — 
ExaXsa-aiiTo  —  siBi  advocaverunt 

Sed  et  hinc  corrigendus  eft  Sophocles : 

IlaTEf  TxXcii^Trii)^  OiotTO,    ■srv^yoi  fJiiv,^    U 

UoXi}/  j-tynaiVj   u^  air  ojJ.iJ!.ccruv  is^ocru '.   JEjd.  Col.  I4. 

ubi  vox  riyacriv  nihil  commune  habet  cum  longinquo  urhis  pro- 
fpeSlu  et  imagine  in  oculos  impreffd.  I/Cge  igitur  2TE<J)0Yi;i,  quod 
propria  luce  fe  commendat.  'Znyda-i  fortafse  fuit  th  ri^pac-i  glofl^, 
quod  faciet  magis  credibile  Maronis  noftri  locus : 

Aut 


GEORGICA.     LIB.  I,  9 

Aut  tenues  fc^etus  vicias,  triftifque  lupini  75 

Suftuleris  fragiles  calamos,  fylvamque  fonantem. 

Objictunt  equitesfefe  ad  divortia  noia 
Hinc  atque  hinc,  omnemque  aditum  cujlode  coronant: 

iEn.  ix.  379. 

Ita  dixit  Homerus  et  alii  KfnJa;Av«  •moXw^ :  et  Hefiodus :  EYSTE- 
*ANn»  iH  Qrl^ri:  Theog.  978.  Huc  etiam  facit  fragmentum 
Archihchi : 

•  Hoe  o  ,    wj  Mtf  Doc.^1!;^ 

{■rr.y.iv  vKr,i;  «75*«;  ElilETE^PHS. 

Similem  correctionem  mihi  videtur  et  Callimachus  flagltare. 
Ita  lubenter  legerem : 

K«fat  fxtv  'orv^yo^cri  IIEPISTEMEZSIN  t^f^^ai 
Ar,K^  Q  AiroTO^un.  H.  Dcl.  23, 

ipfe  habet  in  eodem  carmine,  v.  93. 

Uct^mcov  viipoivroc  riEPI2TE<l>EI  mtx  xvxXoif* 

HIs  lucem  oirundet  Suidas:  Htot^t^pxvua-avruv^  y.tiK>,ua-ocvruv'  isTi^trt.-' 
(pxvuaocvrav  tok  o7r>.oif  ro  Tfi^©- :  et  locus  in  Hom.  Hym.  Ap.  410. 
qui  ad  hunc  modum  accuratius  interpungi  debet; 

Ilag  ^i  Aouiuvi$x  yxioLv^   AAISTEOANON  'arToXteOgo» 
l|«v,   xui  yufov  rt^\i^QorH  »j£X»i»o, 
TaiJ^a^oi' :  ■ 

i,  e.  "  praeter-navigantes  terram  Laconicam,  venerunt  Taena- 
"  rum,  urbem  mare  coronantem,  et  regionem  folis."  Idem 
enim  erat  nomen  et  urbi  et  regioni. 

Errorem  contrarium  mihi  deprehendille  videor  in  Epig.  An 
thol.  vol.  i.  p.  2.4.     Brunckii\  viri,  dubito,  an  magis  candidi, 
an  eruditi  magis  :  hoc  faltem  non  dubium,  quin  ad  bonas  litte  . 
ras  promovcndas  fit  unus  vivorum  natus ; 

M»?  <pSc<^it.',   uvQ^wirtj  "ZCEgiTAanoK  ^iov  tTKiiuVy 

AAAr,v  i^  *M>if  «?  %9o'''  oc^(vSbjJi.iv^' 
M»)  (p^ti^iv'    y.tviT)  at  'ai^is-i-^/ociro  x«A»»j, 

Ih  Bci?\7rot   IJCIKKOV   'UXV^  OCVOCKOCiOlllVQV. 

quae  funt  fuaviHima :  mallem  tamen  — — 


IIEAINH  <7£  nEPIEKE^AITO  KaXtij- 


V.  Anth.  ii.  p.  130.  Ep.  8.  ver.  2. 

nequc  aliter  D.  Paulus :  E%o>Tf j  ^t  ^jaTgof aj  x«»  zkeiiazmata, 

Urit 


jo  P.  VIRGILII  MARONIS 

Urit  enim  lini  campum  feges,  urit  avense  : 

Urunt  Lethaeo  perfufa  papavera  fomno. 

Sed  tamen  alternis  facilis  labor :  arida  tantum 

Ne  faturare  fimo  pingui  pudeat  folaj  neve  80 

EfFoetos  cinerem  immundum  ja6tare  per  agros. 

Sic  quoque  mutatis  requiefcunt  foetibus  arva, 

Nec  nuUa  interea  eft  inarats  gratia  terrae. 

Ssepe  etiam  (leriles  incendere  profuit  agros, 
Atque  levem  flipulam  crepicantibus  urere  flammis.  S5 
Sive  inde  occultas  vires  et  pabula  terrs 
Pinguia  concipiunt ;  five  illis  omne  per  ignem 
Excoquitur  vitium,  atque  exudat  inutilis  humor; 

TSToi?  «§x£<rSnTo^£9a :  I  Tim.  vi.  8.  —  quod  potes  intelligere  vel 
de  vejiibus  vel  domibus,  fed  commodius  de  pofteribre,  ut  ipfc 
judico;  cui  confentit.  Long.  Paft.  p.  42.  Ed.  Moll.  e3«  h 
'fj^ovov  a^Ta,  x.**  oiptf,  xui  "ZTETWS.      Sed  de  his  fatis. 

V.  73.  "  In  Romano  codice  mutato  semine  legitur:  Pie- 
^'  rius"  Quae  le6lio  omnino  admittenda  eft,  cum  recepta  fit 
plane  nihili  atque  fupervacanea :  Sic  infra  mutatis  fcetibus. 

V.  7g.  Tranfpofitione  infelici  laborat  hic  locus ;  fed  ne  mul- 
tis  et  leilorem  et  meipfum  morer,  fuo  ordine  verfus  collocabo, 
qui  loci  rationem  bene  perpendenti  propria  luce,  ni  fallor, 
commendabitur : 

ZJrunt  Lethao  perfufa  papavera  fcmno : 
Sie  quoque  mutatis  requiefcunt  fostibus  orva. 
Sed  tamen  alternis  facilis  labor :  arida  tant^?n 
Ne  faturare  fino  piyjgui  pudeatfola  j  neve 
Effatos  cinerem  itnmundumjaSlareper  agros. 
Nec  nulla  interea  ejl  inarata  gratia  terra, 

Sic  quoque  mutatis :  i.  e.  hac  rattone^  etiam  mutatis  foetibusy 
arva  quodammodo  requiefcunt. 

V.  88.  Exfudat. — "  Nove  locutus  eft  :  nam  non  ipfe  hu- 
"  mor^  fed  terra  defudat ;  unde  exfudat  pro  exfudatur  accipi- 
*'  mus."  Servius.  —  Atqui,  O  !  bqrje,  exfudat  pro  exfudatur 
nec  Di  nec  homines,  ferre  polfunt,  ut  faepius  in  harum  obfer- 
vationum  decurfu  a  nobis  demonfti-abitur.  Si  enim  ita  fe  res 
haberet,  illico  a£him  eft  de  linguarum  proprietatibus,  quotquot 
funt,  atque  elegantiis.  Mea  quidem  fententia  (quod  tamen 
lioliem  nimis  confidenter  proponere)  quamvis  verbum  fimplex 

Seu 


GEORGICA.     LIB.  1.  fi 

Seu  plures  calor  ille  vias,  et  caeca  relaxat 
Spiramenta,  novas  veniat  qua  fuccus  in  herbasj       90 
Seu  durat  magis,  et  venas  aftringit  hiantes ; 
Ne  tenues  pluvise,  rapidive  potentia  folis 
Acrior,  aut  Boreas  penetrabile  frigus  adurat. 

Multum  adeo,  raftris  glebas  qui  frangit  inertes, 
Vimineafque  trahit  crates,  juvat  arva;  neq-,  illum    93 
Flava  Ceres  alto  nequicquam  fpedlat  Olympo : 
Et  qui,  profciiTo  quas  fufcitat  aequore  terga, 
Rurfus  in  obliquum  verfo  perrumpit  aratro: 
Exercetque  frequens  tellurem,  atqiie  imperat  arvis, 

Humida  folftitia  atque  hyemes  orate  ferenas,        100 
Agricolas  :  hyberno  Isetiffima  pulvere  farra, 
Laetus  ager.     Nullo  tantiim  fe  Myfia  cultu 

fudat  neutr^  poteft  accipi,  compofitum  exfudat  non  poteft.  Vox 
igitur  alia  quaerenda  eff,  quae  in  hoc  incommodum  non  cadit : 
ea  eft  extindat,  quam  libenter  Virgilio  reftituerem,  fi  modo  eru- 
diti  mecum  de  hoc  re  judicabunt.  Eadem  quoque  ratio  eft 
•verhi  fpumo:  re6le  itaque  dicit  nofter  neutre — fpumat  vindemia; 
fed  adtive  —  undam  despumat  aheni,  Pari  modo  Z).  Marcus: 
a(p^i^ei  —  et  ey.v>.nro  a(p^i^av  i  C.  ix.  et  quidem  re6le :  D.  autem 
y-adas  in  loco  longe  elegantiffimo  aliam  infiftit  viam :  K-j/iAaTa 

ay^tx  Bcc7Ma-<7r,<;  EnA^PIZONTA  T«?  loc-jTm  AIIXTNAr.    Quod  tamen 

mihi  fcrupulum  injicere  fateor,  Mcfchus,  Id.  v-  videtur  neutre 
uti  etiam  fTra/p^itfi^  quam  vocem,  opinor,  fruftra  alibi  quaefiveris : 

AXX   oTav  ayr.&f)  «ro^»©'  |Si/9'^,    a  St  ■jCcXxctx 
Kfc^Tov  EnA<l)PIZHj. 

Apud  Tryphiodorum  quidem  legimus  : 

Y.OM^iTivv)  r  ETTtorjf/t»'^  r,v^    y.a,l  Uf/.r)p(a.v<^  ^«fKj 
T^^f?  ■Ca(pg^iCjSaa  yi.Sr,v  Kvayivo^<^  o»>«  :    4-4'-'* 

in  quo  loco  labes  eft  foedifrima,  levi  tamen  manu  abftergenda : 
repone  omnino  —  EnA<j)PizoYSA  j  et  tum  locus  hic  ad  facri 
fcriptoris  elegantiam  proxime  accedet. 

Hic  infuper  Virgi/ii  locus  a  v.  86.  ad  v.  94..  exemplo  fit  ejus 
perfpicuitatis  atque  venuftatis,  qua  callebat  vir  fummus  tra£lare 
res  jejunas,  et  a  poetici  cultus  gratia  remotiffime  fejunitas. 

V.  100.  Pro  oratej  vetuftius  cxemplar  penes  me  habet  — c/»- 
tate ;  quae  Ie<Stio  videtur  melior,  et  Servii  fuifle, 

Jadatj^ 


it  P.VIRGILII  MARONIS 

Jadat,  et  ipfa  fuas  mirantur  Gargara  mefles. 

Quid  dicam,  ja6bo  qui  femine  cominus  arva 
Infequitur,  cumulofque  ruit  male  pinguis  arense  ?   105 
Deinde  fatis  fluvium  inducit,  rivofque  fequentes? 
Et,  cum  exuftus  ager  morientibus  ^ft:uat  herbis, 
Ecce,  fupercilio  clivofi  tramitis  undam 
Elicit :  illa  cadens  raucum  per  levia  murmur 
Saxa  ciet,  fcatebrifque  arentia  tempcrat  arva.  iia 

Quid,  qui,  ne  gravidis  procumbat  culmus  ariftis, 
Luxuriem  fegetum  tenera  depafcit  in  herba, 
Ciim  primum'  fulcos  jequant  fata  ?  quique  paludis 
Colleflum  humorem  bibula  deducit  arena? 
Prsefertim  incertis  fl  menflbus  amnis  abundans        115 
Exit,  et  obdudto  late  tenet  omnia  limo; 
Unde  cavse  tepido  fudant  humore  lacunse.  [bores 

Nec  tamen  (haec  cum  flnt  hominumque  boumque  la- 
Verfando  terram  experti)  nihil  improbus  anfer, 
Strynioni£eque  grues,  et  amaris  iatuba  fibris,  120 

Offiiciunt,  aut  umbra  nocet,     Pater  ipfe  colendi 
Haud  facilem  eflTe  viam  voluit,  primufque  per  artem 
Movit  agros,  curis  acuens  mortalia  corda  j 
iNTec  torpere  gravi  paflfus  fua  regna  yeterno. 

V.  107.  Vide  an  non,  ope  leviffimas  mutationis,  magis  5««, 
muiz  et  eleganter  decurreret  hic  locus. 

Ut  cum  exujius  ager  morientibus  ajitiat  herbis^ 
Ecce  !  fupercilio  clivoft  tramitis  undam 
Elicit :  V.  fupra,  v.  56. 

Et  huic  fuaviflimse  defcriptioni  alia  eft  apud  Longum  non  ab- 
fimilis,   quam  hic   em.endatiorem  proponam :    Tomroi'   oj-t»   tok 

^utuv  (exfufcitans)'  l^u^  fTTuiyinvai.  riHrHSTINOS;,  h  b^s»  Accpi^^  £f 

Tcc  ctv^Tj:  p.  106.  Ed.  Moll. 

V.  12 i.  Hujufce  loci  ea  eft  venuftas,  ut  jure  dubitari  poffit, 
an  Philofopho,  an  Poeta,  palma  deferenda  fit :  hic  enim  in' 
utroque  genere  praeftantiffiraum  fe  dat  Maro.  Certe,  fi  verita- 
tem  exornet  ea,  qua  nihil  poteft  efle  dulcius,  locutio  3  veritatis 
dignitas  non  minus  iniignit  locntionem. 

Anre 


GEORGICA.    LIB.  1;    .  13 

Ante  Jovem  nuUi  fubigebant  arva  coloni:  125 

Nec  fignare  quidem,  aut  partiri  limite  campum 

Fas  erat :  in  medium  quserebant ;  ipfaque  tellus 

Omnia  iiberius,  millo  pofcenre,  ferebat. 

Ille  malum  virus  ferpentibus  addidit  atris, 

Prasdarique  lupos  jufnt,  pontumque  moveri,  130 

Mellaque  decuffit  foliis,  ignemque  removit, 

Et  pafiTim  rivis  currentia  vina  reprelTit : 

Ut  varias  ufus  meditando  extunderet  artes 

Paulatim,  et  fulcis  frumenti  queereret  herbam, 

Et  filicis  venis  abftrufum  excuderet  ignem.  135 

Tunc  alnos  primum  fluvii  fensere  cavatas : 
Navita  tum  ftellis  numeros  et  nomina  fecit, 
Pleiadas,  Hyadas,  claramque  Lycaonis  Ardlon. 

V.  126.  Reponi  dehet -~ 'N E  Jtgnare  quldhn  —  fecundum 
Romanum  codicem ;  ut  bene  contendit  etiam  Bentleius,  critico- 
rum  longe  acutiffimus  doilillimurque,  ad  Hor.  Sat.  ii.  3.  262. 

V.  127.  Ipfa  —  "  Ultro — fpontl  fud :  Servlus.  Et  ita  faepe, 
ad  Gracorurn  morem  ;  ut  Theocritus  in  loco  leviter  emendando 
atque  explicando :  * 

rioXXax»  Ta»  r'  o/e?  'Stot»  twiXiov  'aYTAI  a7r))v9o» 

XAw^a;  £x  BoTxvai;'   0  ^b  rav  Xa,'Kai.TeiOt,)i  uMu» 

AvTu)  fTT  aioi'©'  xaTaraxsTo  ^i^jciosTcraj 

E|  a8f,   Ep^fiis-ov  ty(uv  liroKCt^oiov  IXy.©-'^ 

KyTTg»^  tx.  jjiiyxTMi  To  0»  waT»  'aa.^i  ff-^^l^vov '.  XI. 

Taiy'  oi£?  —  oves  fciliat :  quse  et  elegans  eft  corre£lio,  et  verfui 
minus  concinno  fublevat.  Et  avru  eft  pro  a-jTtf  —  ibi —  e^»  toiih 
— conjianter  manens  in  eddem  parte  littoris :  et  verfum  ultimum 
redde  :  —  quod  illi  injecur  infixerat  telum  d  magnd  Venere. 

V.  130.  Moveri.  " /^^?7m  fcilicet ;"  Servius.  Male  et  im- 
perite  :  moveri  idem  eft  atque  fe  movere.,  et  eft  vox  media  Lati" 
norum ;  de  qua  nos  plenius  et  ex  profefTo  ad  L.  ii.  v.  290. 

V.  135.  Alii  HT  filicis^  alii  ET  filicis.  Mallem — Ut  varias 
—  \JT  fulcis  —  ET  filicis :  fed  haec  non  funt  tanti. 

V.  138.  Stellis  numeros  et  nomina.  Quod  plenius  dixit  de 
JehOVA  vates  Hebrcsus  :  O  AFIGMnN  ■cr^r,9>}  ASTPfiN,  x«»  «racr»» 
«yTo»,-  ONOMATA  ^xKuv '.   Pfalm  cxlvi.  4. 

Quae  in  animum  mihi  revocant  Euripidis  locum : 

Tum 


U  P.  VIRGILII  MARONIS 

Tum  laqueis  captare  feras,  et  fallere  vifco 
Inventum;  et  magnos  canibus  circumdare  faltus.    14O 
Atque  alius  latum  funda  jam  verberat  amnem 
Alta  petens,  pelagoque  alius  trahit  humida  lina* 
Tum  ferri  rigor  •,  atque  arguts  lamina  ferrae ; 
(Nam  primi  cuneis  fcindebant  fiflile  lignum) 
Tum  vari^e  vcnere  artes.     Labor  omnia  vincit        145 
Improbus,  et  duris  urgens  in  rebus  egeftas. 
Prima  Ceres  ferro  mortales  vertere  terram 
Inftituit:  cum  jam  glandes  atque  arbuta  facrae 
Deficerent  fylvae,  et  viclum  Dodona  negaret. 
Mox  et  frumentis  labor  additus :  ut  mala  culmos   150 
EflTet  rubigo,  fegnifque  horreret  in  arvis 
Carduus.     Intereunt  fegetes  j  fubit  afpera  fylva, 

Ltoi/,    cct  tv  vipi?\ccK7i]i  etf^uv 

NawTa»?  APiGMor  '^iXh  i  Herc.  Fur.  667. 

Nihil  quidem  caufantur  critici :  fed  nemo  fani  modo  judicil 
haec  poterit  concoquere.  Quid  enim  nautae  proderit  ftellas 
numerare^  (i  dijiinguere  nequeat  ?  et  i\\xoxno6o  Jiellas  viderit,  fi 
nubibus  coelum  obducatur  ?  iEquo  igitur  animo  debent  accipi 
conje6lur2e  noftrae. 

Ka»  Ttoi,   T«j  TE  v.a>i«f  0,9 
rwvat»,    xai  Taj  uya.^iii 
1(70*  HN,    ANNE<I)AAflN  AT'  ar^m 
NauTaj;  OPI2M02  'Br£X«. 

V.  150.  His  et  feqq.  ad  amuflim  refpondent  haec  Theocriti, 
£1  modo  refte  accipiantur : 

ToJya^Toi  «nrf o  ^v^a.v  iJt,;v  AIIO  SnOPll  a<rxec\ei  vrarra  t   X.  I4. 

i.  e.  ''  ita  me  amor  totum  habet,  ut  res  alias  omnes  penitus 
**  neglexerim ;  ideoque  omne  genus  infeUces  herbae  ufque  ad 
*'  oftium,  jam  inde  a  femente,  ubique  dominentur."  Quibus 
nihil  planius  effe  poteft,  aut  magis  ad  rem.  Fruftra  igitur  cru- 
ciatur  TVhartonuSy  et  de  difficultatibus  queritur  :  fruftra  etiam 
Reijkiui  Toupiufque  nobis  commendant  am  e-vo^i-- ;  cui  longiim, 
ut  mihi  videtur,  vale  dicendum  eft, 

Lap- 


GEORGICA.    LIB:  I;  15 

Lappseque,  tribulique ;  interque  nitentia  culta 

Infelix  lolium  et  fteriies  dominantur  avense. 

Quod  nifi  et  afllduis  terram  infedabere  raftris,        ig^ 

Et  fonitu  terrebis  aves,  et  ruris  opaci 

Falce  premes  umbras,  votifque  vocaveris  imbrem ; 

Heu  !  magnum  alterius  fruftra  fpeftabis  acervum, 

Concufsaque  famem  in  fylvis  folabere  quercu. 

Dicendum  et  quse  fint  duris  agreftibus  arma,       i6q 
Queis  fine  ncc  potuere  feri,  nec  furgere  meflTes. 
Vomis,  et  inflexi  primum  grave  robur  aratri, 
Tardaque  Eleufinse  matris  volventia  plauftra, 
Tribulaque,  traheseque,  et  iniquo  pondere  raftri : 
Virgea  prseterea  Celei  vilifque  fupellex,  165 

Arbuteag  crates,  et  myftica  vannus  lacchi. 
Omnia  quse  multo  ante  memor  provifa  repones, 
Si  te  digna  manet  divini  gloria  ruris. 
Continuo  in  fylvis  magna  vi  flexa  domatur 
In  burim,  et  curvi  formam  accipit  ulmus  aratri.     170 

V.  162.  Grave  robur  aratri.  Non,  ut  mlhi  videtur,  grave 
LIONUM  aratri^  fed  VALiDiE  viREs  aratri:  ut  dixit  Lucretius 
-~KOBURfaxi,  et  ROBVRferri. 

V.  168.  Si  te — .  Enimvero  et  ipfe  verfus  eft  tantum  non 
divinus,  fumma  dele£latione  et  aures  et  animum  permulcens. 
Firgilium  illuftrabit  Theocritus,  qui  et  viciflim  illuftratibur; 
praefertim  fi  medica  manus  illi  adhibeatur,  prout  meritus  eft : 

Ayxtx  KXi  IToTajMoi,   ©EION  ye»'^,  a»  t»  Msva^xaj 

Tlri  tJo^  0  CfgJXTO?  isrgoir^t^E;  ctat  jm.e^i®', 
'Bvtnon  IX  -^v^xi;  ra<;  a.iA.n^ci<;'  vtv  h  IIOTENQHi 

^a(pn<i  AFflN  ^a^Aof,   jixii^s»  e^ao-o-ov  tp^o».   VIU. 

vide  etiam  Geo.  ii.  474.     Ecl.  ii.  60. 

Noftra  autem  emendatio  carminis  hujufce  mellitiflimi  croTaSjj 
pro  -nrox'  «9j5,  et  facilis  eft  et  fimplex.  Bene  etiam  pro  sx'^*  re- 
pofuimus  «ywy,  tum  propter  e;)^o»  in  eodem  verfu,  quod  infice- 
tum  i  tum  quod  fit  in  amabao^  ••    • 


Krj*  T»  MicOJ^JiOK 


r%S  ArAroi. 

Huic 


16  P.  VIRGlLII  MARONIS. 

Huic  a  ftirpe  pedes  temo  protentus  in  o6to, 

Bins  aures,  duplici  aptantur  dentalia  dorfo. 

Casditur  ct  tilia  ante  jugo  levis,  altaque  fagus, 

Stivaque,  quae  currus  a  tergo  torqueat  imos : 

Et  fufpenfa  focis  explorat  robora  fumus.  175 

Poflum  multa  tibi  veterum  prsecepta  referre, 
Ni  refugis,  tenuefque  piget  cognofcerc  curas. 
Area  cum  primis  ingenti  sequanda  cylindro, 
Et  vertenda  manu,  et  creta  folidanda  tenaci  -, 
Ne  fubeant  herb^e,  neu  pulvere  vida  fatifcat:        180 
Tum  varise  illudunt  peftes :  faspe  exiguus  mus 
Sub  terris  pofuitque  domos,  atque  horrea  fecic : 
Aut  oculis  capti  fodere  cubilia  talpas : 
Inventufque  cavis  bufo,  et  quas  plurima  terrse 
Monftra  ferunt :  populatque  ingentem  farris  acervum 
Curculio,  atque  inopi  metuens  formica  fenedtas.      186 

Contemplator  item,  cum  fe  nux  plurima  fylvis 
Induet  in  florem,  et  ramos  curvabit  olentes : 
Si  fuperant  fcetus,  pariter  frumenta  fequentur, 
Magnaque  cum  magno  veniet  tritura  calore.  190 

V.  177.  Tenues  curas.  —  Hoc  ideo  diclt,  ut  aequlori  anima 
ledtor  accipiat  horum  praeceptorum  jejunitatem.  Sed  nec  Fu' 
biana  laus  Homeri  de  Firgilio  non  pari  jure  praedicarl  poterit. 
**  Hunc  nemo  in  magnis  fublimitate,  in  parvis  proprletate  fu- 
"  peravit." 

V.  179.  Qulbus  otium  eft  Servium  confulere,  (cui  defcri- 
bendo,  cum  bona  Ie(5toris  venia,  fuperfedere  volumus  ;  propter 
infirmam  enlm  valetudinem  nobifmetlpfis  parcere  atque  non 
lente  fe{linare  coglmur)  ftatim  ii  intelligent  quo  morbo  laboret 
hic  locus.  Nos  quidem  bellls  iftis  figuris,  quae  In  venuftates 
volunt  vertere,  fi  Dis  placet,  quicquld  fcabri  eft  et  abfurdi  et 
depravati  in  fcriptoribus,  parum  dele>Slamur.  Pro  vertenda  re- 
ponendum  efle  arbitramur  verfanda:  i.  e.  "  eae  partes  areae  funt 
*'  ipfa  manu  tra£landa  complanandaeque,  quas  ob  magnitudinem 
**  fuam  non  potuit  attingere  cylindrus." 

V.  190.  Magnaque  cum  magno.  Haec  diclionum  repetitio 
ct  venufta  eft  et  noftro  in  delicils.     Sic  iEn.  x.  842. 

— —  INGENTEM  atoue  INGENTI  vulmve  viclum, 

At 


GEORGICA.    LIB.  I.  17 

At  fi  luxuria  foliorum  exuberat  umbra, 
Nequicquam  pingues  palea  teret  area  culmos. 

Semina  vidi  equidem  multos  medicare  ferentes, 
Et  nitro  prius,  et  nigra  perfundere  amurca, 
Grandior  ut  fcctus  filiquis  fallacibus  eflTet.  195 

Et  quamvis  igni  exiguo  properata  maderent, 
Vidi  le<5la  diu,  et  multo  fpedata  labore, 
Degenerare  tamen ;  ni  vis  humana  quotannis 
Maxima  quseque  manu  legeret:  fic  omnia  fatis 
In  pejus  ruere,  ac  retro  fublapfa  referri.  200 

quod  ab  Homero  omnium  elegantiarum  fonte  profluxit : 

K«To  i^iyxq  fi.tya>.UTi  '■    11.  11.  77^* 

Hinc   malis   aufpiciis   folicitat  yohannes   Hejkin   hunc   locum 
Bionis,  qui  omnino  refte  fe  habet : 

Ke<T«t  xxX®'  A^ti)i/i<;  EW<u§£0"f,   ^rj^ov  ooow 
AEYKn»  AEYKON  o^vti  Ty7r«?. 

Vide  Hef.  Scut.  H.  388.     Hoc  tamen  idyllium  Bionis  paulo  in- 
fra  mihi  videtur  vitio  turpari,  quod  operae  pretium  eft  eluere : 

Ayg»o»  ay^iov  e^Jt©'  t^et  xaTa  ixv^ov  Aouvk;' 
Met^ov  ^' »  Kt/fif^Ha  4>EPEI  •mormu^^iov  IXk®^. 

Inelegans  eft  to  <pt^et'  quid  fi  tpe<1)EI  ? 

jft  regina  gravi  jamduditmfaucia  cura 
VuLNUS  ALIT  'uenis.     Et  ita  Soph.  Phil.  807. 

V.  200.  Ruere. — Pro  rw^r^  reponendum  cQn(to  Jiuere -,  quse 
vox  etiam  feqq.  magis  congruit.  Ita  ad  rem  Lucretius,  quem 
meritb  fublimem  vocat  Nafo: 

minui  rem  quamque  videmuSf 


Et  quafi  longinquo  FLUERE  omnia  cernimus  avo :  ii.  67. 
in  partem  pejorem  LIQUITUR  atas :  ib.  11  ;jj . 

Ita  etiam  ipfe  nofter  : 

Ex  illo  FLUERE  ac  retro  fublapfa  referri 
Res  Danaum :  ^n.  ii.  169. 

Quinetiam  locus  Demojlhenis^  longe  vexatiffimus,  in  Qrat.  cont. 
Leptin.  p.  287.  Ed.  Lutet.  in  eadem  figurd  verfaturj  qui  mihi 
videtur  ad  hunc  modum  expediendus  : 

B  Non 


iB  P.  VIRGILH  MARONIS 

Non  aliter  quaf-n  qui  adverfo  vix  flumine  lembum 
Remigiis  fubio-iti  fi  brachia  forte  remifir, 
Atque  illum  in  prseceps  prono  rapit  alveus  amni. 

Prasterea  tam  funt  Ardluri  fidcra  nobis 
Hoedorumque  dies  fervandi,  et  lucidus  anguis -,       205 
Qiiam  quibus  in  pstriam  ventofa  per  ^quora  ve6tis 
Pontus  et  oftriferi  fauces  tentantur  Abydi. 

Libra  die  fomnique  pares  ubi  fecerit  horas, 
Et  medium  luci  atque  umbris  jam  dividit  orbem  j 
Ex?rcece,  viri,  tauros  ;  ferite  hordea  campis,  210 

LTfque  fub  extremum  brumai  incractabilis  imbrem. 
Nec  non  et  lini  fegetem  et  cereale  papaver 

Tuvovva  x.oi^if'l''<-OTCii  y.oa  'sr^cc^e-i;  %?»7ra'j  y-cci  vof/.oi  y.on  a>cjf£j  Vf^TO^^  '^*' 
'znat.vrct  iz,rira.(Tfj'.vja.^  etti  to  ffiXnov  is^oriyi'  TOIE  oe  vj  'isccar)  y.cc^ifaixi 
AOKOY^^IX  £'j^at;u,cn»  rccvrcc  aw£^af/-Ei'a,    taa.na.  TfnEPPEI  y.a.ra,  ij.iy.^ov. 

Ubi  habes  nominativum  abfolute  pofitum ;  quo  nihil  fre- 
queutius  apud  Jtticos^  et  prrecipue  Thucydidem ;  quod  fraudi 
fuiile  indoctis  librariis  non  eft  incredibile. 

V.  203.  Atque.  —  OHm  opinabar  ro  atque  in  hoc  loco  plane 
abundare,  fed  fomniabam :  fomniabant  etiam  Aulus  GeUius.^  Ser- 
"y/z^j,  et  multi  alii.  Sed  attende,  le6lor;  nihil  enim  falebrofi  in 
fe  habet  conftruclio,  qu;«  quidem  facilis  eft  et  aperta :  *'  Res 
"  humanae  non  aliter  retro  feruntur,  quam  lembus,  fi  remex 
*'  brachia  remiferit,  atque  fi  alveus  prono  amni  rapiat  lem- 
"  bum."     Qxiid  poteft  eife  planius  ? 

V.  211.  Per  extreynum  hic  certiiHme  intelligenda  eft  prior 
pars  brumis :  ferendum  fcilicet,  dum  tempeftas  patitur,  neque 
jam  imbres  brumales  perpetuo  decidant:  ut  a  feqq.  apertiflime 
patet.  Atque  ut  nofter  dixit  —  brwna  intraSiahllis^  ita  Longimis 
de  Subl.  Secl.  ix.  »v|  «•^■c^'^  —  i.  e.  m|  a.iJi.-nyot.)i<§>- — nox  intraSia- 
hilis  —  in  qua  iiempe  nihil  agi  poteft  :  fed  ipfa  loci  totius  verba 
proponantur,  funt  enim  elegantia.     Nu|  AnoPOS  «vtw  rrtv  ruv 

'EXKnva-j  fTTi^ei  ixctyr/,v'   ivbcc  ^i  o  Aia?  AMHXANflN,    2.vj  'ufo.n^  —  x.t.A. 

Ita  %«a«  AYSEProN.  Bion.  Id.  vi.  Neque  praetereundus  eft 
Hefiodus : 

M-;  ci  y.«.y.H  XElMflNOX  AMHXANIH  y.ci.ra '^a.s^\r)  :    ii.  II4, 

NeC  JrLeijchlUS.      Atto^o»;,   «ji/.r/p^aitij.       Awc^tfaEiioi,   'ffi-ecoM.Eyoi,   «tto- 

^avTe?,  u>f.r,ya.\Kvri^.  Sic  enim  hnec  funt  conjungenda:  v.  D.  Joh. 
xiii.  22.    2  Cor.  iv.  8.      Qvn  ^vovra.  roij  5coi,-  AMHXANIzMENON, 

Tempus 


GEORGICA,    LIB.   T.  19 

Tempus  humo  tegere,  et  jamdudum  incumbere  aratris: 
Dum  ficca  tcllure  licet,  dum  nubila  pendent.  , 
Vere  fabis  fatio :  tum  te  quoque,  medica,  putres    215 
Accipiunt  fulcii  et  milio  venit  annua  cura: 
Candidus  auratis  aperit  cum  cornibus  annum 
Taurus,  et  averfo  cedens  canis  occidit  ailro. 

At  11  triticeam  in  meflTem  robuftaque  farra 
Exercebis  humum,  folifque  inftabis  ariftis :  220 

Ante  tibi  Eoas  Atlantides  abfcondantur, 
Gnofiaque  ardentis  decedat  ftella  coronas ; 
Debita  quam  fulcis  committas  femiha,  quam.que 
Invitas  properes  anni  fpem  credere  terrae. 
Multi  ante  occafum  Maias  coeperei  fed  illos  225 

Expedlata  feges  vanis  elulit  ariftis. 

Si  vero  viciamque  feres,  vilemque  fafelum, 
Nec  Pelufiacae  curam  afpernabere  lencis ; 
Haud  obfcura  cadens  mittet  tibi  figna  Bootes : 
Incipe,  et  ad  medias  fementem  extende  pruinas.      230 

Idcirco  certis  dimenfum  partibus  orbem 
Per  duodena  regit  mundi  fol  aureus  aftra. 
QLfmque  tenent  coelum  zonas;  quarum  una  corufco 
Semper  fole  rubens,  et  torrida  femper  ab  ignl;.   , 

«T£  /i-tavTixvj  ^^a)i^.Bvov.  Xcn.  Mem.  i.  4.  2.  ita  eniin  fcribendus 
ifte  locus. 

Hinc  porro  ea  leiSlio  w^  «ttw^©-,  quam  protulit  Manvtius.^  et 
laudat  Toupius,  fidenter  atque  etiam  furca  ejicienda  eft,  ut  re- 
cepta  multo  minus  elegans,  reique  accommodata. 

V.  217.  Candidus  —  De  hoc  loco,  qui  tot  opinionibus  in- 
terpretum  ortum  dedit  (quibus  ad  trutinam  vocandis,  ut  mihi 
faltem  videtur,  non  operae  pretium  eft  immorari)  confulatur,  fi 
tanti  fuerit,  Alacrohius  Somn.  Scip.  i.  i8. 

Et  ordo  eft  :  "  Candidus  —  i.  e.fulgens  auratis  cornibus"  — 
quod  puduiflet  admonere,  nifi  turpiflime  erraflent  Martymus  et 
alii ;  digniffimi  fane,  qui  trudantur  in  eum  locum,  ubi,  ut  ait 
comicus,  vivos  homines  niortui  incurfant  boves. 

V.  234.  Torrida  ab  igni. — Eleganter  :  ita — tumida  EX  ird: 

JEn.  vi.  407.   et  ita  intellige  Geo.  iv.  403.  fejf^s  ab   undis, 

Simiiiter  Theocritus :   ovrnifMHDv  EH  A(pjo^iT«? :   vii.  55.   et  "Try- 

."t^  B  2  Quam 


j!0  P.  VIRGILII   MARONIS 

Quam  circum  extremae  dextra  laevaquc  trahuntur,  235 
CcErulea  glacie  concretae  atque  imbribus  atris. 
Has  inter  mediamque,  duae  mortalibus  segris 
Munere  conceflse  Divum,  et  via  feda  per  ambas, 
Obliquus  qua  fe  fignorum  verteret  ordo. 
Mundus  ut  ad  Scythiam  Riph^eafque  arduus  arces  240 
Confurgit ;  premitur  Libyae  devexus  in  Auftros. 
Hic  vertex  nobis  femper  fublimis-,  at  illum 

phlodorm  in  loco  non  invenufto,  fed  qul  medicinae  egeat,  Sic 
ipfe  quidem  medebar : 

A»  o  cciro  QiPixuaovT®^  ap»)«^»Xo»o  yvvcctKe^^ 
Ko7rrof/.ivui  nEPIKYKAON  o^rAe^  o/>c^axa  /xa^a, 
nAP0ENON  u^v^ovTo  ^otv^poiix  Yliv^iaiXsiuy' 
Ht«  tiJoXv^Moio  MO0ON  leoXtf/.oio  /xoXWcrix, 
&n?^Hni  AnO  %Ǥ'^  uTnay.i^ccffiv  n^^  uy^^ui^ 
N>)a{  t;  ayp^jaAaj  '.    V.  ^2» 

Atque  hic  nobis  fe  ofFert  Callimachi  emendandi  occafio : 

A»  'Sx^uTUi  Soa  To^a  xa»  a/^^  uf/.oiat  (fiupnpxi 

loonxa;  i^o^tiffuv'    cicrvhuTot  ot  (pir  ufi.oi 

AE|»Tf^oi,  y.tti  yvy.)/'^  aei  -mu^i^amro  fAU^^.   H.  I3ian.  212. 

^Tox  etcrvT^urok  cum  manifefte  vitiofa  fit,  Toupius  fibi  et  aliis  vifus 
cft  feliciflime  emendafTe  reponendo  «tvXwto»*  quas  quidem  emen- 
datio,  utpote  figura  duriori,  mihi  neutiquam  arridet:  v.  illum 
ad  Suid,  iii.  233.  et  Theoc.  399.  Judicet  le*Slor 

an  magejit  nojlrum  penetrabile  telum : 

AKfiAYTOI  A  pv  ufJLOt 

Vcriam  enimvero  opus  eft  aleas  periculofae  plenum  contendere 
cum  viro,  ut  mihi  videtur,  poft  Bentleium  in  his  rebus  acutif- 
fimo :  nemo  autem  debet  vitio  vertere,  abfint  modo  contumelia 
et  arrogantia. 

V.  235.  Trahuntur:  i.  c.fe  trahunt  vel  extendunt\  in  figni- 
ficatione  vocis  media-^  ut  extenditur.     JEn.  v\.  423.  x.  407- 

V.  239.  Se  verteret.  Quod  per  aflivam  vocem  cum  prono- 
mine  hic  expreffit,  per  mcdiam  malult  ^^n.  ii.  250.  Vertitur 
interea  ccelum. 

V.  241.  Ita  in  ut:uoo7h  omittitur,  ut  faepiiis:  vera  enim  con- 
ftrudio  eft  :  Mimdus  \jt  confur^it^  n.\  premitur.     Haec  omif- 

Sub 


GEORGICA.    LIB.  I.  2i 

Sub  pedibus  Styx  atra  videt,  manefqiie  profundi. 

Maximus  hic  fiexu  finuofo  elabitur  anguis 

Circum,  perque  duas  in  morem  fluminis  Arfbos;    245 

Ardos,  Oceani  metuentes  sequore  tingi. 

niic,  uc  perhibent,  aut  intempefta  filet  nox 

Semper,  ct  obtenta  denfantur  no6le  tenebrse; 

Aut  redit  a  nobis  Aurora,  diemque  reducit: 

Nofque  ubi  primus  equis  oriens  afflavit  anhelis,      250 

fio  fraudi  fuit  interpretibus  ad  pulcherrimum  pulcherrimi  poe- 
matii  locam : 

Slc  1^0*  icti  Ttnriiiv  fjiiy  ot:rep^Sfr««,    oj-t?  t^evtri 

\(T(iv  c^iv^  Ko^v^a,  T«A£<7a»  Q01/.011  r2eo|[xedo»T®'. 

Kai  Msiaay  'g''*%^?>   «^-o»  'CroT»  Xiov  ao»^oi' 

AvTia  «oxxf^om;  tT«<r»a  ^!Xo;^6»^o»t»  :    ThcOC.  Vll.  45* 

1.  e.  ut;  Tfy.rur  — OtTn  y.cn  o^n^z<;. 

Atque  hinc  feliciffime,  ni  fallor,  reftituo  mifere  depravatum 
Homeri  locum  ;  qui  quanto  eft  poetarum  maximus,  tanto  ma- 
joris  aeftimari  debet  quaevis  illius  emendatio. 

O»®'  ^  *PJ?  ««■»  /^ET  ar^xai  vvy.r<B'  a.\j.o'Kyu 
'Ea-iTt^i^j    o<;  x.otXK^T^  tv  a^avu  iV*Ta»  apij* 

naMEf  h^i-i^-n :  il.  X.  317. 

Sed  nec  adhuc  fanus  eft  ao»^®-  x»®- :  quid  enim  ?  futilis  eft 
omnino  et  fme  fua  vi  to  af'—  lege  potius  : 


r,)t  An   Ay(J,}^tvq 


TlaM.u  AESITEPHS. 


Alterum  hujufce  rei  exemplum  videas  in  Epig.  Antip.  Sid.  8. 
Ed.  Brunck. 

V.  246.  Tingi :  i.  e.  fe  tingerc :  voce  medid,  Aliud  Maluit 
ii.  481. 

V.  249.  Autredit— .  Hanc  opinionem  ample6titur  ^n.  ii. 
250.  ruit  Oceano  nox :  i.  e.  nox  venit  ab  Oceana.  Atque  hinc, 
opinor,  redle  intelligendum  Meleagri  epigramma : 

NYH  »'f§>;,   xa»  Af;(;>£,    «n/nro^aj  tfTi^a;  aX^a^ 

O^Koif  aA^  vfA,ia,<;  'nXQfA,t^  afA^oTifo»* 
Xi  /*£v  E^t  ft^^eitij   xHyoy  d'  tyu  aitort  ^«\|/m»i 

d,fA,oj-afAfj)i'   xoimv  0  f<Y£T£  fji.aprvmv. 
Nv»  yi  fA,iv  OPKIA  (p^o-tv  Ey  YAATI  KEINA  (pt^to-Sat* 

AfVH,   av  0  ty  xe^.wo»?  avro»  opa^  irtfuy. 

B  3  IIIJC 


z^  P.  VIRGILIIMARONIS 

Illic  fera  rubens  accendit  lumina  Vefper. 

Hinc  tempeftates  dubio  pr^difcere  coelo 
Poirumus;  hinc  mefsifque  diem,  tempufque  ferendi : 
Et  quando  infidum  remis  impellere  marmor 
Conveniat  •,  quando  armatas  deducere  clafTes,  255 

Aut  tempeftivam  fylvis  evertere  pinum. 

Nec  fruftra  fignorum  obitus  fpeculamur  et  ortus, 
Temporibufque  parem  diverfis  quatuor  annum. 

Frigidus  agricolam  fi  quando  continet  imber; 
Multa,  forent  quse  mox  coelo  properanda  fereno,  260 
Maturare  datur.     Durum  procudic  arator 
Vomeris  obtufi  dentem  :  cavat  arbore  lintres  : 
Aut  pecori  fignum,  aut  numeros  impreflit  acervis. 
Exacuunt  alii  vallos,  furcafque  bicornes, 
Atque  Amerina  parant  lentse  retinacula  viti  265 

Nunc  facilis  rubea  texatur  fifcina  virga : 
Nunc  torrete  igni  fruges,  nunc  frangire  faxo. 
Quippe  etiam  fcftis  qusedam  exercere  diebus 
Fas  et  jura  fmunt:  rivos  deducere  nuila 
Relligio  vetuit,  fegeti  preetendere  fepem,  270 

Infidias  avibus  moliri,  incendere  vepres, 
Balantumque  gregem  tiuvio  merfare  lalubri. 
Saspe  oleo  tardi  coftas  agicator  afcUi 
Villibus  aut  onerat  pomis :  lapidemque  revertens 
Incufum,  aut  atras  maflam  picis  urbe  reporcat.        275 

Ipfa  dies  alios  alio  dedic  ordine  Luna 
Fdlices  dperum.     Quintam  fuge:  pallidus  Orcus 
Eumenidefque  fatas.     Tum  partu  Terra  nefando 

et  notet  XzGtovAnglicaJius  phrafim  noftrae  fimilem :  «Ti^aj  aMyj 
d.^.-K  llj.i»<i  —  no  ctkcr  ^tT  ycii.  Et  noftra  fane  lingua  ita  faepif- 
fime  refpondet  Graca:^  fupra  omnes,  quas  novi,  alias,  vel  an- 
tiquas  vel  hodiernas. 

V.  251.  Illic.  —  R^pone  omnino  z7//V;. 

Nosy«^  tihi  primus  equis  ofiens  afflmjlt  anbe}is, 
\hl4is  fera  rubens  accendit  luminnye^er.' 

.  .,,.  jx»ii«  e**x'  Coeumque 


GEORGICA.     LIB.  I.  23 

Ceeumque,  lapetiimque  creat,  fasvumque  Typhoea, 
Et  conjuratos  cceium  refcindtTC  fratres.  280 

Ter  funt  co^iati  imponere  Pelio  Oflam 
Scilicet,  atque  OfTas  frondofum  involvere  Olympum: 
Ter  Fatcr  extruftos  disjecit  fulmine  montes. 
Septima  pofb  decimam  felix  et  ponere  vitem, 
Et  prenfos  domitare  boves,  et  licia  tel^  285 

Addere  :  nona  fugfe  melior,  contraria  furtis. 
Multa  adeo  gelida  melius  fe  no6te  dedere; 
Auc  cum  fole  novo  terras  irrorac  Eous. 
Node  leves  ilipuis  mefius,  nocle  arjda  prata 
Tondentur:  no6les  lentus  non  deficic  humor.  290 

Et  quidam  feros  hyberni  ad  luminis  ignes 
Pervigilat,  ferroque  faces  inlpicac  acuto. 

V.  283.  Quotiefcunque  nofter  majori  cum  dignitate  rem 
aliquam  vult  depingere,  periodum  folet  claudere  uno  verfu  ab 
aliis  fejunilo,  ut  in  hoc  loco :  quod  et  habet  multum  gratise 
et  majeftatis,  et  plenius  aures  implet.  Hoc  equidem  contentus 
fubmonuifre  j  (quod  fortafse  Maronls  amatoribus  non  erit  in- 
gratum,  et  faepilTime  occurrit)  excmplis  congerendis  non  im- 
morabor. 

V.  288.  Hic  verfus  certiffime  mendofus  efl:  non  enim  bene 
conveniuntyi/^  novo  et  Eous^  tum  qubd,  ut  apud  omnes  poetas, 
ros  cadat  ante  ortum  folem  ;  tum  quod  Eous  veniat  folis  prae- 
nuncius,  et  in  nulla  fit  ratione,  cum  fe  fol  ipfe  oflenderit :  v. 
infra  290.  Ecl.  viii.  15.  Geo.  ii.  202.  iii.  337,  &c.  Quan- 
tum  ipfe  valeam  difccrnere,  reflitui  debet  —  Aut  cum  mane 
novo 

Ita  nofler  Geo.  iii.  324. 

LuciFERl  PRIMO  CUM  siHEKE  frigida  vura 
Carpainus ;  dum  mane  kovum,  dum  gramina  canenty 
Et  ROS  in  tenera  pecori  gratijj\?nus  herbd. 

Reddit  Martynus :  "  When  the  Morning  bedews  the  Earth 
"  at  Sun-rifmg."  Qi^iafi  fcilicet  hoc  ficret  alio  quovis  tem- 
pore  !  Mirum  efl  tam  facile  fibi  placere  potuiffe  viros  dotStos, 
atque  etiam  per  fomnium  tantas  abfurditates  eftutiiffe. 

V.  292.  Faces.  —  E  pinu  fcilicet  vel  funin  quovis  ligno 
fadtas,  ut  et  apud  Gracos :  unde  Menander : 

B  4  Interea, 


24  P.  VIRGILII  MARONIS 

Interca,  longum  cantu  folata  laborem, 

Arguto  conjux  percurrit  peftine  telas : 

Aut  dulcis  mufti  Vulcano  decoquit  humorem,         295 

Et  foliis  undam  trepidi  defpumat  aheni. 

O  (pa,v<^  er*  |i*£r©'  voctrl^  «Toat* 

A«  T  Hyi  cetsiVy   ctXXa.  'mo^mii  avvoy,      AvtiJ/. 

Ita,  Bentlelo  referente,  extat  apud  AtheneEum.  Reponit  CafaU' 
bonus  ad  Athenaum : 

Lsi  T.yp^»  ffHSvt  atvToy^  aXXa  ys  cnroom»' 

quod  plus  uno  nomine  damnat,  et  merito,  Bentlelus.  Ipfe  cor- 
rigit : 

A«  T  nyi  asieiVj  aXX  ocrro^Heiv  okvro^iv' 

eleganter:  fed  mallem  pro  atroreiM  reponere,  a.vQ^iy.Hy  —  abji- 
cere  —  minori  literarum  difFerentia:  vocem  quidem  lexicis  ig- 
notam,  fed  non  Euripidi,  quem  fe£tatus  eft  Menander:  v.  Herc, 
Fur.  1207. 

V.  295.  Humorem.  — "  Hypermetrus  verfus  eft :  unde  et 
*' fequens  a  vocali  inchoat:"  Servius.  —  Hoc  tam  in  Lyricis 
quam  Herotcis  (fcio  quid  dicam)  veriflimum  ledtor  inveniet. 
Neque  tam  fidenter  de  hac  re,  utpote  notiflima,  pronunciarem 
nifi  quidam  vir,  eximid  fane  do6lrina  mihique  amiciflimus,  hoc 
per  fermonem  ftrenue  pernegaflTet.  Duas  tantum  exceptiones 
novi,  quae  nihil  negotii  nobis  dabunt :  plures  vero  aut  ille  aut 
alius  quifpiam  e  probis  au(5loribus  mihi,  fi  poteft,  proferat, 

^iin  proteniis  OMNIA 


Perlegerent  oculis :  JEn.  vi.  33. 

Servius  legit  —  omnem,  quod  ferri  neutiquam  poteft :  neque 
ia  per  Synizejiny  ut  vult  Pierius^  coalefcet ;  quae  in  his  vocali- 
bus  locum  non  habet.  Porro  infelicior  eft  ille  criticus,  cum 
afllirmet  in  hypermetris  verfibus,  non  opus  efTe,  ut  qui  fubfe- 
qujtur  a  vocali  incipiat,  et  ad  £cl.  vi.  30.  provocet : 

Nec  tantum  Rhodope  mirantur  et  Ifmarus  Orphea: 

atque  ad  Mn.  i.  726. 

dependent  lychni  laquearibus  AUREls  : 

quis  enim  nefcjt  haec  vocalia  ea,  et  ei  facillime  coalefcere  ? 
O^ffoiy  Of^  — et  in  ipfo  f^irgilio  ■  ■ 

Orphei  Caliiopea,  Lino  formofus  Apollo :  Ecl.  iv.  57. 

At 


GEORGICA.     LlBi  I.  25 

At  rubicunda  Ceres  medio  fucciditur  seftu, 
Et  medio  toftas  ^eftu  terit  area  fruges. 
Nudus  ara,  fere  nudus :  hyems  ignava  colono. 
Frigoribus  parto  agricolae  plerumque  fruuntur,      300 

atque  id  genus  ^t/^Kae,  quae  nihil  omnino  ad  rem  faciunt. — 
Enimvero  in  /Eneulos  loco  primum  allato  legendum  eft,  fl  me 
fatis  audies,  omne  —  opus  fcilicet:  ita  enim  in  verf.  31. 


—  tu  quoque  magnam 

Partem  opere  in  t ahto^  fineret  dolor.,  Icare^  haheres. 

Alterum,  quod  contra  me  ftat,  exemplum  eft  in  Hor.  Sat.  ii. 
2.  22. 

-pingue^n  vitiis  albumque,  nec  OSTREA, 

'i^Ecfcarus.y  aut  poterit  peregrina  juvare  lagois. 

ubi,  quamvis  Greeco  more,  vocales  pofTent  coalefcere,  ut  fupra 
Orphea^  et  nieum^  Deum^  &c.  perpetuo  apud  comicos ;  mal- 
lem  tamen  reponere  kxiT  fcarus :  fed  fuum  ledlori  judicium  re- 
linquimus.     Vide  nos  ii.  137. 

V.  296.  Quidam  legunt  tepidi:  quae  leftio  nihil  aut  probi  aut 
novi  confert  ad  loci  fenfum:  v.  ^n.  viii.  22. 

V.  300.  Neque  aliter  Bion.  vi.  5. 

ubi  fecum  reputet  leflor  an  non  pro  Sax^Tro/^sMt  melius  ftaret  TEP- 
noMENOi,  i.  e,  ljeti,  ut  nofter :  at  nullus  dubito  quin  ox^u)  er 
ror  fit  pro  OABfi» :  quod  etiam  expreflit  Maro  per  vocem  parto. 

t^ftgovTf?  ««  tffoXv  'aX-no)i<^  OABf2  :    Bion  V.  12. 

Neque  non  huc  faciunt  Hefiodi  quasdam  Op.  et  Di.  ii.  1 1 1.  Ed. 
Cant.  qu2e  prolixiora  dabo  propter  loci  obfcuritatem,  et  elegan- 
tiam : 

n«P  0  »9»  p^aXxftoi'  Swxov,   xa»  £7ra^£a  7\i3-yiov 
fl^j)  p^«^£gi>),    oTTori  y.^v®^  ccji^ck;  ei^yov 
la^oi,tet'   tv^ot.  y.  eioy.yi^  a»ri^  fAtya,  oiy.ov  o^sXAft* 
Mn  fft  KXy.U  yjt^uv^  uij(,ri^uviri  x.a,ru,^cx.p^ri 
2f»  ir£n>)*   ^ETTTr)  d£  crap^ti'  ■tcooa  X*^?'  'WhCok;. 
rioMa  ^  «E^y©-  avjjf,    y.inr.y  nn  iXin^oc,  p.tjLt^a.i', 
"KprnCyOJv  ^ioTo»o,    y.u/.x  -nr^ociAt^aTO  ^vfjLco. 
EXs-ij  o  HK  ayu&n  iiiy(pr,jji.ivov  uvopoc  xojj.il^Hy 
H/*iW«i  £»  ^iO'X'>f    ''^V  I"''  ^'^  a^Kt©^  Siri. 
^nxvt/f  ^i  d/xw£j-(7t,   •&£§£v?  £T»  f^tffa»  iovr^' 
OvK  eim  Si^^  i<7creiTa,i'   Ihif^c^i  v.a.7.\ac,, 

Mu- 


i6  P.  VIRGILIIMARONIS 

Mutuaque  inter  fe  laeti  convivia  curant: 
Invitat  genialis  hyems,  curafque  refolvit. 

De  «raftOk  J.  Hejkmo  libenter  afrentior,  qui  hunc  locum  ad  Blo- 
»£7«  citat,  et  reddit  prateri  —  vita :  hoc  enim  efflagitat  poetae 
mens  et  propoiitum.  Quid  autem  de  ntaXia.  ftatuendum  eft  ? 
voce,  opinor,  et  fcriptoribus  pariter  et  Lexicographh  ignota. 
Multo  tamen  miniis  tolcrari  poteft  E7r'aAea,  ut  quasdam  editt. 
habent,  iratis,  quotquot  funt,  Mufjs  tt  JpoUi^tibus.  Mihi  qui- 
dera  legendum  videtur  KAnAAETEO,  vel  x'YnAAEYEO  Xia-x^v, 
Apud  noftrum,  ut  omittam  alios,  ad  finem  hujufce  poematis 
invenimus 

oeiivj  h  ^^orm  YII AAEYEO  <fnj/>f/j>. 

Ei-Ga  porro,  in  verf.  3''",  eft  —  quando  —  quo  tempore :  EN0A,  t» 
T£  XPONiKON,  xM  iv  roTrui :  Heiych.  et  ftatim  mihi  in  animum 
venit  notiilimus  Homeri  locus : 

EN©  ccv  Tvoeid-n  AiOj^viOii  —  y.,r,X. 

ubi  Schol.  TOTE  ^n"  i'7rie'f^y.cc  ^jj^^ovjxoc  Et  quibus  modis  tunc 
temporis  vir  jedulus  do?num  augere  poterit^  nos  docebit  ipfe  Maro^ 
Geo.  i.  261 — 268. 

Mallem  etiam  legere  —  E!.5a  r  «o!'.i'©-  cc-iri^  —  v.a»  enim  minime 
videtur  loco  convenire. 

K«--fa  isjgoiji^Ki^cLro  ^vfjLu  —  eft  in  primis  elegans  —  de  multis  non 
evefituris,  niji  infuufn  malum.,  cum  fuo  animo  coUcquitur. 

Ko/Ai^ei  —  eft  —  alit  —  fiutrit  —  lar:at :  ut  quidam  Latinorum  : 

LACTARE,    et  falfd  fpe    PRODUCERE.       Koy.is-cn,    GPE^AI,   ANA- 

rAFElN  —  Hefych.  quae  mire  conveniunt.  Atque  hinc  mihi 
videtur  ille  Lexicographus  in  'sj^oaccyo^iw^  oLycatficTmrc/, — corrigen- 
dus,  reponendo  AnATHSANTA.     Similiter  Euripides : 

E>.7rK  /!>(.'««  iiPOlHrE  —  Androm.  27. 

Alium  verb  locum  eife  in  eadem  fabula,  qui  fortafse  pro  recepta 
Hefychii  lecSlione  llarc  quibufdam  videatur,  non  diilimulabo : 

Koci  rcivroc  ^^uau^    tvj  p£Tij  IIPOXHrOMHN 
Tloaiv 

quod  fane  venuftiflimum  —  ad  me  aUexi^  fed  meae  conjedturaj, 
ut  opinor,  nihil  obftat, 

De  >>tax-^,  infuper,  quam  hic  bis  ufus  eft  HeftoduSj  ait  Hefy- 

chlUS  :   O  or//Aoo-t^  ToTT^g^,   £»  u  oitr^iQov  oi  'srruyjji. 

no»ei(r$£  KaAwc? — voBisMETiPSis  FACiTE  nidos:  quse  gcnuina 
cft  ?nediis  vocis  vis.  —  Atque  haec  ideo  longius  produximus,  ut 

Ceu 


GEORGICA.     LIB.  I.  27 

Ceu  preflfe  cum  jam  portum  tetigere  carinje, 
Puppibus  et  laeti  nauts  impofuere  coronas.  304 

Sed  tamen  et  quernas  glandes  tum  ftringere  tempus, 
Et  lauri  baccas,  oleamque,  cruentaque  myrta: 
Tunc  gruibiis  pedicas  et  retia  ponere  cervis, 
Auritorque  fequi  lcpores :   tum  figere  damas, 
Stupea  torquentem  Balearis  verbera  fundae; 
Cuin  nix  altajacet,  glaciem  cum  flumina  trudunt.  310 

Quid  tempeitates  autumni  ec  fidera  dicam  ? 
Atque,  ubi  jam  breviorque  dies  et  mollior  sflias, 
Qu^  vigilanda  viris.''  vei  cum  ruic  imbriferum  ver; 
Spicea  jam  campis  cum  meflis  inhorruit,  et  cum 
Frumenta  in  viridi  fl:ipula  laclentia  turgent.^  315 

Ssepe  ego,  cum  flavis  meflibrem  induceret  arvis 
Agricola  et  fragili  jam  ftringeret  hordea  culmo, 
Omnia  ventorum  concurrere  praelia  vidi, 
Qu^  gravidam  late  fegetem  ab  radicibus  imis 
Sublime  expulfam  eruerent :  ita  turbine  nigro         320 
Ferret  hyems  culmiimque  levem,  ftipulafque  volantes, 
SiEpe  etiam  immenfum  ccelo  vcnir  agmen  aquarum, 
Et  tcedam  glomerant  tempeftatem  imbribus  atris 
Colkclas  ex  alto  nubes :  ruit  arduus  sether, 

videant  juvenes,  quot  et  quales  elegantiarum  thefauros  illis  ape- 
riet  GrcsciS  lingufe  vehemens  ftudium. 

V.  315.  hictentia.  —  Hac  metaphora  feliciflime  eil  ufus  Ly^ 
cophron : 

At,    Ai*   rifw^w  >£«*  a-ov  EYFAArON  5«^©-, 

n  a-Kvy.iiE.    V.  307. 

V.  320.  ita. — "  JusT  AS  a  black  TVlmlwmd  would  carry 
away"  —  Martymis.  Ridiculum!  quafi  jam  comparationem  in- 
ftitueret  poeta,  neque  in  defcriptione  pergeret !  Sed  haec  inter  . 
pretatio  vel  pueris,  opinor,  nares  contrahet :   idebque  defmo. 

V.  324.  colle6toe  ex  alto. — Interpretes  fatis  multas  nobis 
comminifcuntur  horum  verborum  explicationes;  fed  nemo,  mea 
quidem  fententid,  veritatem  aflecutus  eft.  Ex  alto  intelligo 
equidem  velle  — "  nubes  collectas  ab  ultimd  extremitate  et  ab 
oinni  parte  cceli  in  unum  locum"  —  '•^  ^  profunditaie^  ubicuiique 

'      \'  Ec 


28  P.  VIRGILII  MARONIS 

Et  pluvia  ingenti  fata  lasta,  boumque  labores         325 
Diluit :  impkntur  foiras,  et  cava  flumina  crefcunt 
Cum  fonitu,  fervetque  fretis  fpirantibus  sequor. 
Ipfe  pater,  media  nimborum  in  nofle,  corufca 
Fulmina  molitur  dextra  :  quo  maxima  motu 
Terra  tremit-,  fugere  feras  j  et  mortalia  corda         330 
Per  gentes  humilis  ftravit  pavor  :  ille  flagranti 
Aut  Atho,  aut  Rhodopen,  aut  alta  Ceraunia  telo 
Dejicit :  ingeminant  Auftri,  et  denfiflimus  imber: 
Nunc  nemora  ingenti  vento,  nunc  litora  plangit. 

Hoc  metuens,  coeli  menfes  et  fidera  ferva :  335 

Frigida  Saturni  k[e  quo  ftella  receptetj 

pateat,  aetheris."  Neque  alia  effe  videtur  mens  hujufce  locu- 
tionis  et  aHbi  apud  noftrum : 

SufpeSii  iibiftnt  imbres ;  namque  urget  AB  ALTO 
Arboribufque  fatifque  notus  pecorique  fmifier :  v.  443. 

i.  e.  Notus  longe  petitus^  irruenfque  magna  vi. 

FIk^us  ut^  in  medio  ccepit  cum  albefcere  pontOy 
LoNGius  EX  Ai.TOquefmum  trahit:  Geo.  iii.  237. 

V.  326.  Bene  dixit  cava^  ut  oftendat  altitudinem  riparttm,  et 
diluvii  rnagnitudine^n. 

V.  334.  plangit :  —  i.  e.  verberat  Jupiter:  ut  Horatius:  tre- 
mentes  vereere  ripas.  ita  certiffime  legendum.  Habet  Lu- 
cretius :  jiu£ius  FLAHGEiirEsfaxa:  ii.  1155.  et  fimiliter  vi.114, 

j^ut  ubi  fufpenfam  vejiem^  chartafve  volantes^ 
Verberibus  venti  verfanty  VhAHGvarque per  auras. 

Et,  opinor,  plangunt  in  neutra  fignificatione  pro  refonant  nemo 
adhuc  novit.  Si  ea  ledlio  omnino  retinenda  eft,  tunc  erit  aujlri 
et  denfiffi7nus  imber^  qui  plangunt  7ienicra  et  littora. 

V.  335.  menfes.  —  Huic  didioni  nihil  eft  hic  loci :  dixerat 
cnim  nofter  has  tempeftates  plerumque  faevire  fub  tempus  meffis: 
atqui  non  eft  agricolae  mutare  mcnfs  et  tempora,  in  quibus  fe- 
getes  ad  maturitatem  veniant.  Sidera  quidem  et  varios  cceli 
habitus  fub  hoc  tempus  utile  fuerit  obfervare.  Videat  igitur 
ledlor,  an  non  pro  ?nenfes  legendum  fit  mores  :  ita  v.  51. 

Ventos  et  varium  coeli  pradifcere  morem 
Curafit, 

Quos 


GEORGICA.     LIB.  I.  29 

Quos  ignis  coeli  Cyllenius  erret  in  orbes. 

Imprimis  venerare  Deos,  atque  annua  magn^ 

Sacra  refer  Cereri,  laetis  operatus  in  herbis, 

Extremse  fub  cafum  hyemis,  jam  vere  fcreno.  340 

Tunc  agni  pingues,  et  tunc  mollifTima  vina : 

Tum  fomni  dulces,  denfasque  in  montibus  umbrse. 

Cundla  tibi  Cererem  pubes  agreftis  adoret  •, 

Cui  tu  lafte  favos,  et  miti  dilue  Baccho, 

Terque  novas  circum  felix  eat  hoftia  fruges  ;  345 

Omnis  quam  chorus  et  focii  comitentur  ovantes; 

Et  Cerercm  clamore  vocent  in  tefta :  neque  ante 

Falcem  maturis  quifquam  fupponat  ariftis, 

Quam  Cereri,  torta  redimitus  tempora  quercu, 

Det  motus  incompofitos,  et  carmina  dicat.  350 

Atque  hasc  ut  certis  pofilmus  difceie  fignis, 
uSlftufque,  pluviafque,  et  agentes  frigora  ventos ; 
Ipfe  pater  ftatuit,  quid  menftrua  L.una  moneretj 
Quo  figno  caderent  Auftri ;  quid  TaEpe  videntes 

V.  341.   agni  pingues :    ideoque  vitSlimas  Cereri  gratiores. 
Hinc  ita  diftlnguo  locum  in  primd  eclogd  vel  pueris  notifTimum  : 

^amvis  multa  jneis  exiret  victim  Afeptis 
PiNGUis,  et  ingrata  premeretur  cafeus  urbi, 

Hinc,  opinor,  corrigendus  Tzetz.  Chil.  v.  729.     LfiA^o^^pore^.t' 
quod  etiam  cautum  fuit  legis  'Judaica  praeceptis. 
Similiter  Anacreon : 


K.iff^aoVy   Kcn  rot^vXriyy   mONA  xa*  ^ijj.a^ov. 

Tefte  Infuper  Pierio  in  quibuidam  MSS.  legitur:  Titm  pi}:gut'S 
agni :  quod  fuavius  venit  et  concinnius  ad  aurem.  Vanus  fci- 
licet  ob  verfum  metus  corre6tioni,  fi  Dis  placet,  anfam  prae- 
buit:  V.  nos  fupra  verf,  4.  et  iii.  430. 

V.  345.  novas  fruges :  The  new  Fruits  :  Martynus.  Hem  ! 
huic  mandes,  fi  quid  recSte  interpretatum  velis.  Per  novas  friigei 
vult  no^&x  fegetes]zm  primum  e  fmu  terrae  emergentes  extrema 
fub  cafum  hyemis ;  cui  locutioni  opponitur  infra  maturis  ariflis. 
Ceres  potiflimum  veneranda  eHy  frugibus  jam  nove  furgentiius  ■, 
nec  tamen  maturis  ea  non  eft  colenda. 

Asri- 


30  P.  VIRGILII  MARONIS 

Agricolas  propius  ftabulis  armenta  tenercnt.  355 

Continuo  ventis  furgentibus,  aut  freta  ponti 
Incipiunt  agitatvi  tumefcere,  et  aridus  alris 
Montibus  audiri  fragor;  aut  refonantia  longe 
Litora  mifceri,  et  nemorum  increbefcere  murmur. 
Jam  fibi  tum  curvis  male  temperat  unda  carinis,      360 
Cum  medio  celeres  revolant  ex  squore  mergi, 
Clamoremque  ferunt  ad  litora  ;  cumque  marinae 
In  ficco  ludunt  fulicse  •,  notafque  paludes 
Deferit,  atque  "altam.  fupra  volat  ardea  nubem. 
S^epe  etiam  ftellas,  vento  impendente,  videbis        ^6^ 
Prxcipites  ccelo  labi  ;  noitifque  per  umbram 
Flammarum  longos  a  tergo  albefcere  tradus : 
Sa:pe  levem  paleam  et  frondes  volitare  caducas, 
Aul  fumma  nances  in  aqua  colludere  plumas. 

Aut  Bore£  de  parte  trucis  cum  fuiminat,  et  cum 

V.  360.  Sibi,  Haec  vox  plane  importuna  eft  in  hoc  locoj 
atque  mifere  et  ufque  ad  rifum  in  fenfu  expediendo  torquetur 
Servius.  Lege  TiBi :  et  hic  ufus  hujufce  pronomiais  exquifita 
eft  ekgantia  ;  quod  hominibus  non  inficetis  notiflimum. 

V.  367.  albefcere.  —  i.  ^.  fphndefcere^  ut  et  \ivv.^  Gracoriim 
in  tali  re  t9tfpler,didus,  Sic  fupra  verf  217.  candidus  Taurus. 
Et  ad  eundem  modum  yefu  transformati  veftimenta,  quae  dicit 
D.  Matthaus  effe  AEYKA  w?  to  (pu^  —  xvii.  2.  et  D.  Marcus 
AEYKA  Xjav  u^;  xmN  —  ix.  3.  hic  eodem  tempore  dicit  ZTIABON- 
TA-  et  D.  Lucas  —  aeyka  EHASTPAnTONTA  —  ix.  2g.  Quin- 
etiam  in  loco  fupra  memorato,  quod  exprimit  D.  Matthaus 
per  EAAM^EN,  ui  0  HAIOZ,  non  minus  bene  expreflit  Homerus 
per 

aeykon  Vt.v.^  heaios  w!,\  II.  s.  185. 


Hinc  errat  Epifcopus  Llandavicenfis,  vir  multarum  litterarun^ 
cum,  de  colore  Orichaki  veterum  quaeftionem  inftituens,  ad 
partes  vocat  VirgiUum  noftrum: — auro  fqualentem  ALBOque  cri- 
chalcQ :  ita  enim  Hefiodus  dixit  S.  H.  122.  o^ei^cc\y.o\o  <t)AEiNOY. 

Ita  etiam  longe  meUus  accipitur  5  AEiv.as-OT^  Aa^.  cum  de  toto 
exercitu  dicatur  in  primis  monoftrophicis  /Efchyli  Sept.  ad 
Theb.  quod,  ut  alia  multa,  fibi  defumpfit  Euripides  Phaen.  11 34. 

Eurique 


GEORGICA.     LIB.  I.    .  3t 

Eiirique  Zephyrique  tonat  domus  •,  omnia  plenis    371 

Rura  natant  fofTis,  atque  omnis  navita  ponto 

Humida  vela  legit.    Nunquam  imprudentibus  imber 

Obfuit.     Aut  illum  furgentem  vallibus  imis 

Aeriae  fugere  grues;  aut  bucula  coelum  ^75 

Sufpiciens,  patulis  captavit  naribus  auras; 

Aut  arguta  lacus  circumvolitavit  hirundo; 

Et  veterem  in  limo  ran^  cecinere  querelam, 

Sspius  et  te6lis  penetralibus  extulit  ova 

Anguftum  formica  terens  iter:  et  bibit  ingens         380 

Arcus :  et  e  paftu  decedens  agmine  magno 

Corvorum  increpuit  denfis  exercitus  alis. 

Jam  varias  pelagi  volucres,  et  qu^  Afia  circum 

Dulcibus  in  ftagnis  rimantur  prata  Cayftri, 

Certatim  largos  humeris  infundere  rores ;  ^S^ 

Nunc  caput  objeftare  fretis,  nunc  currere  in  undas, 

Et  ftudio  incafsum  videas  geftire  lavandi. 

Tum  cornix  plena  pluviam  vocat  improba  voce, 

V.  371.  Eurique  Zephyrique.  —  Similiter  brevis  vocalis  ex- 
tra  caefuram  folitam  duobus  feqq.  confonantibus  fuflentatur  in 
JEn.  vi.  421.  quod  tamen  non  admonuiffem,  nifi  interpretes 
pro  fud  fagacitate  locum  peffime  acciperent. 

V.  372.  Ordo  efl :  Atque  omnis  navita  /egit  vela,  quoe  funt 
humida  ponto.  Atque  idem  ordo  et  infra  obfervandas  efl  ver.  418. 
Jupiter  uvidus  aiijiris.  —  Cum  vero  dicit  navitam  legere  vela 
HUMiDA  —  indicat  magnitudinem  periculi ;  eo  quod  foleant 
nautae  humida  vela  ventis  ficcanda  libere  expa-ndere. 

V.  381.  Nofter  in  his  exquifitis  verfibus  multum  Homero  de- 
bet;  cujus  locus  cum  tranfpofitionem  videtur  palfus,  eo  ordine, 
quem  redlum  judico,  hic  ledtori  fubjiciam: 

Effia  xoci  ekG»  'aoruvTa.i  AFAAAOMENA  'arrs^yyea-irt, 

Xijvwi'  t)  yipoivdiy.y   r)  x.vx.tuv  oaXiy^ooeipuv 

KXxyyvi^o»  '07§o»ca9»^ovTW»'   o-^ct.^oi.yei  ^i  tj  Xeiy.un.       II.  B.  459* 

V.  387.  IncalTum.  — *'  Hoc  ideo  dicit,  quia  plumarum  com- 
pofitio  aquam  minime  ad  corpus  admittit."  Servius.  Qiiod 
verum. 

Et 


32  P.  VIRGILIIMARONIS 

Et  fola  in  ficca  fecum  fpatiatur  arena. 
Nec  no6lurna  quidem  carpentes  penfa  puellae  390 

Nefcivere  hyemem  :  tefta  cum  ardente  viderent 
Scintillare  oleum,  et  putres  concrefcere  fungos. 

Nec  miniis  ex  imbri  foles  et  aperta  ferena 
Profpicere,  et  certis  poteris  cognofcere  fignis. 
Nam  neque  tum  ftellis  acies  obtufa  videtur ;  395 

Nec,  fratris  radiis  obnoxia,  furgere  Luna  •, 
Tenuia  nec  lanas  per  ccelum  vellera  ferri. 
Non  tepidum  ad  folem  pennas  in  litore  pandunt 
Diieftas  Thetidi  Halcyones  -,  non  ore  folutos 
Immundi  meminere  fues  jaflare  maniplos.  400 

Hic  autem  fe  deridendum  nobis  praebet  Delphin.  cditor;  qui, 
frugibus  inventis  (quod  aiunt)  glandibus  vefci  maluit. — *'  In- 
cajfum:  frtijira:  quia  cycnorum  candori  nihil  addi  per  lotionem 
poteft."  —  Feftivum  hominem  ! 

V.  390.  Nec.  —  Elegantius,  opinor,  legas  : 

Ne  no5iurna  QuiDEM 

V.  not.  verf.  126.  atque  ita  jam  video,  Pierio  referente,  locum 
ftare  in  Romano  codice. 

V.  3g6.  Verfum  difficilem  ita  bene  explicat  Servius: 

*'  Subaudi  a  fuperioribus,  obtufa  luna  j  nam  hoc  dicit :  Nec 
tamen  luna  videtur  obtufa,  quae  eft  radiis  folis  obnoxia."  — 
Hunc  autem  bene  monentem  ftulti  interpretes  neglexerunt. 

V.  39g.  dileilae  Thetidi  Alcyones. 

Huic  fimilis  eft  Theocriti  locus,  quo  nullum  infelicius  accep- 
tum  et  criticis  et  interpretibus  alibi  reperies. 

Xi^xvow?  i-oocaivnTi  t«  xvy.ura  ruv  ri  Bxhatrs^xty 

Toy  T£  voToVy   Tov  T  et^fov,    05  icrp^aTa  ^t/xia  xiv«' 

AXxyovf?,    yXocvncn;  N>i§-/)ifl-J  rui  T£  /xa7ur<* 

O^vi^cov  £(pt>v«6£>',   OSAIS  T£  'zc-£f  e|  kX'^  ccy^».   VU.  57« 

Cum  in  conftruftione,  ut  opinor,  haererct,  et  merito,  Brunc- 
kius,  reponebat  —  oiranat  —  fensus  interim  fecurus,  qui  longe 
ett  ab  audloris  mente  alieniflimus,  et  plane  nullus.     Lege  : 


•  ODOIE  T£  'Crt^  c^  ctX^  uy^ci. 


i.  e.  PisCATORiBUs ;  qui  tum  demum,  pacato  mari,  occupa- 
tioni  fuae  tuto  vacare  pofTunt.  Vide  Mofch  v.  lO.  Nihil  cer- 
tius.     Si  quis  porro  volet  legere ; 

"  Ac 


GEORGICA.    LIB.  T.  35 

At  nebulas  magis  ima  petunt,  campoque  recumbunt : 
Solis  et  occafum  fervans  de  culmine  fummo 
Necquicquam  feros  exercet  noclua  cantus, 
Apparet  liquido  fublimis  in  aere  Nifus, 
Et  pro  purpureo  pcenas  dat  Scylla  capillo.  405 

Quacunque  illa  levem  fugiens  fecat  ^chera  pennis, 
Ecce !  inimicus  atrox  magno  flridore  per  auras, 
Infequitur  Nifus  :  qua  fe  fcrt  Nifus  ad  auras 

— — -  rAAYKri»  Kr.^r^at  ra»  Ti  /L*aA»rA  — — 

non  me  habebit  repugnantem  :  v.  Geo.  i.  437. 

Quid  autem  fi  in  hoc  Idyllio  paulum  procedamus,  ut  alia 
macula  fcediflima  a  carmine  nitidiflimo  expurgetur  ? 

Kr,ycj  TYito  nxT  »1^»^^  ayr.^iyov  vi  ^o^oivrXy 

H  y.ai  Xtvy.oiU!/  r^^pxvov  ■sjsrt  y.^etTt  <I>YAASZnN'j 

Tot  HTi7\£otTty.o'J  otvo»  otiio  y.griTrigl^  a^v^uiy 

n«^  t^v^i  /'.i;'.^i,u£>®- :  verf.  63. 

pro  (pi^Mc-s-un  quis  non  fatebitur  poetam  dedifie  nYKArAnx  ;  — ^ 
Sic  Anacreott^  harum  rerum  antiftes  : 

nYKASON.  iv.  et  ita  iterum  v.  16.  xxi.  6.  Bion.  vii.  20. 

Eur.  Alcefl:.  795.  832.  v.  etiam  Theoc.  ii.  153.  xx.  22.  De-^ 
moft.  p.  332.  Kd.  Lutet.  Locutio  denique  vix  ulla  magis  fre- 
quens. — Dubito  autem,  an  non  etiam  pro  tffxoTrvo^  —  legere 
debeamus — iia^  apyi:  v.  verf  133.  135.  Sic  Anth.  ii.  p.  29S. 

cy.txe^cc  n.AP  APYI  KEKAIMENOr. 

V.  403.   Nequicquam  —  id  eft,  non  :   Servius.     Vcriffime  : 
ita  enim  melius  cum  Jrato  refpondet  nofter : 

'  • tvy.Te^ir,  yXx:^ 

HSYXON  xMncrx^   (Ax^xnou.iv<i  ^£iu.uii^ 
Ti>ic-5u>  Toi  <7r,y.x, 

In  hoc  tamen  fallitur  vir  bonus,  quod  ad  partes  vocet  verfum 
Perf.anum : 

l^EQViCQiJAUfundo/ufpirat  nummus  in  imo : 

haEc  enim  interpretatio  loci  fenfum  omnem  pefsum  dat.  Per- 
ipicacius  vidit  elegantiilimus  Bretv/hrus : 

One  melancholy  Piece  reynains  alone, 

Andfor  Ws  Fcllows  fi^hs  xcith  FRUIT^.ESS  Moan. 

C  Illa 


34  P.  V  I  R  G  I  L  I  r  M  A  R  O  NM  S 

IUa  levem  fugiens  raptim  fecat  aethera  pennis. 
Tum'liquidas  corvi  preffo  ter  gutture  voces  410 

Aut  quater  ingeminanti  et  faspe  cubiiibus  altis, 
Nefcio  qua  prfeter  folitum  dulcedine  Iseti, 
Intcr  fe  in  foliis  ftrepitant:  juvat  imbribus  a£lis, 
Progeniem  parvam,  dulcefque  revilere  nidos. 
Haud  equidem  credo,  quia  fit  divinitus  illis  415 

Ingenium,  aut  rerum  fato  prudentia  major: 

V.  411.  altis. — Nihil  fidenter  vellem  affirmare  ;  fedjudicet 
le£lor,  an  non  —  cubilibus  alti  —  le6lio  foret  multis  nominibus 
praeferenda,  et  longe  elegantior.     Sic  Geo.  ii.  461. 

— — FORiBUS  domus  ALT Afuperbis. 

— fedet  ALTUs  Olympo:  JEn.  xi.  726. 

altus  equo:  xii.  295. 

V.  413.  in  foliis.  Ita,  tefte  Pierio^  \n  antiquls  fere  omnlbus 
exemplaribus  legitur  :  et  quidem  retSliflime  ;  cum  aliud  nomen 
fit  huic  fententias  in  eodem  cafu,  quod  ab  eodem  verbo  pendet, 
nifi  accipiatur  noftra  emendatio  fupra  propofita. 

Porro,  ni  fallor,  ro  ncfcio  (v.  412.)  fola  eft  vox  (fi  exclpias 
ego^  ctfcio  —  quod  idem  eft)  in  0  definens,  quae  corripitur  a  Ma- 
rone  \  neque  minus  accuratus  eft  in  hac  re  Horatius  in  Lyricis» 
Hanc  etiam  vocem,  ut  mihi  videtur,  nequaquam  corripuiffent, 
nifi  ncfcio  qucm  —  nefio  quod — Scc.  proverbiales  efl^ent  locutiones, 
quibus  valedicere  fine  maximis  incommodis  non  pofTent.  Mihi 
femper  maximum  movet  in  hac  re  faftidium  yuvenalis^  quod, 
auribus  reclamantibus,  verba  in  o,  ct  fubjiantivorum  quinta  dech 
reiflos  cafus,  perpetuo  corripiat.  Sed  ille  Philofopbis  potius 
quam  poetis  annumerandus  eft. 

V.  ^i2'foIiis. — Hoc  igitur  fignum  tsjlaii^  non  bruma:^  datur. 

V.  415.  equidem  :  —  i.  e.  ego  quidem :  unde  haec  vox  nun- 
quam  invenitur  in  locis  fanis  veterum,  nifi  cum  primd  perfona 
'ucrbi.  Quam  proprictatem  ignorantes  fcriptores  hodierni,  in 
perpetuis  erroribus  verfantur. 

V.  416.  Mallem  voccs  hujufce  versiis  aliter  difpofuiffet  ad 
hunc  modum : 

aut  fato  rerum  prudcntia  major 


ut  efict  prudcntia  rcrum — potius  Q(\xzm  fato  rcrum.  Nofter  enlmi 
Habet  infra  ii.  492.  itiexorahile  fatnm :  et  Perfius  iv.  4. 

Scilicet  ingenittm,  et  RERUM  PRUDENTIA  velox 
Ante  pilos  venit. 

Veriim, 


GEORGICA.    LIB.  T.  35 

Verum,  ubi  tempeftas  et  coeli  mobilis  humor 
Mutavere  vias ;  et  Jupiter  humidus  Auftris 
Denfat,  erant  quse  rara  modo;  et,  qu£e  denfa,  relaxat; 
Vertuntur  fpecies  animorum,  et  peflora  motus       420 
Nunc  alios,  alios  dum  nubila  ventus  agebat, 
Concipiunt:  hinc  ille  avium  concentus  in  agris, 
Et  lastas  pecudes,  et  ovantes  gutture  corvi. 

Si  vero  folem  ad  rapidum,  lunafque  fequentes 
Ordine,  refpicies ;  nunquam  te  craftina  fallet  ^25 

Hora,  neque  infidiis  noftis  capiere  ferenas. 
Luna  revertentes  cum  primum  colligit  ignes, 
Si  nigrum  obfcuro  comprenderit  aera  cornu; 
Maximus  agricolis  pelagoque  parabitur  imber. 
At,  fi  virgineum  fuffuderit  ore  ruborem,  430 

Ventus  erit :  vento  femper  rubet  aurea  Phoebe. 
Sin  ortu  in  quarto  (namque  is  certiftimus  au6tor) 
Pura,  neque  obtufis  per  coelum  cornibus  ibit ; 
Totus  et  ille  dies,  et  qui  nafcentur  ab  illo 
Exadlum  ad  menfem,  pluvia  ventifque  carcbunt :   435 
Votaque  feryati  folvent  in  litore  nautiE 
Glauco,  et  Panope.^E,  ct  Inoo  MeliCertse. 

Sol  quoque  et  exoriens,  et  cum  fe  condet  in  undas, 
Signa  dabit:  Solem  certifTima  figna  fequuntur, 
Et  qua2  mane  referr,  et  quas  furgentibus  aftris.       440 

hinc  in  nobiliffimo  Horatti  carmine  — — 

Prudens  fiituri  temporisy  exitu?n 
Caliginofd  no6ie  premit  Deus • 


meliiiS  jungetur  temporis  cum  pruder.s :  i.  e.  "  Deus^  quamvis 
fciat  quid  fit  futurum  cras,  ev^entum  celat:"  —  fed  alii  fortafse 
aliud  placebit.  Alibi  habet  honos  cxitus  —  fme  fubfequente  fub- 
ftantivo  :  tt  animus  kekuu  prudens. 

V.  437.  Mihi  perfuafum  eft  hunc  verfum,  quj^mquam  fit  ad 
morem  Gracum  fa£tus,  llare,  et  nunc  ftat,  iratis  Mufis  j  et  re- 
poni  debere : 

Glauco,  et  Panopaa,  atque  Ineo  Mdicerta. 

c  2  Ille 


35  P.  VIRGILII   MARONIS 

Ille  ubi  nafcentem  maculis  variaverit  ortum 
Conditus  in  nubem,  medioque  refugerit  orbe; 
Sufpefti  tibi  fint  imbres :  namque  urget  ab  ako 
Arboribufque  fatifque  Notus  pecorique  finifter. 
Aut  ubi  fub  lucem  denfa  inter  nubila  fefe  445 

Diverfi  rumpent  radii,  aut  ubi  pallida  furget 
Tithoni  croceum  linquens  Aurora  cubile; 
Heu  male  tum  mites  defendit  pampinus  uvas : 
Tam  multa  in  tedbis  crepitans  falit  horrida  grando. 
Hoc  etiam,  emenfo  cum  jam  decedet  Olympo,    450 

V.  441.  Enimvero  hic  VtrgUtl  \oc\i%  femper  nobis  fufpeclus 
habebatur;  jure  autem  an  mjuria  mox  le^tor  judicet. 

Illc  tibl  NASCENTEM  macuUs  variaverit  ortum 
Cotiditus  in  niibem,  tticdioque  refugcrit  orbe 

inficetias  tantas  diclionis  —  nafcentem  ortum  —  quis  poteft  con- 
coquere,  qm  Firfilium^  qualis  eiTe  folet,  guftavit ;  et  poeticas 
Veneres,  quae  demum  fint,  aliquantulum  faltem  noverit?  Qiiid 
plura?  Minime  dubitamus,  quin  ofcitantes  hbrarii  duas  voces 
ilationibus  non  fuis  aflignaverint,  atque  ad  hunc  modum  elTc 
reftituendum  locum : 

Ille  iihi  NASCENTEM  maculis  variaverit  ORBEM 
Conditus  in  nubem^  T^lEDioque  refugerit  oRTU • 


hujufce  emendationis,    quae  quatuordecim    abhinc  annis   {t{t 
nobis  obtuHt,  judiciojam  maturiori,  nondum  poenitet ;  neque, 
ut  auguramur,  tentatis  ahorum  fententiis,  in  pofterum  poenite- 
bit.  —  Conditus  autem  eftyJr  cottdens^  vocis  media  participium. 
V.  445.  rumpent  fefe  —  Medid  voce  uti  maluit  iii.  428. 

amnes  R u M P u N T u R  for.tibiis . 

V.  450.  emenfo  Olympo.  —  Simih  metaphora  in  nobih'fHmo 
loco  Lucretius ;  in  ea  fcihcet  Ubri  tcrtii  parte,  qu:^  cnsteros  pri- 
orum  temporum  poetas  tantum  fuperat,  quantum  fuo  judicio 
ahos  philolbphos  Epicurus, 

Ipfe  Epicurus  obit,  DECURSO  LUMINE  vita; 
^ii  genus  humanum  ingenio  fuperavit^  et  omnes 
Prerjlinxit,  flellas  exortus  uti  atherius  SoL. 

Surit  qui  Umiu  pro  lumitte  volunt  legere,  atque  ita  jugulant  ele- 

Pro- 


GEORGICA.    LIB.  T.  37 

Profyerit  meminifle  magis  :  nam  fepe  videmus 

Ipfius  in  vuku  varios  errare  colores: 

Cceruleus  pluviam  denunciat,  igneus  Euros, 

Sin  maculse  incipient  rutilo  immifcerier  igni ; 

Omnia  tunc  pariter  vento  nimbifque  videbis  455 

Fervere.     Non  ilhi  quifquam  me  nodle  per  altum 

Ire,  neque  ;i  terra  moneat  convellere  funem. 

At  fi,  cum  referetque  diem,  condetque  relatum, 

Lucidus  orbis  erit ;  fruftra  terrebere  nimbis, 

Et  claro  fylvas  cernes  Aquilone  moveri.  460 

Denique,  quid  Vefper  ferus  vehar,  iinde  ferenas 
Ventus  agat  nubes,  quid  cogitet  humidus  Aufter, 
Sol  tibi  figna  dabit:  Solem  quis  dicere  falfum 
Audeat  ?  ille  etiam  cascos  inltare  tumultus 
Saspe  monet,  fraudemque  et  operta  tumefcere  bella, 

lUe  etiam  extiri(5lo  miferatus  Csefare  Romam,       466 
Cuni  caput  obfcura  nitidum  ferruginc  texit, 
Impiaque  asternam  timuerunt  fsecula  no£lem, 
Tempore  quanquam  illo  tellus  quoque,et  aequora  ponti, 
Obfccenique  canes,  importunasque  volucres  470 

gantifllmam  figuram  j  cui  et  ortum  dediffe  videtur,  et  explicat, 
atherius  SaL 

V.  462.  quid  cogitet  humidus  aufter.  —  Non  potuit  mellus 
aut  venuftius ;  unde  exftbilandi  funt,  qui  volunt  legere  cogat  et 
pro  cogitet :  hoc  enim  cft  vcrc  poeticum  rebus  fenfu  carentibus 
vitam  et  fenfum  dare.     Pari  felicitate  et  Horatius : 

Ciimfa^vit^  horrendamque  culiii 

Viluviem  meditatur  figris :  Od.  iv.  14.  28. 

fi  quis  vero  minitatur  malit,  magni  equidem  Bentkii  rationibus 
devi£lus,  non  repugnabo. 

V.  470.  Ohfcenique  cancs  ipihi  potior  videtur  no  ohfcenttqui 
canes :  fecundum  illud  Horatianum ; 

Vixifpt  CANis  IMMUNDUS,  vel  amica  lutofus, 

Atque  horuin  nominum  genera  ita,  nefcio  quo  modo,  fuum  ordi- 
nem  fervant  in  2  Pet.  ii.  22.  Kfwv  e7rirg£^}/AS  twi  ro  i^io?  1^1^0.1^0.' 

C  3  Signa 


38  P.VIRGILII  MARONIS 

Signa  dabanr.    Quoties  Cyclopum  efFervere  in  agros 

Vidimus  undantem  ruptis  fornacibus  iEtnam, 

Flammarumque  globos  liquefa6taque  volvere  faxa  ? 

Armorum  fonitum  toto  Germania  cceIo 

Audiit;  infolitis  tremuerunt  motibus  Alpes.  475 

Vox  quoque  per  lucos  vulgo  exaudita  filentes 

Ingens,  et  fimulacra  modis  pallentia  miris 

Vifa  fub  obfcurum  nodis :  pecudefque  locutae 

Infandum!  fiftunt  amnes,  terrasque  dehifcunt; 

Et  moeftum  illacrymat  templis  ebur,  seraque  fudant. 

Proluit  infano  contorquens  vortice  fylvas  481 

Fluviorum  rex  Eridanus,  campofque  per  omnes 

Cum  ftabulis  armsnta  tulit ;  nec  tempore  eodem 

Triftibus  aut  extis  fibrae  apparere  minaces, 

Aut  puteis  manare  cruor  ceflTavit  -,  et  alte  485 

Per  no6tem  refonare  lupis  ululantibus  urbes. 

Non  alias  coelo  ceciderunt  plura  fereno 

Fulgura,  nec  diri  toties  arsere  comets. 

Ergo  inter  fefe  paribus  concurrere  telis 

Romanas  acies  iterum  videre  Philippi:  450 

Nec  fuit  indignum  fuperis,  bis  fanguine  noftro 

Emathiam  et  latos  Hsmi  pinguefcere  campos. 

Scilicet  et  tempus  veniet,  cum  finibus  illis 

Agricola,  incurvo  terram  molitus  aratro, 

V.  482.  Ut  Vtrgilhis  verfum  hunc  cum  anapajlo  inchoaverit, 
ita  Horathis  et  ManiUus  hexametros  inchoant  cum  —  Vehemens 
r— t//  Nasidieni  —  Plaetontem — patrio;  quo  faepius  utitur 
Lucretius.  Mos  a  Gracis  migravit:  vid.  Hom.  II.  i.  5.  -v.  195. 
Od.  I.  283.  O.  83.  ubi  fruftra  adverfatur  Clarkius,  Ita  etiam 
Hefiodus : 

TPESE  A^AjAHS,   ive^onTt  KdTCi^p^iiJi^ivoKrn/ avuaa-un:     1  heog.  85I. 

Hsec  autem  non  tanti  funt,  ut  de  illis  foliciti  fimus;  et  me  illo- 
j-um  vehementer  miferet  pudetque,  qui  dimetiendis  pedibus,  ac 
perpendendis  fyllabis  twv  r^o^pojv  et  amr^oipu»  veterum  tragicorum, 
confenefcant ;  quafi  in  his  dodlrinae  cardo  verterctur. 

V.  494.  terram  niolitus  aratro.  —  Lucrctii  elegantiam  fibi 
tranftuHt:  ^^^^^ 


GEORGICA.     LIB.  I.  39 

Exefa  Inveniet  fcabra  rubigine  pila ;  495 

Aut  gravibus  raftris  galeas  pulfabit  inanes, 
Grandiaque  efroflis  mirabitur  ofla  fepulchris, 

Dii  patrii  Indigites,  et  Romule,  Veftaque  mater, 
Quse  Tufcum  Tiberim  et  Romana  palatia  fervas; 
Hunc  faltem  everfo  juvenem  fuccurrere  fasclo         500 
Ne  prohibete.     Satis  jampridem  fanguine  noltro 
Laomedontese  luimus  perjuria  Trojse. 
Jampridem  nobis  cceli  te  regia,  Csfar, 
Invidet,  atque  hominum  queritur  curare  triumphos. 
Quippe  ubi  fas  verfum  atque  nefas,  tot  bella  per  orbem, 
Tam  muh^  fcelerum  facies :  non  ullus  aratro         506 
Dignus  honos :  fqualent  abdudis  arva  colonis, 
Et  curvas  rigidum  falces  conflantur  in  enfem. 
Hinc  movet  Euphrates,  illinc  Germania,  belium: 
Vicinae  ruptis  inter  fe  legibus  urbes  510 

Arma  ferunt:  fasvit  toto  Mars  impius  orbe, 
Uc  cum  carceribus  fefe  efi^udere  quadrig^ 
Addunt  in  fpatia ;  et  fruft:ra  retinacula  tendens 
Fertur  eqais  auriga,  neque  audii:  currus  habenas, 

Nec  robujius  erat  curvi  moderator  ARATRI, 
^lfquam  necfcibat  ferro  molirier  arva:  v.  931. 

ut  Interpungi  debet  ifte  locus. 

V.  513.  addunt  in  fpatia. — Id  eft-,  "  currendo  plus  eorum 
curfus  augetur."  Servius :  et  hanc  procul  dubio  interpreta- 
tionem  fcopus  loci  poftulat :  fi  vero  ipfa  verba  per  fe  fpecles, 
nihii  eft  interpretatu  difficilius.  Neque  equidem  ipfi  fatisfacere 
poftum,  neque  liilum  adjuvant  interpretes  vel  antiqui  vel  ho- 
dierni.  CredidifTem  fane  Latinafn  iinguam  non  potuiffe  tole- 
THTt-^ad^iunt  infpatia — fed  omnino  efflagitaiie /)r<?«(7w^«  —  adr- 
dunt  SE  infpatia —  nifi  aliter  fe  rem  habere  probalfet  Silius  Ita- 
Hcus : 

Jamque^  fere  medium  eve£it  certamine  campum^ 

1n  spatio  addebant:  xvj.  373. 

Enlmvero  hnec  earum  videtur  effe  locutionum,  quarum  nulla 
ratio  reddi  poteft  fecundum  leges  grammaticas  et  linguae  ana- 
logiam, 

C4  P.  VIR- 


i  "  I" 


P.  V  I  R  G  I  L  I  I   i\I  A  R  O  N  I  S 
GEORGICORUM- 


L  I  B  E  R     II. 

HACTENUS  arvorum  culrus,  et  fidera  coeli  r 
Nunc  te,  Bacche,  canam;  nec  non  fylveftna  tecum 
Virgulta,  et  prolem  tarde  crefcentis  olivse. 
Huc,  pater  6  Lenjee,  (tuis  hic  omnia  plena 
Muneribus;  tibi  pampineo  gravidus  autumno  ^ 

Floret  ager ;  ^pumat  plenis  vindemia  labris) 
Huc,  pater  6  Lenase,  veni :  nudataque  mufto  . 
Tinge  novo  mecum  direptis  crura  cothurnis. 

V.  8.  Tingc  novo  —  Eleganter,  ut  folet,  Theocritus : 

H  /A£Ta  oatra  xXrjr©^  fjTHyia.i  ;    «  riv^  Ufuii 

llxcrcc  Ai9®'  •mTama-cc  iror  a^^vXiOco-an  ctei^et.   vil.  2A.. 

ubi  aliquantulum  dubito,  an,  pro  woc-i  i5<3-(ro//£yo(o  —  quod  infice«* 
tiuSj  non  legendum  fit-— iiOTiNElSSOMENoro:  fjc  Homcrus : 

Ov^  o<r  i^  O^;^o/A£»ov  «roTiiicr^rsTaJ.      II.  I.   "7^1, 

Et  notandum  eft  didionem  Theocrhi  mreuois-cc  prseter  moreni 
•Grcsca  linguae  in  hoc  loco  ftare,  et  effe  quodammodo  fui  gene- 
ris  :  fenfus  enim — :fe  inipingens-^^dlltht  certiffimc  tnediam  voeem 
poftularet, 

Prijir 


GEORGICA.    LIB.  II.  41 

Prir>cipio  arboribus  varia  efl:  natura  creandis. 
Namque  aliae,  nuUis  hominum  cogentibus,  ipfas      10 
Sponte  fua  veniunt,  campofque  et  flumina  late 
Curvatenent:  ut  molle  filer,  lentseque  geniftse, 
Populus,  et  glauca  canentia  fronde  falifla. 
Pars  autem  pofito  furgunt  de  femine :  ut  altse 
Caftaneas,  nemorumque  Jovi  quas  maxima  frondet    15 
JEfculus,  atque  habitse  Graiis  oracula  quercus. 
PuUulat  ab  radice  aliis  denfifTima  fylvaj 
Ut  cerafis,  ulmifque :  etiam  Parnaffia  laurus 
Parva  fub  ingenti  matris  fe  fubjicit  umbra. 
Hos  natura  modos  primum  dedit:  his  genus  omne   20 

Nec  a  Theocrito  non  illuftratur  Horatii  locus,  in  quo  fingu- 
lari  cum  urbanitate  fe  commendat  patrono  fuo : 

^uid  tibi  vis,  infane  ;  et  quam  rem  agis  ?  improhus  urget 
Iratis  precibus :  Tu  pulses  omne  quod  obstat, 
Ad  Mcecenatem  meynori  fi  mente  recurras,     Sat.  ii.  6.  29. 

ubi  prorsus  necefle  ell,  ut  mihi  videtur,  reponamus — pulsas. 

Quinetiam,  ut  fupra  dicit  Theocritus  tTTHyia.i  META  JixiTa,  ita 
Long.  Paft.  p.  39.  £9r«yo//.EK;t  META  ra  (piXr.uxrcc'  ita  enim  refti- 
tuendus  eft  iite  locus,  quem  Moll  inteliciter  tentabat. 

V.  13.  glauca  canentia  fronde. — iVIajori  ell^gantia  dicit  Pin~ 
darus  in  nobili  hexatnetro  verfu : 

AjOKpt  KOjaaKT»  Qa,>.(H  y^.xvy.o^^occ  noa^ov  tKcnxq  '.    Ol.  iil, 

in  qua  Ode  parva  macula  eluenda  eft,  ut  tum  demum  re6le  pro- 
cedat  oratio.  Sic  igitur  qua;  mox  fequuntur  m  fecundd  Strophe 
lciii  njcdicina  poteris  fanare. 


" oyi 

ccXcrei  (jMoc^oy  TO  (pDTiVfj.a, 

^im  avfigwTToij,   ^i^ctvovT  cc^irx^. 

i.  0.  umhrofam  hanc  plantam-,  olivarn  fcilicct  fupra  memoratam : 
ii.TC  enim  femper  eft  in  tali  ufu  vis  articuli. 

V.  15.  Jovi  frondet;  —  non  vulgari  elegantia;  ut  tihi  fioret 
ager  —  paulo  fuperius. 

V.  19.  Haec  variatio  locutionis,  cujus  nofter  eft  omnnini 
poctarum  feliciifimus,  et  quae  matcricm  didacticam  potifTimuni 

Svlva- 


42  P.  VIRGILII  MARONIS 

Sylvarum  fruticumque  virct,  nemoriimque  facrorum. 
Sunt  alii,  quos  ipfe  via  fibi  repperit  ufus. 

h  tsedio  defendit,  non  minus  venuftatis  hic  habet  quam  jucun- 
ditatis. 

fe  fubjicit. — Ita  Ecl.  x.  74. 

^antum  vere  novo  viridis  se  subjicit  alnus. 

Lucrctius  eodem  fenfu  habet — s,\! bmit t it  fcetus  et  Jlores. 
Hinc  lux  accenditur  eleganti  admodum  CalU^nachi  loco,  qui 
Scholiajle  atque  interpretibus  non  minime  obfcuratur. 

H  "SroX^aj  E4>TnEP©E  «ra^wvjoa?  xjy^<^  Ixuv 

HEIPEN :  M.  Jov.  22.  —  Aci^u,  a'.u  wGw  —  Hefych. 

Hinc  autem  derivatur  di6lio  figurata  loco  apud  Calli^nachum 
"mifere  depravato,  atque,  ut  ita  dicam,  deplorato  ;  quem  fi  feli- 
citcr  emcndavero,  ecquid  erit  pretii  ? 

KaXa  fi,iv  nt^iVy    y.(zX»  A'ETPA<^Er,   n^ocm  Ztv' 

O^v  6  a^>)t5j(7-a;,    Tx^ivoi  h  TOi  ijxOov  JsAot.      H.  J.  55* 

Rcje6tis,  et  mcrito,  aliorum  argumentis,  Daiuefius ;  qui  folus 
omnia  fibi  fcire  vifus  eft  —  qucm,  acutiflimumne  dicam,  an 
vaniflimum  ?  Eir  ^ot-fi  ix.a.\ce.  Gt/x^.  (Quid  autem  ?  nihilne  tibi 
agere  videbaris,  niii  infeftis  unguibus  in  Bentleii  laudes  invo- 
Jares 

■  OTTS^  aso  'OToWov  ajjieivuv' 

^ii  mclior  multisy  quam  tUy  fuit,  i?nprobe,  rebus  ?) 
IhiveJiuSy  inquam,  reponit :  ad  Mifc.  Crit.  p.  lOO. 

KaA«  (ji.iv  »)e|£d,    xaXa  A'ETPE(I)EY 

abfurde,  et  contra  linguae  Graccs  rationem.  Inclementer  equi- 
dem,  atque,  ut  fpero,  praeter  morem  loquor :  illi  vero  quid  eft 
qubd  parcerem,  qui  Bentleio  non  pepercit  ?  Tcmpus  fcilicet  im~ 
ferfeSlum  in  hoc  loco  ferri  nequit ;  et  multo  minus  ir^a.<piv  —  in 
voc.  7ned.  ut  citat  Ruhnkenius  in  Epift.  Crit.  Quid  autem 
Jongis  ambagibus  et  mea  et  le£loris  tempora  morarer  ?  Noftram 
conje£luram  accipe : 

KaA«  f*Ev  :5e|eti,   KAA'  ANEAPAMES,  ii^a.ni  Ziv. 

Ita  JE\.  de  An.  ii.  36.  AEj-^^of  ts^X®-  Kcct  tv  fACc>.a.  ANAGEON.  — 
Cha  &  I»  Tf  ^u^iri  aya,Gv  ««(  'aKrihH  «v.  oXiyuv  av^^uv^   ANA  re  EAPAMON 

«i/Twa,  xui  iv6vvn6vicrav :  Herod.  i.  66.  et  alibi.  Ita  denique  bis 
Homerus,  magnum  Callimachi  exemplar :  »  ^'aneapamen,  «f«V 
»cr^,     II.  2.  56.  437. 

Hic 


GEORGICA.    LIB.  II.  43 

Hic  plantas  tenero  abfcindens  de  corpore  matrum 
Depofuit  fulcis:  hic  ftirpes  obruit  arvo, 
Quadrifidafque  fudes,  et  acuto  robore  vallos.  25 

Sylvariimque  aliae  preflbs  propaginis  arcus 
Expedanr,  et  viva  fua  plantaria  terra. 
Nil  radicis  egent  aliae :  fummumque  putator 
Haud  dubitat  terrse  referens  mandare  cacumen. 
Quin  et  caudicibus  fecSlis  mirabile  diftu,  30 

Truditur  e  ficco  radix  oleagina  ligno, 

Et  fcepe  alterius  ramos  impune  videmus 
Vertere  in  alterius,  mutatamque  infita  mala 
Ferre  pyrum,  et  prunis  lapidofa  rubefcere  corna. 

Neque  allter  fane  \^k  Callimachus  : 

i2KY©EON  T^tTTiTuAov :  H.  Dian.  164. 

Guae  vldetur  vera  htijufce  diillonls  orthographia.  Vide  etlam 
Theoc.  xviii.  29.  ubi  fimplicem  et  figuratam  fignificationem 
ma!e  mifcult  in  loco  parum  fanoj  quem  tamen  incudi  criticac 
non  imponimus,  ut  nec  locum  Cal/imachi  ]zm  citatum,  qui  nec 
adhuc  fanus  eft ;  cum  haec  nota  jam  fuos  fines  tranlgrefla  fuerit, 
et  le<5tori  fortafse  moverit  faftidium. 

V.  31.  truditur  :  —  i.  e.fe  irudit:  vero  medice  vocis  ufu:  ali- 
ter  v.  74, 

V.  33.  vertere:  —  I.  e.  fi  admlttatur  recepta  ledlo,  atque 
edltoribus,  quotquot  fint,  fides  detur — pro  verti — pajfiva  voce\ 
vel  potius — fe  vertere  —  media  vocis  fignlficatione  :  hoc  autem 
Ignorantiae  facile  illis  condonari  poteft.  Quod  fi  hoc  generali- 
ter  verum  eflet,  ut  hi  putant,  adlum  eft  illcet  de  llnguarum  om- 
nlum  proprietatibus;  ubique  in  oratione  dominabuntur  tenebrae 
ac  ambiguitas ;  nec  ullas  leges  agnofcere  poterit  dicendi  ratio. 
Hsec  autem  tanti  funt  momenti  tantaeque  fortafse  novltatis,  ut 
leviter  perftringi  non  debent,  fed  ad  accuratlus  examen  revo- 
cari. 

Hoc  igitur  dlco  et  edlco,  Firgllium  atque  allos  probos  auc- 
torcs,  quoties  vim  media:  vocis  Gracorum  velint  exprimere,  fem- 
per  uti  voce  pajfiva^  (nam  vocem  tertiam  cum  fuis  terminationl- 
bus  non  habent)  vel  a^iva  cum  pronomine.  Quiim  autem  uni 
atque  altera  exceptlo,  mille  aliis  repugnantibus  exemplis,  nobh 
opponantur,  his  difcutiendis  paulifper  immorandum  eft. 

Quarc 


44.  P.  VIRGILII  MARONIS 

Quare  agite  6,  proprios  generatim  difcite  cultus,  35 
Agricolae,  fruftufque  feros  mollite  colendo. 

Franguntur  remi:  tum  prora  AVERTIT,  ei  undis 
Datlatus :  IEi\.  i.  108. 

veram  quidem  leclionem  agiiofcit  Servlus^  dum  falfam  imme- 
rito  defendit.  Hsec  ille  in  locum  ;  "  Alii  prora  legi  tradunt ; 
m  lit  avertit  pro  avertitur.  Eft  flgura  creberrima :  potcll  nam- 
que  pro  aciivi  verbi  fignifiGatione  pajjivum  poni,  ut  eft : 

et  pifiis  BELLANTUR  Jmazoncs  armis : 

pro  bellajit,  Nec  nos  debet  movcre,  quod  bellor  non  facit  j 
natura  enim  hoc  prohibuit :  nam  compone  hoc  verbum,  et  in- 
venitur.fl^/'y«//2;  facit  enim  debello." 

Quidnam  hic  vult  veterator  fibi  ?  contendit  fcilicet  paffivam 
vocem  poffe  poni  pro  a^iva,  et  obfervationem  tendit  confirmare 
ope  verbi,  pajfivam  fignificationem  natura  fua  non  admitterrtis  !" 
<^id  autem  fingi  poteft  magis  ftultum  ridiculumque  ?  Veriim 
cnimvero  ineptae  fententize  non  funt  nifi  ineptis  argumentis  de- 
fendendae.  —  Pergit  autem  nofter  criticus,  et  qunsdam  diffici- 
liora  expeditu  in  medium  proponit,  quibus  eft  diutius  attenden- 
dum :  in  his  enim  cardo  rei  vertitur. 

"  Et  contra  pro  pajfivi  verbi  fignificatlone  aSlivum  ponitur; 
ut  eft  hoc  loco  AVERTiT  pro  avertitur:  et:  Insinuat 
pavor,  pro  INSINUATUR  :  et:  Nox  humida  caslo  prjecipitat, 
pro  pracipitatur,  Sed  hsec  verba  tantummodo  pro  fe  invicem 
ponuntur,  qua  et  a£iiva  effe  poflunt  et  pajfiva.''* 

Imprimis  notandum  eft  h*ec  ultima  prioribus  apertiflime  ad- 
verfari,  ut  culvis  rem  intuenti  ftatim  patebit.  Quod  autem  ad 
partes  fuas  vocet  avertit  pro  avertitur,  cum  ipfe  le£lionem  ag^ 
nofcat,  quae  cum  avertit  nullo  modo  ftare  poteft,  plane  eft  ho-» 
minis  de  causa  defperantis.  — De  fecundo  fuo  exemplo 

T^um  vero  tremefa6ia  novus  per  pe5iora  cunSiis 
lusmv AT  pavor:  JEn.  ii.  228, 

itaequidem  ftatuo.  Infuuat,- — i.  e.  IN  SINUS  IT  cun^is:  quod 
quidem  fatis  planum  eft,  nec  pajjiva  vox  iu  hoc  negotio  uUum 
locum  habere  potuiiret.  Sed  hoc  eft  ex  iis  verbis  quae  nunc 
cHiva  funt,  nunc  neutra. 

Qnod  ad  ultimum  exemplum  attinet 

j  ;!,j   f:;  ».;— jajn  nox  humida  caela 

'     -  -  pRiECiPiTAT  :  iEn.  ii.  9. 

cum  pracipitor  in  pajjivd  voce  necjue  in  Lucretio  nequc  in  noftro 

Neu 


G  E  O  R  G  I  C  A.    L  I  B.  II.  45 

Neu  fegnes  jaceant  terrse :  juvat  Ifmara  Baccho 
Conferere,  atque  olea  magnum  veftire  Taburnum. 

inveniatur,  mihi  pcrruafum  eft  hanc  di£lionem  in  tali  ufu  ab 
illis  pro  neutro  haberi :  et  fic  nodus  folvitur. 

Q\iid  autem  fi  concederemus  unum  et  alterum  exemplum 
proferri  pofle,  quod  noftras  vires  fuperaret,  qui  poft  tot  faecula 
Latinam  linguam  penitus  pernofcere  nullo  modo  poflumus  ?  Quis 
nefcit  omnem  linguam  fuas  ano^nallas  habere,  quae  leges  juftie 
conftru(5lionis  violant,  fed  regulas  mille  exemplis  atque  ipsa 
veritate  ftabilitas  non  debent  abrogare  ? 

Dum  autem  in  hoc  negotio  verfamur,  non  abfurdum  erlt 
pauca  alia  de  vero  vocis  inedla  ufu  in  medium  proferre.  Inve- 
niuntur  enim  non  raro  loci  difficiles,  qui  £t  mihi  ct  aHis  for- 
tafse  fcrupuhmi  injiciunt ;  fed  fi  penitius  fpedlentur,  opinioneni 
noftram  confirmare  potius  quam  labefaclare  videbuntur.  —  In^ 
terea  autem  non  ita  fum  male  propofiti  tenax,  quin  conceflerim, 
li  opus  fuerit,  (v.  Bent.  ad  Hor.  Od.  iv.  lo.  5.)  vocem  vcrierc 
efle  quodammodo  fui  generis,  et  ex  iis,  quae  certis  atque  gene- 
ralibus  legibus  coerceri  nolunt;  quales  omnibus  linguis  funt 
pariter  communes. 

In  Arift.  Rhet.  ii.  4.  3.  Ed.  Ox.  leglmus ;  Kat  (pxKvcn  -vi;  fj.n 
ANTITEINONTAS  t4(,-  u^yi^6|«.EKis :  nhiiYiQixo  ci\  figurata ;  Gtfunem^ 
aut  tale  aliquid,  fupplere  debemus.  D.  Paulus^  qui  dtfe  loquir 
tur  wX.  fune  aut  meyfura^  pronomen^  falvis  compofitionis  legibus, 
reticere  non  potuit,  ideoque  bene  dixit  et  eleganter ;  Oy  yx^  toi 
fxrj  i(f,vy.niiAtm  et;  vfjixc,  TI1£P£KTEIN0M£N  £AYTOT£:  2  Cor.  X.  14. 

Hya  ^£  fAYi^in  Tuv  cid/.xruy  «tiu  'ST^ocmy.Hii  «tt*  rui;  atroi.yaH-a.t;  ASKEINj 
uc  cro»  crxo^^etVj    hiru; IfoC.  Parscn. 

Ubi  certiflime  reponendum  vel  «o-xfto-Sai,  vel  xav.m  ix-.Tov, 
[Similitcr  in  A6t.  Apoft.  24.  16.J 

Et   paulo  infra  :    K«»  •y»^  av   rxa.^a.vriKX  KPYfHiS,    vs-t^o*  o<p5yi<ni' 

Corrige  —  vel  y.^i-^ri  —  vel  n  i<.^v^r,<:. 

ayiiam  calefaclat,  ut  lavemus.    Plaut.  Rud.  li.  "^^o. 

lege — lavemur:  et  hoc  modo  fypius  apud  tnmTsrentiumque  e{t 
erratum,  nifi  fojte  in  hac  re  minus  accurati  fuerint  fcriptores 
vetuftiores  ;  quod  vix  credo,  cum  ipfe  Plautus  alias  veram  VO" 
cem  mediam  expreflerit.     Exemplo  fit : 

Eninrvero  jam  nequeo  contineRc  :  Capt.  iii.  4.  60. 

Dubito  tamcn  hoc  lcgens  : 

Non  domi  cjl\  abit  ambulaium;  dormity  ornatur  ;  lavat; 
»  MU.  G.  ii.  2.  96. 

Tuque 


46  P.  VIRGILII  MARONIS 

Tuque  ades,  inceptiimque  una  decurre  laborem, 

O  decus,  6  famEc  merito  pars  maxima  noftras,  40 

In  Demoft.  cont.  Phil.  i.  p.  35.  Ed.  Lutet.  legimus  :  n^ocr- 
9ro^i«  T«  "KoiTtx  a,vro  ro  r^xrivi^x  o.tto  ra  rsToXifA.n.  Reponere  debemus: 
IlPOZnoPiEiTAi  Ta  \omoc :  V.  Xen.  Mem.  ii.  i.  25. 

genua  ampkxus,  gembufijue  volutans 

Harebat :  Virg.  Mn.  iii.  607. 

lege  omnino  —  volutus. 

Interea  vix  dici  poteft  quot  errores  invenuftos  per  noftram 
N.  T.  verfionem  fuderit  harum  rerum  ignorantia.  Liceat  raihi 
infigne  exemplum,  coronidis  loco,  jam  proferre. 

Oije^ov  xa»  AIIOKOTONTAI  ot  «varaTyvTE;  t^/xaj :   Gal.  V.  12. 

I  would  they  were  even  cut  off,  which  irouble  you. 

Nec  aliter  interpretes  antiqui,  nifi  quod  melius  quiddam  Arabi 
fuboluifle  videatur,  quem  confulat  eruditus  le6lor.  Nihil  agunt 
critlci  ad  locum ;  in  quibus  funt,  qui  indecoras  nefcio  quas  in- 
terpretationes  comminifcuntur. 

Idem  eft  ac  fi  ^\\\^^x.  Apojhlus :  Fellem  ut  etiam  doloris 
ALIQUID  PATERENTUR — UT  FLERENT.  —  Vera  enim  T» 
xo^s-Tio-fla»  fignificatio  eft  — feipjmn  pns  dolore  verberare  — palmis 
tundere.  Optime  Uejychius:  ATroxoTr^o-a/xEi'»?,  rfgwxoTrjjcra/AE»»;,  aTro- 
xo-^»iJi.m.     Similiter  Euripides: 

Ettpwvl/a  oriTr^o»?,  y.a,'mM^a.^r,v  vik^ov  '.   Tioad.  623» 

Huc  redeunt  ifta  Horatiana,  quorum  prius  a  Pauli  locutione 
non  longe  diftat : 

^«2  me  COMMORIT  (meliiis  non  tangere  clamo) 
Flebit  :  —  2  Sat.  i.  44.  vide  etiam  v.  69.  et  ita  alii. 

Sed  haec  haftenus  :  nunc  ad  locum  FirgiUi,  unde  egrefliis  fum, 
redeo.  Sic  igitur  mihi  videtur  legendus  ;  fatenti  interea  hunc 
vocis  verto  ufum  multis  aliis  vocis  ejujdcm  exemplis  defendi  pofle: 

Et  fap}  alterius  ramos  SE  irnpwie  videmus 
Vertere  in  aherius. 

Idem  pronomen  certiflime  excidit  ab  ^n.  ii.  235. 

Accingunt  omnes  operi : 

lege — AcciNGUNT  se  omnes  operi. — Utpraeteream  I^n.  i.  2io. 
ubi  habemus  — ///i  se prada  accincunt— quis  nefcit  voces 

Msece- 


GEORGICA.    LIB.  11*'  47 

Mascenas,  pelagoque  volans  da  vela  patenti. 

Non  ego  cundla  meis  ampledi  verfibus  opto : 

Non  mihi  fi  linguze  centum  fint,  oraque  centum, 

Ferrea  vox :  ades,  et  primi  lege  litoris  oram : 

In  manibus  terras  :  non  hic  te  carmine  fidto,  45 

Atque  per  ambages  et  longa  exorfa  tenebo. 

Sponte  fua  qus  fe  tollunt  in  luminis  oras, 
Infcecunda  quidem,  fed  Iseta  et  fortia  furgunt ; 
Quippe  folo  natura  fubeft.   Tamen  h^c  quoque  fi  quis 
Inferat,  aut  fcrobibus  mandet  mutata  fubadis;  50 

Exuerint  fylveftrem  animum-,  cultuque  frequenti, 
In  quafcunque  voces  artes,  haud  tarda  fequentur. 
Nec  non  et  fterilis  quje  ftirpibus  exit  ab  imis, 
Hoc  facier,  vacuos  (i  fit  digefta  per  agros : 

acctngl^  ar?nariy  et  fimilia,  fepius  ab  optimis  fcriptoribus  ufur  ■ 
pari  in  media  vocis  fignificatione,  ut  to  oTrXi^Ej^a»  Gracorum? 
V.  Tibull.  iv.  1.  179. 

Eft  quidem  ubi  ?7i£dia  vox  invenitur,  fine  pronornine^  ut  in  hoc 
Lucretii  loco : 

~Ji  tibi  vera  videtur^ 


Dedemanus;  aut^fifalfaejl^  ACcmGERE  contra:  ii.  1041. 

—  mala  —  pirum.  Hae  arbores,  ut  et  earum  fruclus,  fsepc 
una  memorantur:  Hom.  Od.  H.  120.  Thcoc.  vii.  144.  Callim. 
H.  C.  28.  unde  in  Long.  Paft.  p.  20.     do»  ^c  a.iromH  to  roy-a*- 

ah  ra  (juriKx  roiaToy,   a^s   a»   Ao;j^w«»  :   lege  «oe  «»  OXN AI :    V.  p.  1 00» 

ad  imum. 

V.  41.  volans.  Male  fe  habet  hic  locus :  quid  enlm  fibi 
vult  To  volans?  Refcribe  volens:  v.  i.  40.  Ov.  Faft.  i.  3. 
Val.  Flac.  i.  20.  afpiret,  dextcrque  ac  VOlens  adftt :  Quint- 
Inft.  Praef.  L.  iv. 

V.  46.  Atque  per  ambages.  Mallem  Usque  per  ambages : — 
fed  de  hoc  judicet  leilor.  —  Cseterum  ambages  et  longa  EX-. 
ORSA  Virgilii  bene  expllcat  Flacci  lo.cum,  qui  fefellit  et  fatis 
cruciavit  interpretes : 

Si  LONGO  SERMONE  THorer  tua  temt)ora,  Cafar, 

ideocinc Jiatim  incipit,  et  venit  ad  rem. 

Nunc 


4»  P.  VIRGILII  MARONIS 

Nnnc  altjc  frondes  et  rami  matris  opacant,  55 

Crefcentique  adimunt  foetus,  uruntque  ferentem, 
Jam,  quae  feminibus  ja<5tis  fe  fuftulit  arbos, 
Tarda  venit,  feris  faclura  nepotibus  umbram : 
Pomaque  degenerant  fuccos  oblita  priores ; 
Et  turpes  avibus  praedam  fert  uva  racemos.  60 

Scilicet  omnibus  eft  labor  impendendus,  et  omnes 
Cogendse  in  fulcum,  ac  muka  mercede  domandae. 

Sed  truncis  oleas  melius,  propagine  vites 
Refpondent,  folido  Paphi^  de  robore  myrtus. 
Plantis  edurae  coryli  nafcuntur,  et  ingens  65 

Fraxinus,  Herculeseque  arbos  umbrofa  coronas, 
Chaoniique  patris  glandes :  etiam  ardua  palm.a 
Nafcitur,  et  cafus  abies  vifura  marinos. 

Inferitur  vero  ex  fcetu  nucis  arbutus  horrida, 
Et  fteriles  platani  malos  gefsere  valentes :  70 

CaftanccE  fagus,  ornufque  incanuit  albo 
Flore  pyri  •,  glandemque  fues  fregere  fub  uhnis. 
Nec  modus  jnferere  atque  oculos  imponere  fmiplex : 
Nam  qua  fe  medio  trudunt  de  cortice  gemmas, 
Et  tenues  rumpunt  tunicas,  anguftus  in  ipfo  75 

Fic  nodo  finus:  huc  aliena  ex  arbore  germen 

V.  55.  Male  digefti  mihi  videntur  hujufce  loci  verfus;  quos 
ita  in  ftationem  fuam  vellem  reducere. 

2Vunc  altafrondes  et  rami  ?}iatris  opacant, 
Crefcentlqtie  adhnunt  foetiis.^  iiruntque  ferentem  j 
Pomaque  degenerant  fuccos  oblita  priores^ 
Et  turpes  avibus  pradain  fert  uva  racetnos. 
"Jam^  qua>  feminibus '—— 

Rem  fecum  leiStor  reputet,  cujus  arbitrio  libenter  noftra  omnia 
permittimus,  nobifmetipfis  non  nimium  confidentes. 

V.  70.  Major  fuavitas,  et  ambigui  minus  accrefcet  loco,  fi 
fic  diftinguas ; 

Etjhriles  platani  malos  geffere  j  vakntes 
Cajianea  fagos, 

In- 


GEORGICA.     LIB.  II.  4^ 

Includunt,  udoque  docent  inolefcere  libro. 
Aut  rursum  enodes  trunci  refecantur,  et  alte 
Finditur  in  folidum  cuneis  via  ;  deinde  feraces  79 

Plantas  immittuntur:  nec  longum  tempus  et  ingens 
Exiit  ad  ccelum  ramis  felicibus  arbos, 
Miraturque  novas  frondes,  et  non  fua  poma. 

V.  80.  Nec  longum  tempus  et.  —  Simllis  latet  conftru(flio 
in  Epig.  male  interpuniSto  vol.  i.  p.  147.  Anthol.  praeftantiffimi 
Brunck :  quod  cum  a  viris  maximis  (eorum  pace  dixerim)  vel 
male  vel  parum  emendatum  fuerit,  et  fit  pulcherrimum ;  hic 
integrum  apponam,  meis  correftionibus  nonnihil  adjutum, 

TaX\'^  t^y)fA,a.i-nv  v^^hv^  Itto  (rmXada' 
YsTo»  a^Tt  xoftijj  «.7r£//iog|(*To,   Ta  oe  xaT  »^v©' 

Bnipa-y^  Ef  KOINHN  aT^XTrov  laTo  T^iuv. 
AiTa^  0,    tBi^arTa^ivi)  i/.tya  TVjjijTravov  fiS  SXE0E  %«§», 

Hpa^ev'    xava^ri  &  ^ayiv  avTPov  ccTiav, 
Ov^'  etX»  Y^v^iKric,  h^ov  BPOMON  vKovofA.®^  S>9g 

Metvaiy   uv  vMiv  o  ukv^  eQvv;v  of'^, 
A«<7a;  Tiu.tyvvaiKa  Beriq  >.ar^iv'    Iq  Taot  Pfl») 

'S.vSvTa  x«t  ^av^B^  ty.piiMaai  -rirAoxa^sj. 

«tgT»  —  ^i  —  non  longum  tempus  et  leo,  Pro  y.otMv  refcripfi  nomy '. 
iSic  Theoc.  vii.  35.  ^wa  ya^  oJ<^:  v.  etiam  xxiii.  23.  |vva; 
xEAsffia; :  Bion.  et  v.  Ap.  Rhod.  i.  337. 

Speluncam  Dido^  dux  et  Trojanus  eandem 
Devetiiunt :   JEn.  iv. 

Pro  Bcrx^Q'-  —  t,-  c-xsfle:  et  hasc  conftrucStlo  longe  melior,  quam 
Toupiana.^  Cur.  nov.  in  Suid.  p.  216.  Ed.  Lipf.  ne  forte  leonem 
tympanum  pulfavitfe  arbitremur.  Denique  pro  \i?ov  vo^i-ov — longe 
melius  dediffe  videmur — Uq^ov  Q^ofjLov.   Sic  in  alio  Epig.  legimus: 


Ba^vv  TYnANOT  BPOMON. 

Atque  ad  eundem  morem  recle  accipies  ^n,  vi,  499.  et  Soph. 
GEd.  Tyr.  736.  Ov  Sncrxov  i)iJi.i^ai  T§«?  KAI  »'»1'  t^pi-^ev. — Vide  etiam 
/£n.  xi.  296. 

V.  81.  exiit  ad  coelum.  —  Hinc  illuftratur  Euripidis  locus, 
qui  fmgulari  defcriptionis  virtute  atque  ivaeyeia  nobis  commen- 
datur : 

Aa^vv  ya^  iKaTri;  OYPANION  aK^ov  nXa^ov 

KxTriyiVy   r,yiyy   r,ycv  eii;  fji.(Xav  <are^ov ',    Bacch.  I0u2. 

D  Prs- 


So  P.  VIRGILII  MARONIS 

Przeterea  genus  haud  unum,  nec  fortibus  ulmis, 
Nec  falici,  lotoque,  nec  Idseis  cypariflls : 
Nec  pingues  unam  in  faciem  nafcuntur  olivae,  85 

Orchades,  et  radii,  et  amara  paufia  bacca : 
Pomaque,  et  Alcinoi  fylvae  :  nec  furculus  idem 
Cruftumiis  Syriifque  pyris,  gravibufque  volemis. 
Non  eadem  arboribus  pendet  vindemia  noftris, 
Quam  iVIethymnso  carpit  de  palmite  Leftjos.  90 

Sunt  Thafi^  vites,  funt  et  Mareotides  albae : 
Pinguibus  hae  terris  habiles,  levioribus  illae. 
Et  paflb  Pfythia  utilior,  tenuifque  lageos 
Tentatura  pedes  olim,  vindluraque  linguam ; 
Purpurese,  preciaeque  :  et  quo  te  carmine  dicam,     95 
Rhstica  ?  nec  cellis  ideo  contende  Falernis. 

V.  95.  Et  quo  te — Pulcherrima  converfio  locutionis,  quae 
lecElorem  et  erigit  et  recreat. — Non  multo  aliter,  fi  modo  re6te 
legatur,  Callimacbus : 

Tt]*  U^yiv,  u  ©y/AE,   Tn^a  XPONON,  45  ITOT'  «e<o-«j 
AijAov,    AiroXKuv^  ^H^oT^o^pav 'y    H.  Dcl.  i. 

Quid  autem  audio?    Certiffime,  quod  aiunt,  ^k  tLvto.     Volo 
corrigas  — — 

Triy  t£^»)v,  <o  0t;/>if,   Tkca  TPOnON,   >)  UOT'  XHo-en; 
AriXoVj   AttoWuv^  ^a^oT^otpov  J 

Nihil  verius.     Ita  Horatius: 

^iem  virum  aut  heroa,  lyra  vel  acri 

TiBiA  —  Od.  i.  12.  I. 

Prima  di£ie  mihi^  suMMA  dicende  camana:  Ep.  i.  I.  I. 

quorum  prior  locus  modum,  pofterior  tempus,  celebrandi  refpi- 
cit:  ut  fubfequens  utrumque,  et  modtim  et  tempus  ampledtitur: 

Dejcende  coelo^  et  dic  age  tibia^ 
Regina^  longum^  Calliope^  jnelos: 
Seu  VOCE  NUNC  mavis  acutd^ 

Seu  FIDIBUS  ciTHARAVE  Phcebi :  Od.  iii.  4.  i. 

Nec,  ne  quis  fortafse  hoc  fufpicetur,  defendi  poteft  CaUimachus 
ab  ifto  D.  Luc(Vj  clegantiffimi  fcriptoris,  loco : 

Sunt 


GEORGICA.     LIB.  IL  51 

Sunt  etiam  Amminese  vites,  firmifTima  vina; 
Tmolus  et  affurgit  quibus,  et  rex  ipfe  Phanasus, 
Argitifque  minor,  cui  non  certaverit  ulla, 
Aut  tantum  fluere,  aut  totidem  durare  per  annos.   100 
Non  ego  te,  Dis  et  menfis  accepta  fecundis, 
Tranfierim,  Rhodia;  et  tumidis,  bumafte,  racemis. 
Sed  neque  quam  multcE  fpecies,  nec  nomina  quas  fmt, 
Eft  numerus:  neque  enim  numero  comprendere  refert: 
Quem  qui  fcire  velit,  Libyci  velit  aequoris  idem    105 
Difcere,  quam  mult^  Zephyro  turbentur  arense : 
Aut,  ubi  navigiis  violentior  incidit  Eurus, 
Nofle,  quot  lonii  veniant  ad  litora  flu6lus. 

Nec  vero  terrse  ferre  omnes  omnia  pofliint. 
Fluminibus  falices,  craflifque  paludibus  alni  iio 

Ovx  vt^uv  er»  yyufsci  XPONOYS  »)  KAIPOYi;  1    A(5l.  i.  7. 

ubi,  fi  quis  arbitrabitur  hendyade^n  efle,  pro  ^foyaj  y.M^uv^  vel 
x«i§a;  xi^omy  (utriufquc  enim  formae  nobis  exempla  fuppetunt 
facri  codices)  non  me  fibi  habebit  aflentientem :  cum  enim 
xaii§(^  fit  pars  x§ov»,  hic  intelligo  dicere  fervatorem  noftrum,  cui 
fit  laus  et  honos  in  seternum  !  non  licere  apoftolis  cognofcere 
tempora  vel  mnjorum  vel  minorwn  eventuum,  quaa  in  fua  ipfius 

poteftate  fervat  Deus. 

Hsec  illuftrabunt  Sap.  Sol.  viii.  8.  ubi  habes  —  txSacr«{  xaigw» 
xat  j(;^ov&)v :  et  luculentus  EleCtrcs  Sophoclea  locus : 

XPONOY  ycc^  ctv  <rot  KAIPON  E|«gyot  Aoy©- :    I305. 

V.  108.  lonii  veniant  ad  httora  flu6lus. — Potes  intelligere, 
vel  ad  littora  lonii  maris,  ut  alibi — lonio  in  magno:  vel  —  lonii 
Jiu^ius^  quod  videtur  melius  j  ut  in  hoc  loco : 

Verum  iihi  nulla  datur  dextram  affeofare  potejias^ 

Nec  potis  loNios  FLUCTUs  csquare  fequendo :  iEn.  lii.  670. 

quid  autem  eft  hoc  monftrum  locutionis  —  dextram  affeSlare% 
cui  quidem,  opinor,  nec  fimile  nec  fecundum  unquam  auditum 
eft  in  toto  Latio  ?  Quid,  fi  fic  emendemus : 

Veriim  ubi  nulla  datur  DEXTRA  attrectare  potejias  — 

i.  e.  navem  tenere  —  apprehendere :  quam  conje£luram  pueritise 
meae  debeo;  neque  eft,  opinor,  cur  ejus  vel  nunc  me  paeniterer, 

D  2  Naf- 


52  P.  VIRGILIIMARONIS 

Nafcuntur,  fteriles  faxofis  montibus  orni : 
Litora  myrtetis  laetiffima:  denique  apertos 
Bacchus  amat  colles,  Aquilonem  et  frigora  taxi. 
'    Afpice  et  extremis  domitum  cultoribus  orbem, 
Eoafque  domos  Arabum,  piftofque  Gelonos:  115 

Divifas  arboribus  patriss.     Sola  India  nigrum 
Fert  ebenum;  folis  eft  thurea  virga  Sabseis. 
Quid  tibi  odorato  referam  fudantia  ligno 
Balfamaque,  et  baccas  fempsr  frondentis  acanthi  ? 
Quid  nemora  ^thiopum  moUi  canentia  lana  ?  120 

Yelleraque  ut  foliis  depeftant  tenuia  Seres  ? 
Aut  quos  Oceano  propior  gerit  India  lucos, 
Extremi  fmus  orbis  ?  ubi  aera  vincere  fummum 
Arboris  haud  ullje  ja6lu  potuere  fagitt^  : 
Et  gens  illa  quidem  fumptis  non  tarda  pharetris.     125 
Media  fert  triftes  fuccos  tardumque  faporem 

V.  123.  aera  vlncere  fummum  :  —  i.  e.  penneare,  non  tafta 
arbore,  aera,  quce  fiipra  circumfunditur  :  adeo  ut  aer  arharit 
idem  fit  cum  vertex  arborh.  Hinc  explicandus  yuvenalis  in 
vexatifllmo  loco : 

Si  jiihcai  conjux^  durmn  eji  cofifcendere  navini: 

'Tunc  fentina  gravis ;  tuncfum/nusVERTirvR  aer:  vi.  98» 

i.  e.  a  navis  jacfatione,  caput  vertigine  laborat. 

Hlic  etiam  rcfer  locutionem  fatis  raram  Tzetz.  Chil.  ii.  188. 

V.  126.  — Multas  turbar  ^.xQitzy it  XoznxXo  tardtmi  faporem: 
de  qua  quot  interpretes,  tot  fenteiitiae.  Mihi  quidem  tranfpo- 
fitione  videtur  fublevandus  locus,  quoe,  cum  fe  propria  luce  fatis 
fuperque  commcndet,  omnemque  amoveat  difficultatem,  ledlori 
proponanij  ct  ad  alia  feftinabo : 

Media fert  TARDOS  SUCCOS  TRISTEMQUE  SAPOREM 
Fclicis  mali. 

Stmiliter  fanandus  eft  Long.  Paft.  p.  44.  o»  h  air«;(;;om  w§- 
po»  •yt^ovTj?,  v.oL\  x^i"'''  '"  yii^^yix-i^»  ^xPi'"'^  ^p^js^TE?.      1  ranfpone  — 

K7-i^ti^oi  yE^ovTf;  xai  jj^^w^aj  tH  yzu^yiy.u»  a^KtgfX^  £Xfi'^~t;'.  Ut  nofter  IV.  1 15» 

Ipfe  hibore  manum  dnro  TERAT. 

Felicis 


GEORGICA.    LIB.  IT,  5^ 

Felicis  mali ;  quo  non  prsfentius  ullum 

(Pocula  (i  quando  fevae  infecere  novercs, 

Mifcueruntque  herbas  et  non  innoxia  verba) 

Auxilium  venit,  ac  membris  agit  atra  venena,         13Q 

Ipfa  ingens  arbos,  faciemque  fimillima  lauro  -, 

Er,  fi  non  alium  late  jaftaret  odorem, 

Laurus  erat :  folia  haud  ullis  labentia  ventis : 

Flos  apprima  tenax.     Animas  et  olentia  Medi 

Ora  fovent  illo,  et  fenibus  medicantur  anhelis.         135 

Sed  neque  Medorum,  fylv^e  ditiffima,  terra, 
Nec  pulcher  Ganges,  atque  auro  turbidus  Hermus, 
Laudibus  Itali^e  certent ;  non  Badra,  neque  Indi, 
Totaque  thuriferis  Panchaia  pinguis  arenis. 
Hsc  loca  non  tauri  fpirantes  naribus  ignem  140 

Invertere,  fatis  immanis  dentibus  hydii : 
Nec  galeis,  densifque  virum  feges  horruit  haftis : 
Sed  gravidae  fruges  et  Bacchi  Mafficus  humor 
Implevere :  tenent  oleae,  armentaque  lasta. 

V.  136.  Vera  conftrudtio,  ideoque  venuftas  hujufce  loci 
omnes  videtur  latuifTe.  De  arboribus  loquitur  Maro^  et  de  unius 
potiflimum  virtutibus,  quas  in  Medid  nafcitur.  Enimvero,  dicit, 
vel  Medorum  terra^  etiamfi  fit,  arboribus  abundans,  non 
Italid  certare  poterit.     Redte  igitur  interpunximus : 

Sed  neque  Medorum^  Jilva  ditijjima,  terra 


y.  137.  atque  auro.  Lege  —  avt  auro.  Ita  enim  folent 
nofter  et  Horatius :  exemolis  fint.    Geo.  iv.  11.  Od.  ii.  9.  6. 

V,  144.  laeta.  —  Refcribi  juflerim,  meo  magno,  opinor,  apud 
quofdam  minores  criticos  periculo  — — 


unta^. 


ue  LATA : 


i.  e.  numerofa,  et  late  pafcentia.     Ita  enim  Homerus: 

— — ajTTo^K»  nAATE^atywi-:  II.  B.  474.  et  Hefiod.  Thcog.  445. 

fteya^a*    &T4    iv   hoe.rrilMiri   y.cn   'mXa.ret   wAR&Jt    vf^ocTai  «•  «ctyd; '.    bCnoJ. 

Et  poft  illum  Longus  Paft.  p.  35.  to  'Bs^ha.iv  i3«xo?kio».     Neque 


multo  aliter  nofter : 


•  equos  in  gramine  vidi 


Tondentes  campum  late  :  Mn.  iii.  537. 

p  3  Hinc 


54  P.  VIRGILII  MARONIS 

Hinc  bellator  equus  campo  fefe  arduus  infert:    145 
Hinc  albi,  Clitumne,  greges,  et  maxima  taurus 
Viftima,  fsepe  tuo  perfufi  flumine  facro, 
RDmanos  ad  templa  Deum  duxere  triumphos. 
Hic  ver  affiduum,  atque  alienis  menfibus  aeftas. 
Bis  gravidas  pecudes ;  bis  pomis  utilis  arbos.  150 

At  rabidse  tigres  abfunt,  et  fasva  leonum 
Semina,  nec  miferos  fallunt  aconita  legentes : 
Nec  rapit  immenfos  orbes  per  humum,  neque  tanto 
Squameus  in  fpiram  traftu  fe  colligit  anguis. 

Adde  tot  egregias  urbes  operumque  laborem-,      155 
Tot  congefta  manu  prseruptis  oppida  faxis; 
Fluminaque  antiquos  fubterlabentia  muros. 
An  mare,  quod  fupra,  memorem,  quodque  alluit  infra? 
Anne  lacus  tantos  r  te,  Lari  maxime ;  teque 
Fluftibus  et  fremitu  alTurgens,  Benace,  marino.?     160 
An  memorem  portus,  Lucrinoque  addita  clauftra, 
Atque  indignatum  magnis  ftridoribus  sequor: 
Julia  qua  ponto  longe  fonat  unda  refufo, 
Tyrrhenufque  fretis  immittitur  asftus  Avernis  ? 

Nec  abfimili  figura  dixit  Hefiodus  O.  et  D.  244.  r^xrov  EYPYN, 
Et  noftra  le6tio  Italiam  magis  commendat,  quam  recepta ;  et 
didlioni  tenent  melius  convenit. 

V.  146.  albi  greges.  Nota  fatis  lanae  et  ovium  commen- 
datio,  et  frequens  apud  nofirrum.  Hinc  corrigendum  eft,  nl 
fallor,  epigramma,  quod  Mfchylo  Canteri  praefixum  inveni,  ad 
hunc  modum; 

AJiTp^fXor  yi^s  T^tyu  raXpin  XtS(^  tv^a^i  «.eio-^xi 

Toi'  fji.Bya.Vj    ow«>jj  rnX  0,1:0  Kej^^ottjjjj, 
AEYKArEAOY  Sixs^oio  'usa.^  v^a.ra..      T»?  (p9ov©^  ctruv 

Qifiaeiaui;  uyu^uv  syxoT©-  auv  t^H  J 

Hoc  verum :   v.  Steph.  Byz  in  SJxs^ia,  et  Brunck.  Anth.  ii. 

P.  523- 

V.  150.  Utilis.  Vox  apprima  inelegans  in  hoc  loco,  et  prae- 
ter  morem  Firgi/ii,  qui  longe  ahter  infra  323. 

Fer  adeofrondi  nemorum^  vcr  VTiLEf  Ivis. 

cuivis  facile  cft  ementlare-— /icw/V  fertilis  arhs. 

HSBC 


GEORGICA.     LIB.  II.  55 

Hsec  eadem  argenti  rivos  aerifque  metalla  165 

Oflendit  venis,  atque  auro  plurima  fluxit. 
Hasc  genus  acre  virum,  Marfos,  pubemque  Sabellam^ 
Afluetumque  malo  Ligurem,  Volfcofque  vcrutos 
Extulit :  h2£C  Decios,  Marios,  magnofque  Camillos, 
Scipiadas  duros  bello  j  et  te,  maxime  Casfar,  170 

Qui  nunc  extremis  Afias  jam  vidor  in  oris 
Imbellem  avertis  Romanis  arcibus  Indum. 

V.  166.  oftendit  venis.  Quaenam  vero  haec  eft  deformitas, 
imb  potius,  hsec  fcabies  orationis?  Vide  etiam,  quantopere  una 
infaufta  vox  pulcherrimam  figuram  turbat  et  corrumpit ! — rivos 
—  venis  ostendit  —  fluxit.  Hae  fcilicet  inficetias  non  Firgi^ 
lium^  poetarum  longe  elegantiffimum  caftigatiflimique  ante 
omnes  judicii,  fed  pingues  et  ofcitantes  fcribas  fapiunt.  Ju- 
dices,  le6lor,  an  feliciter  ipfe  corrigam,  nec  tamen  literarum 
du6lus  ita  longe  deferamt : 

Hac  eadem  argenti  Rivos  arifque  metalla 
Effundit  venis,  atque  auro  plurima  FLUXIT, 

Omnia  jam  cernis  et  apte  et  venufte  cohaerere. 

V.  168.  Alfuetumque  malo  Ligurem.  —  Ad  hunc  locum 
haeferunt  interpretes,  neque  inde  extricari  potuerunt.  Et  quid 
mirum  ?  haec  enim  verba  nuUum  in  fe  fenfum  habent,  et  nihil 
omnino  faciunt  ad  fcopum  audloris ;  imo  multum  officiunt. 
Libentiflime  igitur  ampledtor  emendationem  undequaque  veram 
et  elegantem,  quam  nobis  ofFert  vir  quidam  naris  emunftae  m 
libello  menftruo,  quem  vocant  noftrates  the  Gentleman' s  Maga- 
zine:  AssuETUM  malo  Ligurem:  —  i.  e.  ajfuetum  mari  et 
navibus — artis  7iautica  peritum.  Utroque  polljce  viri  fagacita- 
tem,  quicunque  fit,  mecum  laudent  Firgilii  amatores;  qul 
fcilicet  de  viris  bello  utilibus  ]?;m.  loquitur. 

V.  172.  Multum  cruciantur  ad  hunc  verfum  interpretes ; 
neque,  ut  mihi  videtur,  rem  demum  feliciter  expediunt.  "  Quid 
enim  grande,  ut  ait  Servius  Pieriuf(\\xe^  fi  imbellem  avertis?" 
Hoc  eft  fcilicet  non  laudare,  fed  laudes  culpa  orationis  deterere, 
Quibufnam  igitur  modis  difficilis  hic  nodus  folvi  poterit?  Re- 
vocanda  nempe  ifta  leftione,  quam  nobis  fervaverunt  duo  MSS. 
quce  mihi  videtur  vere  elegans  et  Virgilio  digniilima : 

Imhellem  avertis  Romanis  ARTiBus  Indum. 

i.  e.  non  parem -^  vq\  (ut  Horatlus  amat  loqui)  minorem  Ro- 

D  4  Salve, 


5.6  P.  VIRGILII  MARONIS 

Salve,  magna  parena  frugum,  Saturnia  tellus, 
Magna  virum :  tibi  res  antiquse  laudis  et  artis 
Ingredior,  fandos  aufus  recludere  fontes-,  175 

Afcr^umque  cano  Romana  per  oppida  carmen, 

Nunc  locus  arvorum  ingeniis-,  quae  robora  cuique, 
Quis  color,  et  quae  fit  rebus  natura  ferendis. 

Difficiles  primum  terrae,  coUefque  maligni, 
Tenuis  ubi  argiila,  et  dumofis  calculus  arvis,         iSo 
Palladia  gaudent  fylva  vivacis  olivae. 
Indicio  efi:  tradiu  furgens  oleafter  eodem 
Plurimus,  et  ftrati  baccis  fylveflribus  agri. 

At  quce  pinguis  humus,  dulcique  uligine  lasta, 
Quique  frequens  lierbis  et  fertilis  ubere  campus,    185 
(Qiialem  f^pe  cava  montis  convalle  folemus 
Delpicere ;  huc  fummis  liquuntur  rupibus  amnes, 
Felicemque  trahunt  limum)  quique  editus  Auftro, 
Et  filicem  curvis  invifam  pafcit  aratris : 
Hic  tibi  pr^validas  olim  mulcoque  fluentes  19Q 

Sufficiet  Baccho  vites :  hic  fertihs  uvsp, 
Hic  laticis  •,  qualem  pateris  Ubamus  et  auro, 
Inflavit  cum  pinguis  ebur  Tyrrhenus  ad  aras, 
Lancibus  et  pandis  fumantia  reddimus  exta. 

Sin  armenta  magis  ftudium  vitulofque  tueri,  195 
Aut  fcetus  ovium,  aut  urentes  culta  capellas ; 

tnanis  artibus.     Qusenam  autem  fint  hae  artes  RomanQrum,  lu- 
culenter  nobis  ipfe  dicit  Maro : 

Tu  REGERE  iMPERio  populos^  RoMANE,  memenio. 
W.IE.  TIBI  ermit  ARTES  :  pacifque  imponere  morem^ 
Parcere fubjeSiis^  et  debell ARE  fuperbos :  JEn.  vi. 

quem  locum  Martyni  diligentias  debemus:  neminem  enim  frau» 
dare  volumus ;  nedum  pauperes,  et  quibus  tam  pauca  fuppetunt. 

V.  174.  Vox  artis^  ut  mihi  videtur,  ftat  more  veterum  pro 
artes^  contra  omnium  interpretum  opinionem.  Deccrnat  autem 
Ie6lo.r  an  non  fit  —  res  et  artes  antiqtics  laudis  —  melior  fenfus, 
(juam  —  rei  antiqita  laudis  et  artis  :  quod  certe  durius. 

V.  191.  uva;.     i.  e.  paffis  uvis  non  minus  utilis  quam  vino. 

Saltus 


GEORGICA.    LIB.  II.  57 

Saltus  et  faturi  petito  longinqua  Tarenti, 

Et  qualem  infelix  amifit  Mantua  campum, 

Pafcentem  niveos  herbofo  flumine  cycnos. 

Non  liquidi  gregibus  fontes,  non  gramina  defunt:  200 

Et  quantum  longis  carpent  armenta  diebus, 

Exigua  tantum  gelidus  ros  no6te  reponet. 

Nigra  fere,  et  prefTo  pinguis  fub  vomere  terra, 
Et  cui  putre  folum,  (namque  hoc  imitamur  arando) 
Optima  frumentis ;  non  uUo  ex  asquore  cernes       205 
Plura  domum  tardis  decedere  plauftra  juvencis; 
Aut  unde  iratus  fylvam  devexit  arator, 
Et  nemora  evertic  mulcos  ignava  per  annos, 
Antiquafque  domos  avium  cum  ftirpibus  imis 
Eruit:  ill^  altum  nidis  petiere  relidtis;  210 

At  rudis  enituit  impulfo  vomere  campus. 
Nam  jejuna  quidem  clivofi  glarea  ruris 
Vix  humiles  apibus  cafias  roremque  miniftrat: 
Et  tophus  fcaber,  et  nigris  exefa  chelydris 
Creta.    'Negant  alios  «que  ferpentibus  agros  215 

Dulcem  ferre  cibum,  et  curvas  praebere  latebras. 

V.  199.  Exemplar  vetuftius,  quod  mihi  in  manus  nuperrime 
venit,  h3.het-~-'berbofo  i^a  Jiumine:  et  hoc  moIHus  concinniufque. 

V.  202.  Huic  fimilis  eft  Theocriti  locus,  qui  leni  eget  ad 
fanitatem  medicina ; 

HoiUi'   OYT£  x«/A«9''   oKKX  'craAJi'  ah  (^vmxi '.   vili.  67. 

Tam  vero  fyllaba  xa  in  «>£«,  ni  fallor,  femper  brevis  eft ;  ut  non 
dicam  vocem  ipfam  minime  convenire  huic  loco  :  lege 

— — —  aT£  xa/AftS',  O  K AI  'B-a^n'  cc^  (pvinro», 

■  ■  neque  cruciemini,  EO  QUOD,  vel  QyoNiAM,  ea  et  ite- 
rum  nafcetur. 

O  —  iirorccKriKciv  agO^ov  Bo£T£§a  oyo^aaT©'  — am  Ta  OTI :  Hefych, 
Ita  Bion.  i.  14. 

A\K  HK  ei^i»  A^ajyn;.,   O  p»  Sva.a-Kovr'  i(pi\uffiv.      Et  alii  faepe. 

V.  215.  Hians  nimis  locus,  et  vere  fcaber;  quem  tamen, 
difficultatum  fecuri,  veloci  pede  tranfeunt  interpretes.     Tres 

Quag 


SS  P.  VIRGILII  MARONIS 

Qu3£  tenuem  exhalat  nebulam,  fumofque  volucres, 
Et  bibit  humorem,  et  cum  vult,  ex  fe  ipfa  remittit; 
Quseque  fuo  viridi  femper  fe  gramine  veftit, 
Nec  fcabie  et  falsa  lccdit  rubigine  ferrum;  220 

Ula  tibi  Isetis  intexet  vitibus  ulmos : 
llla  ferax  olese  efl:  illam  experiere  colendo 
Et  facilem  pecori,  et  patientem  vomeris  unci. 
Talem  dives  arat  Capua,  et  vicina  Vcfevo 
Ora  jugo,  et  vacuis  Clanius  non  squus  Acerris.     225 

Nunc,  quo  quamque  modo  poflls  cognofcere,  dicam. 
Rara  fit,  an  fupra  morem  fi  denfa,  requiras: 
(Altera  frumentis  quoniam  favet,  altera  Baccho; 
Denfa  magis  Cereri,  rariffima  quasque  Lyaeo :) 
Ante  locum  capies  oculis,  akeque  jubebis  230 

In  folido  puteum  demicti,  omnemque  repones 
Rurfus  humum,  et  pedibus  fummas  aequabis  arenas. 
Si  deerunt ;  rarum,  pecorique  et  vitibus  almis 
Aptius  uber  erit.     Sin  in  fua  pofTe  negabunt 
Ire  loca,  et  fcrobibus  fuperabit  terra  repletis ;         235 
Spiflus  ager :  glebas  cunftantes  crafsaque  terga 
Expe6ta,  et  validis  terram  profcinde  juvencis. 

Salfa  autem  tellus,  et  qu^  perhibetur  amara, 

modi  funt,  per  quos  expediri  poterit  conflru£lio :  ex  his  eligat 
ledtor,  quem  malit :  nullus  omnium  nobis  omnino  placet.  Mo- 
dus  receptus,  cum  plena  diflindlione  poll  creta :  vel  tophus  et 
creta  nominativi  efle  polTunt  quodammodo  abfoluti,  cum  nuUum 
Verbum  habeant,  ad  quod  referantur :  cujus  conflruftionis  multa 
fatis  exempla  occurrunt  'mJnglicis poetiSy  AK  Fa^cleris l\hns,zt(]u^ 
ctiam  probatiflimis  au£toribus  :  vel  denique  tophus  et  creta  no- 
minativi  funt  verbi  negant ;  quod  certe  audacius ;  mihi  tameri 
potiflimum  hoc  arridet,  cum  morem  Fir^ilianiim  fapiat,  qui 
rem  humilem,  quantum  potefl,  femper  ornatet  extollit  in  majua, 
Neque  multo  ahter  v.  234.  paulo  infra. 

V.  238.  perhibetur  amara:  Tam  a  Gracis  fcilicet,  quami 
Jcomants.  M«~»  i  'cmyTi  ty,  t»3s  «fT*!?  ottt/J  ^^vet  to  '/Twkv  x«»  to  III- 
KPON:  D.  Jac.  iii.  11. 

Fru- 


GEORGICA.    LIB.  II. 


59 


Frugibus  infelix  (ea  nec  manfuefcic  arando,  239 

Nec  Baccho  genus,  aut  pomis  fua  nomina  fervat) 
Tale  dabic  fpecimen :  tu  fpiflb  vimine  qualos, 
Colaque  praslorum  fumoQs  deripe  teflis. 
Huc  ager  ille  malus,  dulcefque  a  fontibus  undac 
Ad  plenum  calcentur:  aqua  eludlabitur  omnis 
Scilicet,  et  grandes  ibunt  per  vimina  guttas.  245 

At  fapor  indicium  faciet  manifeftus,  et  ora 
Triftia  tentantum  fenfu  torquebit  amaror. 

Pinguis  item  quae  fit  tellus,  hoc  denique  pa(5lo 
Difcimus:  haud  unquam  manibus  jaftata  fatifcit, 
Sed  picis  in  morem  ad  digitos  lentefcit  habendo.     250 
Humida  majores  herbas  alit,  ipsaque  jufto 
Lsetior:  ah!  nimium  ne  fit  mihi  fertilis  illa. 


'  medio  defonte  leporuM 


Surgit  AMARi  aliquid:  Lucret.  iv.  1126.  et  v.Geo,  iv.  431, 
V.  245.  Scilicet.     At  ipfe  multo  melius  locum  lego : 


■  aqiia  eluSiabitur  omnis 


Ilicet,  et  grandes  ibunt  per  vimina  gutta. 

i.  e.  RES  PERAGiTURj  aqua  enim  omnis^  &c.  v.  Serv.  ad 
^n.  ii.  424. 

V.  246.  Hunc  locum  infeliciffime  acceperunt  interpretes. 
Ita  diftinguendus  eft : 

Jt  fapor  indiciuTn  faciet,  manifeflus  et  ora 
Trijiia  tentantum  fenfu  torquebit  amaror, 

Et  hoc  propria  luce  fe  commendat.  Haec  autem  eft  vera  ver- 
borum  conftruftio:  Amaror  manifejius  torquebit  ora  tentantum 
trifiia  fenfu :  —  i.  e.  trijle  videntia  propier  gufium:  quod  vere 
elegans  et  Virgilianum. 

V.  249.  jaftata.  —  Haec  vox  non  ita  bene  vldetur  convenire 
cum  feqq. — ad  digitos  lentefcit  habendo.  Mecum  fortafse 
fentiet  ledtor  reponendum  efle  : 

haud  unquam  manibus  TRACT ATA  fatifcit. 


cui  emendationi  favet  Columella :  Si  glutinofa  ejly  ei  quovis  lcvif- 
Jimo  tactu  pressa  inharefcit:  ii.  2. 

Neu 


6o  P.  VIRGILII  MARONIS 

Neu  fe  praevalidam  primis  oftendat  ariftis ! 

Quas  gravis  eft,  ipfo  tacitam  fe  pondere  prodit; 
Qu^que  levis.  Promptum eft  oculis  prsedifcere  nigram, 
Et  quifquis  color.  At  fceleratum  exquirere  frigus  256 
DifRcile  eft :  picese  tantum,  taxique  nocentes 
Interdum,  aut  hederas  pandunt  veftigia  nigrae. 

His  animadverfis,  terram  multo  ante  memento 
Excoquere,  et  magnos  fcrobibus  concidere  montes,  260 
Ante  fupinatas  Aquiloni  oftendere  glebas 
Qiiam  lastum  infodias  vitis  genus.    Optima  putri 
Arva  folo:  id  venti  curant,  gelidseque  pruinas, 
Et  labefafta  movens  robuftus  jugera  foifor. 

At  fi  quos  haud  ulla  viros  vigilantia  fugit  -,         265 
Ante  locum  fimilem  exquirunt,  ubi  prima  paretur 
Arboribus  feges,  et  quo  mox  digefta  feratur, 
Mutata  ignorent  fubito  ne  femina  matrem. 
Quin  etiam  coeli  regionem  in  cortice  fignant : 
Ut,  quo  quaeque  modo  fteterir,  qua  parte  calores   2^70 
Auftrinos  tulerit,  quje  terga  obverterit  axi, 
Reftituant.    Adeo  in  teneris  confuefcere  multum  eft. 

V.  254.  ipfo  tacitam.  Mala  cafuum  inverfio  pro  —  tpfam 
iacito:  nifi  forte  in  librarios  omnis  culpa  amandari  debet,  atque 
haec  leiStio  revocari  in  textum. 

V.  268.  Plerique  editores  legunt  mutatam  matrem:  fed  per- 
peram ;  7nater  enim,  quae  eft:  tellus^  non  mutatur,  In  textu  igi- 
tur  pofui  multorum  MSS.  le6lionem  —  mutata.  Quid  autem  ? 
temere  fatis  feci;  et,  ut  videtur,  inepte:  fic  enim  ftatuit  Pierius: 
*'  Quod  femina  mutata^  de  loco  ad  locum  tranflata  interpretari 
volunt,  iNEPTUM  eft."     De  quo  viderit  Firgilius: 

Spontefud  qua:  fe  tollunt  tn  luminis  oras. 
Infceciinda  quidhn^  fed  lccta  et  fortia  furgunt ; 
^uippe  folo  naturafubeji :  ta?nen  hac  quoque  fi  quis 
Inferaty  aut  fcrohibus  mandet  M\j T A.T ^  fuba£iis, 
Exuerint  filvejirem  animum :  v.  47. 

Hunccine  an  hunc fequeris?  Virgiliuin^  an  Pierium? 

V.  272.  Adeo  in  teneris  confuefcere  multum  eft.  Haec  in- 
terprctcs  male  accipiunt  pro  yw^->i  generali^  quafi  fcilicet  affuef- 

Col- 


GEORGICA.     LIB.  ir.  61 

Collibus,  an  plano  melius  fit  ponere  vites, 
Qusere  priijs.     Si  pinguis  agros  metabere  campi ; 
Denfa  fere :  in  denib  non  fegnior  ubere  Bacchus.     ^*'^ 
Sin  tumulis  acclive  folum,  collefque  fupinos: 
Indulo;e  ordinibus :  nec  fecius  omnis  in  uno;uem 
Arboribus  pofitis  fc6to  via  limite  quadret. 
Ut  fsepe  ingenti  bello  cum  longa  cohortes 
Explicuit  legio,  et  campo  ftetit  agmen  aperto,        280 
Direftseque  acies,  ac  late  flu6luat  omnis 
-^re  renidenti  tellus,  necdum  horrida  mifcent 
Praelia,  fed  dubius  mediis  iVIars  errat  in  armis  : 
Omnia  fint  paribus  numeris  dimenfa  viarum : 
Non  animum  modo  uti  pafcat  profpedus  inanem;  285 
Sed  quia  non  aliter  vires  dabit  omnibus  aequas 
Terra,  neque  in  vacuum  poterunt  fe  extendere  rami. 

Forfitan  et  fcrobibus  quas  fint  faftigia  quseras. 

cere  legeretur,  aut  Idem  cum  hac  voce  valeret  confuefcere.  Longe 
fe  aliter  habent  et  res  et  loci  fenfus.  Tu  ita  inteilige  fi  me  fatis 
audias  :  "  Tantum  in  futurum  proderit  plantas  tani  cito  fami- 
liaritatem  iniviffe  cu?n  illa  terra,  in  cu]us  /imilem  (v.  266.)  quoad 
folum  etfitum.,  jam  tandem  transferuntur." 

V.  277.  nec  fecius: — i.  e.  "  quamvis  propter  c(^IIes  et  folum 
inaquale  hoc  fuerit  difficilius." 

V.  282.  mifcent.  Non  is  equldem  fum  qul  negem  bene  dici 
poffe  fine  nominativo  —  mifcent  pralia  —  pro  hofnines  mifcent 
pnelia  —  vel  mifcentur  pralia :  novi  enlm  hoc  fsepe  ab  optimis 
fcriptoribus  in  omni  pene  lingua  fadlum :  fed  vlde  an  non  mea 
leilio  fit  longe  anteferenda  : 

nec  dum  horrida  MiscET 

Pralia,  fed  dubius  mediis  Mars  errat  in  armis. 

V.  284.  Conftru6lIo  eft  :  Omnia  viarum  fitit  di^nenfa  paribus 
numeris :  ut  alicubi  in  ^En.  li.  opaca  locorum. 

V.  285.  Verfus  multo  moUIor  afflueret  levi  tranfpofitlone  ad- 
jutus : 

Non  animum  modo  pafcat  uti  profpe^us  inanem, 

V.  287.  In  vacuum:  —  i.  e.  In  Intervalla  ordlnum. 

fe  extendere.     Medid  voce  utitur  ^n.  vi.  423. 

totoque  ingens  extenditur  antro. 

Aufim 


62  P.VIRGILII  MARONIS 

Aunm  vel  tenui  vitcm  committere  fulco : 
Altior  ac  penitus  terrse  defigicur  arbos  :  290 

^fculus  imprimis,  quae  quantum  vertice  ad  auras 
yEthereas,  tantiim.  radice  in  Tartara  tendit. 

V.  288.  Ufus  ignoratus  vocls  meclta  apud  Latlnoi  hunc  locum 
ita  jugulavit,  ut  fibi  ipfi  poeta  contradicat.  Audi  interpretan- 
tem  Martynu7n\  quem  fi  noris,  omnes  noris:  omnes  enim  juxta 
ccecutiunt  interpretes. 

Pcrhaps^  you  may  defire  to  know^  hoio  deep  ihe  Trenches  oiight 
to  he.  For  my  oivn  Part^  I  venture  my  Vine  in  a Jlight  Furrovu. 
But  Trees  ?nujl  hg  planted  deep  and  far  in  the  Ground:  chiefly 
the  Efculus;  tvhofe  Root  defcends  as  lovj  tovcards  Hell  as  it's  Bran- 
chcs  rif  up  in  the  Air  toivards  Heavcn. 

Pulchra,  fi  Dis  placet,  caufa,  cur  Efculus  in  alto  fulco  defigi 
dehet;  quia  pcr  fe  fcilicet  altifi^natn  radicem  poterit  immittere ! 
At  contrarium  potius  verum  efFe  dcbet :  atque  ita  nofter  intel- 
ligendus  eft,  ut  jam  videbimus. 

Deinde,  feftivam  fane  diftinctionem  boni  interpretes  nobis 
comminifcuntur  inter  \ oces  vitem  tx.  arbos :  quafi  nempe  aliud 
per  vite^n  et  aliud  dcmum  per  a^-bos  vellet  nofter.  Apage  a  Vir- 
gilio  tales  ineptias  !  quibus  fane  refellendis  pene  pudet  immo- 
rari:  fed  quid  facias?  Ut  res  eft,  ita  morem  geras  cpus  eft. 
Vide  igitur  Geo.  ii.  2.  89.  3CO.  iv.  560.  Quid  multa?  vale- 
tudo  enim,  quae  me  premit,  non  fmit  multa.  To  defigitur  eft 
'cHrbum  vicdium^  ac  valet — fe  dcfgit:  et  jam  vide  quanta  lux 
eff"ulgeat,  et  amicum  fibi  Maronem  faclum. 

"  Fortafse,  inquit  nofter,  velis  fcire,  quae  debeant  eflc  fcro- 
bibus  faftigia.  De  quibuflam  arboribus  infodiendis,  quae  per  fe 
fibihv.s  providfbunt,  non  equidem  fuerim  valde  folicitus.  Vitem, 
c.vempli  gratla,  vel  fulco  tenui  non  dubitaverim  committere. 
Qi^iid  enim?  irsA  radices  fuas  (quas  eft  fcilicet  natura  arboris) 
ALTius  DEiMiTTET.  Ita  vero  potiflimum  cum  efculo  fe  res 
habet :  quas  non  minus  alte  terris  defigi  fponte  folet,  quam 
ad  coelum  ERic-i." 

Mcdid  voce  elegantcr  ufus  eft  Cicero  Tufc.  Qiiaeft.  ii.  3. 
Nohis  authn  vidctur,  quicquid  literis  jnandetur^  /VcoMMENDARi 
emnium  cruditoruu  lcdioni  decere. 

Sed  hem  !  defino :  ha;c  enim  funt  infinita. 

V.  290.  altior.  Hsc  le^Stio  multo  elegantior.  Qu?e  autem 
Martynus^  qui  mavuk  altius^  de  hac  re  dicit,  fi  ipfe  olim  dixif- 
fcm,  cum  manum  feruis  nondum  fubduxeram;  nae!  id  feciflem 
magnn  mco  malo.  Ille  infclicior,  qui  fimilem  Orbilium  fibi  non 
nadlus  fucrit. 

Ergo 


GEORGICA.     LIB.  II.  63 

"Ergo  non  hyemes  illam,  non  flabra,  neque  imbres 
Convellunt:  immota  manet,  multofque  per  annos 
Multa  viriim  volvens  durando  fecula  vincit.  295 

Tum  fortes  late  ramos  et  brachia  tendens 
Huc  illuc,  media  ipfa  ingentem  fuftinet  umbram. 

Nevc  tibi  ad  folem  vergant  vineta  cadentem : 
Neve  inter  vites  corylum  fere :  neve  flagella 
Sutnma  pete,  aut  fummas  deftringe  ex  arbore  plantas ; 
(Tantus  amor  terrse) :  neu  ferro  Isede  retufo  301 

Semina;  neve  olese  fylveftris  infere  truncos. 
Nam  f^pe  incautis  paftoribus  excidit  ignis, 
Qui  furtim,  pingui  primum  fub  cortice  teflus, 
Robora  comprendit,  frondefque  elapfus  in  altas      305 
Ingentem  ccelo  fonitum  dedit :  inde  fecutus 

V.  295.  Vellem  quovis  pretio,  ut  quis  mihi  daretur  OEdipus, 
qui  mihi  explicaret  quid  fibi  vult —  arbos  volvens  durando: 
ipfe  enim  in  hac  re  nihil  video.  Interpretes  interim,  quibus 
ftomachi  funt  non  nimis  faftidiofi,  nuUo  negotio  hunc  ingurgi- 
tant  camelum.  Quidnam  igitur  faciendum  reftat?  Firgiliumne 
meum  deferam,  an  aleam  jaciam  periculofae  fatis  critices?  Quo- 
cunque  res  cadent,  Virgilio  fubveniendum  eft  :  nam  hcec  in  fce- 
dera  veni.  Sic  igitur  aufim  corrigere,  cum  graves  morbi  niii 
^medicinis  violentioribus  non  folent  cedere  : 

Mulia  virum  durans  voLVENTiAfacula  vincit. 

V.  296.  Tum.  Immo  potius  —  Dum:  vide  enim,  an  non, 
ope  hujufce  emendationis  et  interpundlionis  magis  accur^tae, 
multo  redtius  procedat  locus  : 

Multa  virum  durans  volventia  fcscula  vincit ; 

Dum  fortes  late  ramos  et  brachia  tendens^ 

Hiic  illiic-i  ?nedia  ipfa^  ingentein  fufliyiet  umhram, 

V.  300.  pete.  Lege  omnino  mete\  qua  diftione  in  hoc  fenfu 
nihil  frequentius  tam  Gracis  quam  Latinis.  Herha:  rnejfa : 
JEn.  iv.  514.  demeffum  fiorem .  xi.  68.    In  re  nota  non  moror. 

deftringe.     Haec  eft  vera  le£tio:  fic  stringe  comas : 

V.  368.  et  STKICTIS  frondibus :  Hor.  Ep.  i.  14,  28.  et  alii. 

V.  304.  te<Slus.  —  i.  e.  fe  tegens :  participium  vocis  media  : 
agit  enim  ignis  per  totum  hunc  locum. 

V.  306.  fecutus.     Invenufta  vox,  et  tam  nobili  defcriptione 

Per 


64'  P.  VIRGILII  MARONIS 

Per  ramos  viftor  perque  alta  cacumina  regnat, 
Et  totum  involvit  flammis  nemus,  et  ruit  atram 
Ad  coelum  picea  craffus  caligine  nubem : 
Prjefertim  fi  tempeftas  a  vertice  fylvis  3I0 

Incubuit,  glomeratque  ferens  incendia  ventus. 
Hoc  ubi,  non  a  ftirpe  valent,  csefasque  reverti 
Poffunt,  atque  im'i  fimiles  revirefcere  terra : 
Infelix  fuperat  foliis  oleafter  amaris.  514 

Nec  tiJDi  tam  prudens  quifquam  perfuadeat  audlor 
Tellurem  Borea  rigidam  fpirante  movere. 
Rura  gelu  tum  claudit  hyems,  nec  femine  ja<5lo 
Concretam  patitur  radicem  affigere  terrse. 

nullo  modo  digna:  quinetiam  dubito  an  fatis  redle  ita  dici  po- 
teft ;  quid  enim  habct  quod/e^uatur  ignis  ?  Certe  non  ita  otios& 
loqui  folet  nofter.     Quid  fi  legas 


•  irjde  volutus 


Per  ramos  vi^lor • 

Sic  ^n.  ii.  706.  tEjlus  incendia  volvunt  :  ct  iEn.  xii.  671. 

Jiammis  inter  tabulata  VOLUTUS 

Jd  cochan  undabat  vortex. 

et  fimiliter  plus  femel  Lucretius,  magnum  VirgiUi  exemplar. 

V.  308.  atram — picea.  Haec  Tccvro^oyta.  in  imi  fubfellii  poeta 
tolerari  non  poterat ;  e  Firgilio  autem,  caftigatiflimi  judicii 
poeta,  quovis  periculo  expelli  debet.  Nullo  negotio  ea  leclio 
reftituetur,  qu£  demerebitur  Virgilii  amatores  : 


■et  ruit  ALTAM 


Ad  ccelum  picea  crajfus  caligine  nubem. 

V.  316.  Ordo  eft  :  raoverc  tellurem  rigidam  Borea  fpirante. 
Puderet  fane  tam  minutis  immorari,  nifi  has  elegantias  perpetuo 
obfcurarent  interpretum  nubeculae. 

V.  318.  Omnes,  quotquot  mihi  videre  contigit,  interpretes 
hunc  verborum  ordinem  fequuntur :  Nec  patitur  radicem  con- 
cretam  affigere  terra:  —  i.  z.  fe  affigere  —  offgi\  quod  nec  Di 
nec  homines  (mihi  crede)  fcrre  poflunt.  Tu,  lecStor,  ingredere 
mecum  longe  meliorem  viam.  Nec^  femine  jaclo,  hyems  patitur 
illud  (femen  fcilicet)  affigere  radicem  fuam  concretam  terra.  At 
ita  tandem  video  Servium  accqpifle :  et  eft  extra  dubium. 

Op- 


GEORGICA.    LIB.  II;  6$ 

Optima  vinetis  fatio  eft,  cum  vere  rubenti 

Candida  venit  avis  longis  invifa  colubris  :  320 

Prima  vel  autumni  fub  frigora,  cum  rapidus  fol 

Nondum  hyemem  contingit  equis,  jam  prseterit  seftas. 

Ver  adeo  frondi  nemorum,  ver  utile  fylvis; 

Vcre  tument  terrje,  et  genitalia  femina  pofcunt. 

Tum  pater  omnipotens  foecundis  imbribus  iEcher  325 

Conjugis  in  gremium  l^etse  defcendir,  et  omnes 

Magnus  alit,  magno  commixtus  corpore,  foetus. 

Avia  tum  refonant  avibus  virgulta  canoris, 

Et  Venerem  certis  repetunt  armenta  diebus. 

Parturit  ahnus  ager;  Zephyrique  tepentibus  auris  330 

Laxant  arva  finus :  fuperat  tener  omnibus  humor: 

Inque  novos  foks  audent  fe  germina  tuto 

Credere-,  nec  metuit  furgentes  pampinus  Auftros, 

Aut  a6tum  ccelo  magnis  Aquilonibus  imbrem : 

Sed  trudit  gemmas,  et  frondes  explicat  omnes.        ^25 

Non  alios  prima  crefcentis  origine  mundi 
IlluxifTe  dies,  aliumve  habuilTe  tenorem 
Crediderim:  ver  iilud  erat-,  ver  magnus  agebat 
Orbis,  et  hybernis  parcebant  flatibus  Euri; 
Cum  primum  lucem  pecudes  hausere,  virumque     340 
Ferrea  progenies  duris  caput  extulit  arvis, 
ImmifTceque  feras  fylvis,  et  fidera  coelo. 
Nec  res  hunc  teneras  poflent  perferre  laborem, 
Si  non  tanta  quies  iret,  frigufque  caloremque 
Inter;  et  exciperet  cceli  indulgentia  terras.  345 

Quod  fuperefl:,qu2ecumque  premes  virgultaperagros, 
Sparge  fimo  pingui,  et  multa  memor  occule  terra : 
Aut  lapidem  bibulum,  aut  fqualentes  infode  conchas : 
Intcr  enim  labentur  aquae,  tenuifque  fubibit 
Halitus,  atque  animos  tollent  fata  :  jamque  reperti 

V.  323.  frondi  nemorum; — 1.  e.  vkibus:  v.  verf.  401. 

V.  332.  germina.  "  Celfus  zit  germina  reliquifle  Virgilium  :^* 
Philargyrius  et  Pierius,  —  "  Iri  regio  MS,  legitur  germina:" 
Jidartynus. 

E  Qifi 


66  P.  VIRGILII  MARONIS 

Qiii  faxo  fuper  atque  ingentis  pondere  teftas  351 

Urgerent:  hoc  effufos  munimen  ad  imbres; 
Hoc,  ubi  hiulca  fiti  findit  canis  seftifer  arva. 

Seminibus  pofitis,  fupereft  deducere  terram 
Saepius  ad  capita,  et  duros  jadlare  bidentes.  $^5 

Aut  prefib  exercere  folum  fub  vomere,  et  ipfa 
Fledlere  ludantes  inter  vineta  juvencos: 
Tum  leves  calamos,  et  rafas  haftilia  virgse, 
Fraxineafque  aptare  fudes,  furcafque  bicornes ; 
Viribus  eniti  quarum,  et  contemnere  ventos  360 

Affuefcant,  fummafque  fequi  tabulata  per  ulmos. 

Ac,  dum  prima  novis  adolefcit  frondibus  astas, 
Parcendum  teneris^  et  dum  fe  Isetus  ad  auras 
Palmes  agit,  laxis  per  purum  immiffiis  habenis, 
Ipfa  acies  nondum  falcis  tentanda  -,  fed  uncis  365 

Carpendse  manibus  frondes,  interque  legendas, 
Inde,  ubi  jam  validis  amplexas  ftirpibus  uhnos 
Exierint;  tum  ftringe  comas,  tum  brachia  tonde; 
Ante  reformidanr  terrum  :  tum  denique  dura 
Exerce  imperia,  et  ramos  compefce  fluentes.  370 

Texenda^  fepes  etia;n,  et  pecus  omne  tenendum  eft : 
Praecipue  dum  frons  tenera  imprudenfque  laborum: 
Cui,  fuper  indignas  hyemes,  folemque  potentem, 
Sylveftres  uri  affidue  caprcieque  fequaces 
Illudunt:  pafcuntur  oves,  avid^que  juvencas.        ^y^ 
Frigora  nec  tantum  cana  concreta  pruina, 
Aut  gravis  incumbens  fcopulis  arentibus  jeftas ; 
Quantum  illi  nocuere  greges,  durique  venenum 
Dentis,  et  admorfo  fignata  ia  ftirpe  cicatrix. 

Non  aliam  ob  culpam  Baccho  caper  omnibus  aris 
Cseditur,  et  veteres  ineunt  profcenia  ludi:  381 

PrcEmiaque  ingeniis  pagos  et  compita  circum 

V.  382.  ingeniis.  Alii  ingeniisy  alii  ingentes :  illiid  malui. 
Non  adeo  tamen  nihili  e(l  hsec  ie6tio,  ut  prorsus  exf.bilanda 
fit,  fecundum  nonnullorum  opinionem  :  in^entes  enim  Thefeida 
reute  diceres,  ut  Perfius-—ir.gente5  Titos :  Sat.  i.  20.  feJ  hoc  in 

Thc- 


GEORGICA.    LIB.  Ii;  67 

Thefeidas  pofuere-,  atque  inter  pocula  lasti 

MoUibus  in  pratis  undos  faliere  per  utres. 

Necnon  Aufonii,  Troja  gens  mifla,  coloni  385 

Verfibus  incomptis  ludunt,  rifuque  foluto; 

Oraque  corticibus  fumunt  horrenda  cavatis : 

Et  te,  Bacche,  vocant  per  carmina  Ista,  tibique 

Ofcilla  ex  alta  fufpendunt  mollia  pinu. 

Hinc  omnis  largo  pubefcit  vinea  fcetu  :  390 

Complentur  vallefque  cavse  faltufque  profundi, 

Et  quocumque  Deus  circum  caput  egit  honeftum, 

Ergo  rite  fuum  Baccho  dicemus  honorem 

Carminibus  patriis,  lancefque  et  liba  feremus; 

Et  dudtus  cornu  ftabit  facer  hircus  ad  aram ;  395 

Pinguiaque  in  verubus  torrebimus  cxta  coiurnis. 

Eft  etiam  ille  labor  curandu5  vitibus  alter, 
Cui  nunquam  exhaufti  fatis  eft  -,  namque  omne  quotannis 
Terque  quaterque  folum  fcindendum,  glebaque  verfis 
iEternum  frangenda  bidentibus;  omne  levandum  400 
Fronde  nemus.     Redit  agricolis  labor  a6lus  in  orbem, 
Atque  in  fe  fua  per  veftigia  volvitur  annus. 

^/r^/V/o  proptcr />fl;^5x  ambiguum.     Atque  hic  in  mentem  mihi 
venit  Phadri  locus : 

Mfopo  itiGEiiTEMjiatu^m  pofuere  Jtttci.     Epil.  L.  ii. 

Gudius  olim  reponebat,  probante  Spa^hemioy  Mfopi  ingenio:  in 
quam  conjcdluram  incidiffe  videtur  etiam  Bentleius.  Eam  equi- 
dcm  vix  pofTum  ample6ti,  utpote  coaclam  nimis  atque  affecla' 
tam.  Poffes  legere  —  ingentes  Jttici:  ut  fupra  ingentes  Titas. 
Nec  ferri  non  poteft,  ut  quidam  opinantur,  ingenteni  Jlatuam  : 
fimiliter  enim  dixit  geminata  moles:  Stat.  Silv.  i.  i.  quae  eft 
gemella  locuiio ;  cum  ita  fepiirime  geminus  et  duplex  utuntur 
Latiniy  et  Graci  ^i-rM^:  ut  multis,  fi  tanti  elfet,  poflem  ex- 
emplis  facile  demonftrare.     Rem  agnofcent  docti. 

V.  402.  volvitur: — i.  e.fuaper  vejligiafe  volvit.  Hinc  ele- 
gantem  metapHoram  deprompfit  Longinus  de  Subl.  Sedt.  42. 

^■n>i.oy   ^',    u(;    ifj.irxXm    t«   iy.Ta.oyiV   a.Tro-\vyroi,'     ccti    'srcc^oi,   fji,r,y.^   aKon^cy 

ANAKAAOYMENA :  ita  enim  reftitui  debet  ifte  locus,  et  i»a  par- 
tim  video  Toupium  reftituiifei  fed  in  hoc  folitam  critici  prae- 

E  2  EC 


m^         P.  V I  R  G I  L 1 1  M  A  R  0  N  I  S 

Et  jam  olim  feras  pofuit  ciim  vinea  frondes, 
Frigidus  et  fylvis  Aquilo  decuffit  honorem; 
Jam  tum  acer  curas  venientem  extendit  in  annum  405 
Rufticus,  et  curvo  Saturni  dente  reliftam 
Perfequitur  vitem  attondens,  fingitque  putando. 
Primus  humum  fodito,  primus  devefba  cremato 
Sarmenta,  et  vallos  primus  fub  tefta  referto : 
Poftremus  metito.     Bis  vitibus  ingruit  umbra,       410 
Bis  fegetem  denfis  obducunt  fentibus  herbse  : 
Durus  uterque  labor.     Laudato  ingentia  rura, 
Exiguum  colito.     Nec  non  etiam  afpera  rufci 
Vimina  per  fylvam,  et  ripis  fluvialis  arundo 
Casditur-,  incultique  exercet  cura  faliifli.  415 

Jam  vin6la2  vites;  jam  falcem  arbufta  reponunt; 
Jam  canit  extremos  effoetus  vinitor  antes. 
SoUicitanda  tamen  tellus,  pulvifque  movendus: 
Et  jam  maturis  metuendus  Jupiter  uvis. 

Contra,  non  ulla  eft  oleis  cultura-,  neque  illas     420 
Procurvam  expedlant  falcem,  raftrofque  tenaces ; 
Cum  femel  h^ferunt  arvis  aurafque  tulerunt. 
Ipfa  fatis  tellus,  cum  dente  recluditur  unco, 
Sufficit  humorem,  et  gravidas  cum  vomere  fruges. 
Hoc  pinguem  et  placitam  paci  nutritor  oiivam.      425 
Poma  quoque,  ut  primijm  truncos  fensere  valentes, 
Et  vires  habuere  fuas,  ad  fidera  raptim 
Vi  propria  nituntur,  opifque  haud  indiga  noftrse. 
Nec  miniis  interea  fcetu  nemus  omne  gravefcit, 
Sanguineifque  inculta  rubent  aviaria  baccis.  430 

Tondentur  cytifij  tasdas  fylva  alta  miniftrat, 
Pafcunturque  ignes  nodturni,  et  lumina  fundunt. 

ftantiflimi  fagacitatem  defidero,  quod  non  vlderit  vocis  a»«xa- 
^a/xEva  proprietatem  atque  elegantiam.  Si  quid  mutandum  fuerit, 
inallem  —  anakyk.aoymena  :  vide  Marc.  Anton.  ii,  14. 

V.  408.  Vetus  editio  penes  me  habet  —  defe^a — quge  iedlp 
non  cft  fpernenda. 

Et 


GEORGICA.    LIB.  11.  ^9 

Et  dubitant  homines  ferere,  atque  impendere  curam  ? 

Quid  majora  fequar  ?  falices,  humilefque  geniftse, 
Aut  illse  pecori  frondem,  aut  paftoribus  umbram 
Sufficiunt  i  fepemque  fatis,  et  pabula  melli.  436 

Et  juvat  undantem  buxo  fpectare  Cytorum, 
Naryciseque  picis  lucos :  juvat  arva  videre, 
Non  raftris  hominum,  non  ulli  obnoxia  curas. 
Jpfae  Caucafeo  fteriles  in  vertice  fylvje,  440 

Qiias  animofi  Euri  alTidue  franguntque  feruntque, 
Dant  alios  alise  fcetus :  dant  utile  lignum 
Navigiis  pinus,  domibus  cedrofque  cupreflofque. 
Hinc  radios  trivere  rotis,  hinc  tympana  plauftris 
Agricolas,  et  pandas  ratibus  pofucre  carinas.  445 

Viminibus  falices  foecund^,  frondibus  ulmi: 
At  myrtus  validis  haftilibus  et  bona  bello 
Cornusi  Ityraeos  taxi  curvantur  in  arcus: 
Nec  tiliae  leves,  aut  torno  rafile  buxum, 
Non  formam  accipiunt.,  ferroque  cavantur  acuto:    450 
,Nec  non  et  torrentem  undam  levis  innatat  alnus 
MifTa  Pado  •,  nec  non  et  apes  examina  condunt 
Corticibufque  cavis,  vitiofaeque  ilicis  alveo. 
Quid  memorandum  ieque  Baccheia  dona  tulerunt  ? 
Bacchus  et  ad  culpam  caufas  dedit:  ille  furentes     455 
Centauros  letho  domuit,  Rhoetumque  Pholumque, 
Et  magno  Hylasum  Lapithis  cratere  minantem. 

O  fortunatos  nimium,  fua  fi  bona  norint, 
Agricolas !  quibus  ipfa,  procul  difcordibus  armis, 
Fundit  humo  facilem  vidum  juftiffima  tellus.         460 

V.  448.  curvantur.  Ita  legit  Servius,  et  quidam  codices  an- 
tiqui,  tefte  Pi^rio.     Ita  lEn.  iii.  533. 

Portus  ab  Eoo flu£iu  curvatur  in  arcum, 

ubl  notet  le6tor  media  vocis  ufum. 

V.  460.  Haec  lectio — TEi.hXiS  fundit  humo— ea  eft,  opinor, 
quae  nemini  judicium  habenti,  et  venuftatum  Virgilianarum  ca-^ 
paci,  facile  commendabitur.     Redle  quidem  diceres.     Terra 

E3  Si 


70  P.VIRGILII  MARONIS 

Si  non  ingentem  foribus  domus  alta  fuperbis 
Mane  falutantum  totis  vomit  sedibus  undam ; 

fundit  gremlo,  et  fimiliter:  dicere  autem  terram  hv mo  fuft" 
dere — mihi  videtur  plane  portentofum:  quafi  fcilicet  verendum 
fuit,  ne  putaremus  terram  funderc  aere,  coelo,  vel  mari 
frudlus  fuos.  Interea  infuper  vehementer  dubito,  an  fatis  re6le 
dici  poterit  fundere  hujiio  fme  prapofitione :  fed  de  hoc  viderint 
alii,  quibus  otium  eft  ;  mihi  enim  non  vacat  indices  excutere. 
Quid  plura  ?  ita  lego  et  accipio  locum : 

Fundit  HVMlfacilem  yicivu.  jufiijftma  tellm. 

i.  e.  viCTUM  humi',  non  aurum,  gcmmas^  et  id  genus,  opes; 
non  ad  vitam  fuftentandam,  fed  ad  oftentationem  comparatas ; 
quae  non  facile^  fed  lobore  midto  acquiruntur.  Hanc  autem  in- 
terpretationem  le£toris  judicio  permittimus,  et  refelli  poflumus 
fine  iracundia  ;  fit  modo  J^irgilio  fatis  fa6lum. 

Jam  vero  fimilem  locum  Xenophontis  confideremus.  Ai/t<^ 
iri^a.tnm  x«t  tTiret^m  i*u}icx.  fjnx^ov  y*)cioj',  a  jixevto»  'Stowi^ov  ys,  cO^u  isrcivTU» 
ciKctioraTov'   o  t*  yoi^  av  ^atot  cTre^/i^a,  ;£«A<yj  xat  dtxaiwj  um^idn  avro  rt 

V.CCI,  roKov  oyaen  "ti  'CTo>.vv:  K.  11.  p.  468.  Ed,  Hutch.  8vo.  Haec 
certe  fana  efle  non  pofliint,  utpote  flbi  contraria:  quomodo 
autem  corrigenda  funt  vix  video.  Non  abibo  tamen  «(WimSoX©', 
quamvis    conjedluram  feliciorem  vellem  —  >e«»  toxov  moi  ETI 

KaoT^vv. 

Huic  etiam  refer  fuavlflimi  Menandri  fragmentum  : 

Ay^ov  ev(7iQirepov  ytu^yeiv  aoeva 
Ot/xai'   ipe^H  yocp  oaa,  Beot^  avQri  y.aXa^ 
KjtIov,    ^a^vYiv'    K^t,^a<;  r\   tav  a^Tret^u).^   'mavv 
Ai>£«i<^  WTro^i^ioa-'^    ba-a<;  uy  y.araQay^a). 

Haec  dedimus  ex  emendationibus  BentJcii :  fallitur  autem  criti- 
corum  primus,  cum  dicit:  "  Ipfa  fententia  prafens  tempus  poftu- 
lat  a^jro^i^uat.."  Ignorabat  fcilicet,  aut  oblitus  eft,  vir  fummus, 
iempus  imperfeSlian  et  OGriJium  faepifiime  habere  quodammodo 
vim  prafentis ;  et  refliflime  dixiflet  Mcnander.^  fi  ita  voluiflTet, 
et  permiflflent  Mufae  —  aitilu-Ai  —  solet  reddere,  Sic  p.  42. 
Ed.  Cler.  ipfe  Menander: 


'  icooa?  v.a\  ya^c^a 


OIAOYIIN'   aretra  eraxMov  EAABON,    Rj  6' 0^0» 
EKAGISAN  —  y..r.K 

Et  iterum.p.  122. 

Nec 


GEORGICA.     LIB.  II.  71 

Nec  varios  inhiant  pulchra  teftudine  poftes, 

Illusafque  auro  veftes,  Ephyreraque  sera-, 

Alba  neque  Aflyrio  fucatur  lana  veneno,  465 

Nec  cafia  liquidi  corrumpitur  ufus  olivi : 

At  fecura  quies,  et  nefcia  fallere  vita, 

Dives  opum  variarum  •,  et  laris  otia  fundls, 

Speluncas,  vivfque  lacus  -,  at  frigida  Tempe, 

Mugitufque  boum,  mollefque  fub  arbore  fomni      470 

Non  abfunt.     IUic  faltus,  ac  luftra  ferarum, 

Et  patiens  operum  parvoque  alTueta  juventus. 


■  «XX'  ENEETI  TJ 


Ay«6ov*    0,11  avTvi;  ■zCTaid^sj*    eXSovt  «?  voao» 
"Tov  iy(o)iroi,  rocvrr,!/  EQEPAIIEYDEN  BTr^/.iXuz' 
Arv^nni  ZYMIIAPEMEINEN*   aTro^a^oi-ra  AE 
E0AYE.   K.r.X. 

ita  enlm  legendus  eft  et  dlftlnguendus  ifte  locus. 
Ita  denique  p.  184.  fi  re6le  legatur: 


— — — TtfTo  ^ovov  iiTiay.oret 

K«i  ^vayiVHx  >tcn  t^ott»  vyoni^KX. 

Km  'Sjxaiv  OK  EXESXET' a^Q^CJTr©-  KaHoir, 

To  'ZJroXAa  y.iy.rna^M. Y.-)(ia-)Qro  : i.  e.  teneri  SOLET, 

V.  462.  *'  In  Med.  cod.  vomat  fcrlptum :  quod  nefcio  quid 
elegantius  fonat."  Plerlus.  —  Re6le  fe  habet  recepta  ledio  : 
eodem  enim  tempore  utitur  Lucretlus,  in  eo  loco  quem  nofter 
ante  oculos  habuit :  ii.  24. 

V.  465.  Affyrio  veneno.  Idem  apud  noftrum  quod  Syrio., 
Sic  Jjjyrium  amomum :  Ecl.  Iv.  at  Theoc.  xv.  114.  iLvq<,u  ilv(^ui'. 
— et  Horatius:  Aialobathro  Syrio.    Apud  Bionem  i.  yy.Iegimus: 

Pat>6  0i  fA^y  jjiv^roiaiyy   oc,7\&i(poi,ai'   pocm  fAWotcrfv. 

Nlmis  autem  hlulcus  eft  ifte  verfus,  et  copulas  efflagitat :  ne 
dicam  infuper  eam  locutlonem,  quae  eadem  dicSlione  tam  pro- 
■prie  quam  tranjlate  utitur  in  eadem  fententia,  ut  haec  tw  ^'atw, 
apud  omnes  audfores  vltiofam  effe  atque  invenuftam.  Tu  cor- 
rige : 

PatvE  ai  jyAv  SYPIOISIN  a?.Si(pae.at'   potm  [^v^oiatv, 

Qiise  ledllo  longe  Illi  prasftat,  quam  Brunckius  nobis  exhibet, 
i4tpotc  veriiTima. 

B  4  Sacra 


72  P.  VIRGILII  MARONIS 

Sacra  Deum,  fanflique  patres.    Extrema  per  illos 
Juftitia  excedens  terris  veftigia  fecit. 

Me  vero  primum  dulces  ante  omnia  Mufje,         475 
Quarum  facra  fero  ingenti  perculfus  amore, 
Accipiant;  coelique  vias  et  fidera  monftrent, 
Defeftus  folis  varios,  lunaeque  labores  ; 
Unde  tremor  terris-,  qua  vi  maria  alta  tumefcant 
Obicibus  ruptis,  rurfufque  in  feipfa  refidant :  480 

Quid  tantum  Oceano  properent  fe  tingere  foles 
Hyberni ;  vel  quas  tardis  mora  noflibus  obftet. 
Sin,  has  ne  poflim  natur^  accedere  partes, 
Frigidus  obftiterit  circum  prascordta  fanguis  -, 
Rura  mihi,  et  rigui  placeant  in  vallibus  amnes,      485 
Flumina  amem  fylvafque  inglorius.     O  ubi  campi 
Sperchiufque,  et  virginibus  bacchata  Lacaenis 
Taygeta!  6  qui  me  gelidis  in  vallibus  Hzemi 
Siftat,  et  ingenti  ramorum  protegat  umbra ! 

Felix,  qui  potuit  rerum  cognofcere  caufas,  490 

Atque  metus  omnes  et  inexorabile  fatum 
Subjecit  pedibus,  ftrepitumque  Acherontis  avari ! 
Fortunatus  et  ille,  Deos  qui  novit  agreftes, 
Panaque  Silvanumque  fenem,  Nymphafque  forores ! 
IUum  non  populi  fafces,  non  purpura  regum  495 

Flexit,  et  infidos  agitans  difcordia  fratres ; 
Aut  conjurato  defcendcns  Dacus  ab  Iftro  ; 
Non  res  Romanas,  perituraque  regna  :  neque  ille 
Aut  doluit  miferans  inopem,  aut  invidit  habenti. 
Quos  rami  fruftus,  quos  ipfa  volentia  rura,  500 

V.  475.  Ordo  eft  :  Mufa  dulces  ante  omnla.  Erubefco  equi- 
dem  de  his  mentionem  faciens ;  fed  infcitia  interpretum  co- 
git  me. 

V.  499.  doluit — invidit.  Valde  enim  indpes  aut  divites  nun- 
quam  videt. 

V.  500.  volentia  —  fponte  fua.  Hoc  eft  ineleganter  t«vto- 
^07«»'.     Quid  {i-^guos  ipfa  VIRENTIA  rura 

Sponte 


GEORGICA.     LIB.  II.  73 

Sponte  tulere  fua,  carpfit:  nec  ferreajura, 
Infanumque  forum,  aut  populi  tabularia  vidit, 

Sollicitant  alii  remis  freta  caeca,  ruuntque 
In  ferrum;  penetrant  aulas  et  limina  regum. 
Hic  petit  exciciiis  urbem  mirerofque  Penates,  505 

Ut  gemrna  bibat,  et  Sarrano  indormiat  oftro, 
Condit  opes  aiius,  defofloque  incubat  auro : 
Hic  ftupet  attonitus  roftris :  hunc  plaufus  hiantem 
Per  cuneos  geminatus  enim  piebifque  patrumque 
Corripuit:  gaudent  perfufi  fmguine  fratrum,  510 

Exilioque  domos  et  dulcia  limina  mutant, 
Aique  alio  patriam  quserunt  fub  fole  jacentem. 

Agricola  incurvo  terrani  dimovit  aratro : 
Hinc  anni  labor,  hinc  patriam,  parvofque  nepotes 

Sponte  iulerefud  —  ? 

Sic  convalle  viRENTi :  ^n.  vi.  campafque  virentes:  Lu- 
cret. 

V.  511.  Dicunt  utique  vel  —  exfdh  dotnos^  vel  exfiltum  domi~ 
bus  mutant:  v.  Bentl.  ad  Hor.  Od.  ii.  16,  17,  contra  quem  ta- 
inen  contendo  ita  legendum  efle  illum  locum,  ut  mox  daturi 
fumus ;  vix  enim  credo  fecundum  fubftantivum  reticeri  pofle, 
quoties  locum,  unde  egredimur^  fignificati  aut  ejus  locutionis 
iillum  exemplum  inveniri : 

^uid  brevi  fortcs  jaculdmur  avo 
Multa  ?  ^id  terras  alio  calentes 
Sole  mutamus  patria?  ^uis  exful 
Se  quoque  fugit  ? 

quod  enim  objicit  infuper  vir  magnus  — "  frigere  aliquantulum 
ea  quae  fequuntur, 

S^uis  exid 
Se  quoque  fugit  ? 

perire  nempe  Antitheti  gratiam  et  venuflatem  fmgularem-— 
^uis  P ATRl JE  exul  SE  quoque  fugit.'^ — Non  me  movet:  fed  e 
contra  equidem  contendo,  dicere  exfulem  patria  inrenuftum  efle 
et  T«t;ToAo7ia>,  cum  exful  per  fe  fit  quafi  EX  soLO  patrio. 

V.  514.  patriam.  Modo  praKCeffit  —  patriam  quarunt:  dif- 
plicct  igitur  tam  cito  dictionis  repetitio.     Quomodo  infuper 

Sufti- 


74  P.  VIRGILII  MARONIS 

Suftinet;  hinc  armenta  boum,  meritofquejuvencos. 
Nec  requies,  quin  aut  pomis  exuberet  annus,  516 

Aut  foetu  pecorum,  aut  Cerealis  mergite  culmi ; 
Provcntuque  oneret  fulcos,  atque  horrea  vincat. 
Venit  hyems ;  teritur  Sicyonia  bacca  trapetis  : 
Glande  fues  lasti  redeunt :  dant  arbuta  fylvae:         520 
Et  varios  ponit  foetus  autumnus:  et  alte 
•Mitis  in  apricis  coquitur  vindemia  faxis. 
Interea  dulces  pendent  circum  ofcula  nati: 
Cafta  pudicitiam  fervat  domus :  ubera  vaccs 
Laftea  demittunt-,  pinguefque  in  gramine  lasto      525 
Inter  fe  adverfis  lu6tantur  cornibus  hcedi. 
Ipfe  dies  agitat  feftos :  fufufque  per  hcrbam, 
Ignis  ubi  in  m.edio,  et  focii  cratera  coronant, 
Te  Hbans,  Lenase,  vocat ;  pecorifque  magiftris 
Velocis  jaculi  certamina  ponit  in  ulmo,  530 

Corporaque  agrefti  nudat  prasdura  palaeftra. 
Hanc  olim  veteres  vitam  coluere  Sabini, 

fuftinet/>^/r/^w  agricola?  Hoc  cruciat  interpretes.  In  tuto  res 
erit,  opinor,  fi  legas : 

hinc  PATREM  parvofque  nepotes 

Sujitnet. 

i.  e.  grandavum  patrem  et  parvos  nepotes. 

V.  526.  luctantur  cornibus  haedi.  Neque  folum  interfe,  kd 
etiam  cum  hominibus,  fi  Longo  fides,  Paft.  p.  32.    Tots  ot,  xwic^ 

tpctatv^    iK   ciafj.tii)i   Xi/Qei/te?,    iayn^-vuv^    iffv^irloVj    r/oov,   to»?   Tpccyoi^   xom   toij 

«r§o?«To»?  cn/>£7r«?ia»o*.  Verum  enimvero  reponendum  effe  arbi- 
tror  —  ZYNEnAizoN. 

V.  527.  fufus  :  i.  e.  fefundens :  participium  vocis  medies. 

V.  528.  cratera  coronant.  Dubium  eft,  an  de  cratere  im- 
plendo^  an  Atfloribus  coronando^  intelligi  debet  hic  locus.  Utrum- 
ijue  jungit  &.n.  iii.  525. 

Tum  pater  Anchifes  magnum  craiera  CORONA 
Induit,  iMPLEViT^«f  mero. 

K^aTiif  En-irsp»);*  Im^x.^yyji; :  Suid.  V.  etiam  in  £7rtr«<pfa?.  Et  finfii- 
liter  in  his  vocibus  et  cognatis  Hcfychius  et  Homeri  Siholiajies. 

Hanc 


GEORGICA.    LIB.  II.  ys 

Hanc  Remus  et  frater :  fic  fortis  Etruria  crevit 
Scilicet,  et  rerum  fada  eft  pulcherrima  Roma, 
Septemque  una  fibi  m.uro  circumdedit  arces.  5^5 

Ante  etiam  fceptrum  Di6tasi  regis,  et  ante 
Impia  quam  casfis  gens  eft  epulata  juvencis; 
Aureus  hanc  vitam  in  terris  Saturnus  agebat. 
Necdijm  etiam  audierant  inflari  claffica,  necdum 
Impofitos  duris  crepitare  incudibus  enfes.  540 

Scd  nos  immenfum  fpatiis  confecimus  cequor, 
Et  jam  tempus  equum  fumantia  folvere  colla. 

V.  533.  Diftingue  ; fic  fortis  Etruria  crevit 

Scilicetj  et Saepius  in  hoc  peccatum  eft :  v.  i.  282.  iii.  266. 

iv.  225. 

V.  542.  Quidam  legunty^tt;«^«//^;  male:  v.  iii.  515.  quam- 

vis  etiam  ita  citet,  fecundum  libb.  edd.  ^uintilianus  viii.  6. 

Non  inepte  reponerem  —  sudantia  : 

■ -nri^*  y  cc<7Vir®^  lAPfiS 

E»^£T«»  iK  ^ayow*  ti  x«t  AYXEN02.      Ap.  Rhod,  ii.  665. 


P.  V  I R. 


P.  VIRGILII  MARONIS 
GEORGICORUM. 


L  I  B  E  R    III. 

TE  quoque,  magna  Pales,  et  te  memorande  canemiis 
Paftor  ab  Amphryfo:  vos  fylvae,  amnefque  Lycaei. 
Caetera,  quae  vacuas  tenuiffent  carmina  menies, 
Omnia  jam  vulgata.     Quis  aut  Euryfthea  durum, 
Aut  illaudati  nefcit  Bufiridis  aras  ?  5 

Cui  non  didlus  Hylas  puer,  et  Latonia  Delos  ? 
Hippodameque,  humeroque  Pelops  infignif^  eburno, 
Acer  equis  ?  Tentanda  via  eft,  qua  me  quoque  poffim 
Tollere  humo,  vidlorque  virum  volitare  per  ora. 

Primus  ego  in  patriam  mecum  (modo  vita  fuperfit) 
Aonio  rediens  deducam  vertice  Mufas :  1 1 

Primus  Idumseas  referam  tibi,  Mantua,  palmas  : 
Et  viridi  in  campo  templum  de  marmore  ponam 
Propter  aquam,  tardis  ingens  ubi  flexibus  errat 

V.  13.  Attende,  leftor,  dum  hunc  locum  ad  examen  paull6 
accuratius  exigamus : 

Et  viridi  in  ca^npo  templum  de  marmore  ponam 
Propter  aquam^  tardis  ingens  ubi /lexibus  errat 
MiNCius,  et  tenerd  pratexit  arundine  ripas, 

Min- 


GEORGICA.    LIB.  III.  77 

Mincius,  et  tenera  prcetexic  arundine  ripas.  15 

In  medio  mihi  Cscfar  erit,  cemplumque  tenebit. 
IUi  vidlor  ego,  et  Tyrio  confpedus  in  oftro, 
Centum  quadrijugos  agitabo  ad  flumina  currus. 
Cundla  mihi,  Alpheum  linquens  lucofque  Molorchl, 
Curfibus  et  crudo  decernet  Grascia  cseftu.  20 

Ipfe  caput  tonf^  foliis  ornatus  oliv£e 
Dona  feram.     Jam  nunc  folemnes  ducere  pompas 
Ad  delubra  juvat,  cjElofque  videre  juvencos  : 
Vcl  fcena  ut  verfis  difcedat  frontibus,  utque 
Purpurea  intexti  tollant  aulaea  Britanni.  25 

In  foribus  pugnam  ex  auro  folidoque  elephanto 
Gangaridum  faciam,  viftorifque  arma  Qiiirini : 
Atque  hic  undantem  bello,  magniimque  fluentem 
Nilum,  ac  navali  furgentes  asre  columnas. 
Addam  urbes  Afise  domitas,  pulfumque  Niphaten,  30 

Ingens  Jlfincius ;  at  hoc  epitheton,  quod  re»ElS  ^fo^  vel  Eu~ 
phratt^  vel  Nilo,  vel  Gangi  denique  adjungeretur,  vix  convenit 
Mincio  per  agros  Mantua  ferpenti.  Quid,  quod  ingente%  fluvii 
non  folent  tardis  flexibus  errare^  et  tenerd  arundine  ripas  pra- 
texere^  fed  curfu  redliori  violenter  ferri,  et  inter  altas  ripas; 
omnia  interduin  Jlirpefque  raptas  et  pecus  et  domos  (ut  ait  iJle), 
nedum  teneras  arundines^  fecum  volventes  ?  Vides  ergo  mendam 
fubeffe.  At  ingens,  quod  Mincio  male  convenit,  bene  diceretur 
de  templo :  et  faepius  loquuntur  poetae  in  plurali  numero  —  aquas 
et  undas — quam  aquam  et  undam^  cum  ^c  Jluminibus  generaliter 
verba  faciunt.     Hinc  igitur  facilis  oritur  loci  corre£kio : 

Et  viridi  in  campo  templum  de  marmore  ponam 
Propter  AquAS  ingens,  tardis  ubi  jiexibus  errat 
Mincius^  et  tenerd  pratexit  arundine  ripas. 

Atque  hinc  etiam  plus  honoris  accedit  Qefari,  qui  poterat  IN- 
GENS  templum  tenere  :  adeo  ut  ufquequaque  vera  videatur 
iioftra  emendatio. 

V.  30.  pulfumque  Niphatem.  In  fimili  loco  Horatius;  ubi 
tamen  librarii  elegantiam  et  curiofam  fehcitatem  poetae  corru- 
peruntj  (i  nobis  quid  ineft  judicii,  et  Vencrum  poeticarum 
fapor. 

Fiden- 


78  P.VIRGILII  MARONIS 

Fidentemque  fuga  Parthum  versifque  fagittis  ; 
Et  duo  rapta  manu  diverfo  ex  hofte  tropasa. 


Cantemus  Augujii  trophaa 

Cafaris,  et  rigidu7n  Niphatefiy 
Medumque  jiumen  gentibus  additum 
Vi^is  minores  volvere  vortices         • 


Quanto  elegantius 

Medumque  jiimen^  gentihus  additum 
ViSiis^i  MiN OKEM  volvere  vortices——-F 

Sic  ipfe  iterum  Sat.  ii.  3.  313. 

Tanto  dij/imilem,  et  tanto  certare  MINOREM. 

ut  Thucyd.  i.  50.  oXtyai  «/xt/v«v.  Nec  objiciat  aliquis,  tunc  efle 
Achexe  minus^  neutro  genere,  propter  y?«;w<?w ;  hoc  enim  nullo 
modo  neceflarium,  cnm  f.uvius^  generale  nomen,  fit  mafculino. 

Pari  jure  Anacreon: v.a\.  bpeC)OL  jw.ei- 

Eo-ofw  OEPONTA  to|ov  :  et  alii  faepiflime. 

Alia  fimihs  elegantia  culpa  diftin£lionIs  alibi  periit  Horatio  j 
fed  ita  fublevandus  eft:  quantivis  pretii  poeta ! 

Aufa  AT  jacentem  vifere  regiam 
Vultu  Jereno  ;  fortis  et  afperas 

Tra6iare ferpentes :  Od.  i.  37.  25. 

fic  ib.  3.  25.  iii.  3.  50.  Sat.  ii.  7.  86.  Hinc  etiam  refte  ex- 
plicandus  efl:  et  diftinguendus  ad  Od.  iv.  4.  53.  ubi  miferc  rem 
agunt  interpretes  pro  fua  fagacitate : 

Gens^  qtia;  cremato  fortis  ah  IUo^ 
fa^iata  Tufcis  aquoribus facra^ 
Natofqiie^  maturofque  patreSy 
Pertulit  Aufonias  ad  urbes  : 
Duris  ut  ilex  tonfa  hipennibus^ 
Nigrce  feraci  frondis  in  Algido, 
Per  damna^  per  cades,  ab  ipfo 
Ducit  opes  animumque  ferro, 

i.  e.  ut  ilex  ducit  opes  a  fcrro^  ita  hetc  gens  fortior  evafit  ob  crema- 
tum  llium,     Et  SACKAJa^ata^  non gcns: 

raptos  qui  ex  hojie  penates 

Classe  veho  mccum:  JEn.  i.  382. 

"  Bifque 


GEORGICA.     LIB.  III.  79 

BiTque  triumphatas  utroque  ab  litore  gentes. 

Stabunt  et  Parii  lapides,  fpirantia  figna, 

Aflaraci  proles,  demiflfseque  ab  Jove  gentis  ^5 

Nomina-,  Trofque  parens,  et  Trojas  Cynthius  audor. 

Invidia  infelix  Furias  amnemque  feverum 

Cocyti  metuet,  tortofque  Ixionis  angues, 

Immanemque  rotam,  et  non  exfuperabile  faxum. 

Interea  Dryadum  fylvas  faltufque  fequamur  40 

Intaftos,  tua,  Mascenas,  haud  mollia  jufla. 
Te  fine  nil  altum  mens  inchoat :  en  !  age,  fegnes 
Rumpe  moras:  vocat  ingenti  clamore  Cithseron, 
Taygetique  canes,  domitrixque  Epidaurus  equorum : 
Et  vox  alfenfu  nemorum  ingeminaca  remugit.  45 

Mox  tamen  ardentes  accingar  dicere  pugnas 
C^faris,  et  nomen  fama  tot  ferre  per  annos, 
Tithoni  prima  quot  abeft  ab  origine  Csefar. 

Seu  quis,  01ympiac2e  miratus  prasmia  palms, 
Pafcit  equos,  feu  quis  fortes  ad  aratra  juvencos  j       50 
Corpora  prascipue  matrum  legar.    Optima  torvse 
Forma  bovis,  cui  turpe  caput,  cui  plurima  cervix, 

-feror  exful  IN  altum 


Cumfociis,  natoque^  PENATIBUS,  ET  MAGNis  Dis :  iii.  11. 

Re^e  etiam  emendavimus  —  aufa  at  ;  quam  levem  emenda- 
tionem  defiderat  quoque  Flaccus  Od.  iii.  27.  25. 

Sic  et  Europe  niveutn  dolofo 
Credidit  taiiro  latus  ;  AT  fcatentem 
Belluis  pontutn  mediafque  fraudes 
Palluit  audax, 

Quid  autem  fibi  vult  medias  fraudes^  hoc  equidem  nunquam 
potui  difcere,  aut  divinare ;  et  aliis  expHcandum  vellem. 

Yizvi\(^^  jacentem  regiam  eft  mceflatn  —  in  dolore  verfatam; 
quod  fatis  notum :  fruftra  igitur  objicit  Bentleius. 

V .  46.  Quae  de  his  tribus  verfibus  difTcruit  Ricardus  Hurd^ 
Epifcopus  JVigornienfis.,  dodlrina  viri  iftius  exquifita  atque  in- 
genio  eiegante  prorsus  digna  funt;  non  tamen  adeo  vehementer 
movent  me,  ut  eos  audcam  de  textu  eliminare.  Vellem  equi- 
dem  communi  confenfu  criticorum  ejicerentur. 

Et 


^  P.  VIRGILH  MARONIS 

Et  crurum  tenus  a  mento  palearia  pendent. 

Tum  longo  nullus  lateri  modus ;  omnia  magna  : 

Pes  etiam,  et  camuris  hirtas  fub  cornibus  aures.       S5 

Nec  mihi  difpliceat  maculis  infignis  et  albo  •, 

Aut  juga  detre<5lans,  interdumque  afpera  cornu, 

Et  faciem  tauro  proprior  •,  quseque  ardua  tota, 

Et  gradiens  ima  verrit  veftigia  cauda. 

Mvds  Lucinam  juftofque  pati  Hymenasos  :  60 

Defmit  ante  decem,  poft  quatuor  incipit  annos : 
CcEtera  nec  fceturje  habilis,  nec  fortis  aratris. 
Interea,  fuperat  gregibus  dum  lasta  juventus, 
Solve  mares :  mitte  in  Venerem  pecuaria  primus, 
Atque  aliam  ex  alia  generando  fuffice  prolem.  6^ 

Optima  quseque  dies  miferis  mortalibus  aevi 
Prima  fugit :  fubeunt  morbi,  triftifque  fenedus  •, 
Et  labor,  et  durs  rapit  mclementia  mortis. 
Semper  erunr,  quarum  mutari  corpora  malis*, 
Semper  enim  refice  :  ac  ne  poft  amiffa  requiras,         yo 

V.  66.  Locus  longe  fuaviflimus  atque  •ra-«5£T()'-4rraT©-:  qui  ta- 
men  mihi  vix  videtur  procedere  re£to  talo.  Vide  enim,  leclor 
nafute,  an  tibi  excurrat,  ea,  qua  par  eft,  proprietate. 

Optlma  quaque  dies  viiferis  ?Ti07-talibus  avi 

Prima  FVGiT  :   subeu nt  7«5rZi/,  trijiifque  fene^uSy 

Et  labor^  et  dura  rapit  inclementia  mortis. 

Quid  magis  frigidum  effe  poteft,  quam  interpretari,  ut  folent — 
LABOR  RAPIT  ?  —  unde,  aut  quo  ?  Et  fi  plenius  diftinguamus 
poft  labor^  ut  ad  fuheunt  referatur  ifta  vox,  nefcio,  an  multum 
proficimus,  dum  ultima  claufula  fibi  fola  relinquitur  a  prsece- 
dentibus  abfciffa;  quod  claudicare  facit,  vel  potius  cadere,  fen- 
tentiam  :  nam  novum  id  verbum  to  rapit  interveniens  verfus 
elegantiffime  procedentcs  impedit  et  frangit.  Totus  locus,  levi 
emendatione  adjutus,  ad  finem  uno  fpiritu  celerique  curfu  pro- 
peraret :  hoc  autem  ledoris  arbitrio  totum  permittimus. 

Optima  quaque  dies  miferis  mortalibus  avi 
Prima  fugit :  fubeunt  morbi^  trijiifque  feneSJuSj 
Et  /abor,  et  dura  Gravis  inclementia  mortis. 

V.  70.  Semper  enim.  Cruciat  interpretes  to  enim\  et  me- 
rito,  cum  in  hoc  loco  vim  fuam  non  habeat.    Quid  fi  legas  ? 

Ante- 


GEORGICA.    LIB.  III.  81 

Anteveni  i  et  fobolem  armento  fortire  quotannis. 

Necnon  et  pecori  efl:  idem  deledus  equino. 
Tu  modo,  quos  in  fpem  ftatues  fubmittere  gentis, 
Prsecipuum  jam  inde  a  teneris  impende  laborem. 
Continuo  pecoris  generofi  pullus  in  arvis  y^ 

Altius  ingreditur,  et  mollia  crura  reponit : 
Primus  et  ire  viam,  et  fluvios  tentare  minaces 
Audet,  et  ignoto  fcfe  committere  ponti : 
Nec  vanos  horret  ftrepitus.     (Illi  ardua  cervix, 
Argutumque  caput,  brevis  alvus,  obefaque  terga-,     So 
Luxuriatque  toris  animofum  peftus  :  honefti 
Spadices,  glaucique :  color  deterrimus  albis 
Et  gilvo.)    Tum,  fi  qua  fonum  procul  arma  dedere, 
Stare  loco  nefcit,  micat  auribus,  et  tremit  artus, 

Semper  item  refice.  — — 

Utfemper  erunt^  quarum  mutari  corpora  malis^  tu  ETIAM  femp}r 
refice.     Nifi  fit  ad  imitationem  Grceca  paiticulae  yu.^ :  v.  nos  ad 

^"^-  445- 

V.  82.  albis  et  gilvo.    Una  fumci  nam  aliter  albi  equi  pailim 

audiunt  boni  et  veloces. 

V.  83.  Cum  mihi  fuppetat  nullus  /Efcbylus^  non  poiTum  mihi 
temperare,  quin  exfcribam  notam  praeftantiffimi  Brunckii  ad 
Ariftoph.  Ran.  1042.  ubi  f^irgilium  noftrum  ad  partes  vocat. 

"  Revocant  ift:a  mihi  verba  in  memoriam  locum  Mfchyli  in 
S.  Th.  qui  ad  hunc  diem  menda  inquinatus  fuit.  Eft  ubi  de 
Tydeo  nuncius  ad  regem  refert  v.  394. 


Or»;  /?«>)»  ffoth.itiY'/'^  b^i^unei  y.itiuiv. 

Quls  /ABm,   /xEKyi»,    duorum  continuorum  in   fenariorum  Hne  z 
poeta  eflTe  credat  ?  Scripfcrat  ille  procul  dubio ; 

Virgil.  Georg.  iii.  83. 

Tum,  fi  qua  fonum  procul  arma  dedere, 

Stare  loco  nefcit."     Hactenus  ille 

Certe  t»  /ae»«  Sfchyliy  et  fiare  loco  nefcit  —  Maronis^  non  op- 

F  CoU 


82  P.  VIRGILII  MARONIS 

CoUeftumque  premens  volvit  fub  naribus  ignem :     S^ 
Denfa  juba,  et  dextro  jadbata  recumbit  in  armo. 

time  conveniunt.     Quid  autem  ?  pace  tua,  vir  doftifllme,  ad 
hunc  modum  locum  Mfchyli  redituerem : 


Itttt^  yjxXii/U)/  fcf?  y.(XTa.ff^fJiMyuv^   BPEMEI, 

Neque,  dum  in  hac  materia  verfamur,  praetereundus  eft  Try- 
phiodori  locus : 

ubi  haec  habet  y.  Mej-rick,  criticus  et  eruditus  et  modeftus : 

**  Frifchlinus  et  Rhodomannus  potius  legendum  cfTe  exiftimant 
—  ^£v«»  aci^Triyy'^  a.y.Hry  in  quam  corredlionem  et  ipfe  incide- 
ram,  et  illius  confirmandze  ergo  haec  exempla  defcripferam :" 
Tum  citat  Mfchylum^  ut  fupra:  et  Eur.  Rhef.  988. 


SaXTrjyy©'  avor,y. 

atque  addit :  "  Voce  «xy»  ufi  funt  Linus^  CaUimachus^  Nonnus^ 
et  alii."     Hac  ille. 

Mihi  autem  vix  fatisfacit  haec  emendatio :  et  fi  utatur  voce 
Callimachus^  alio  in  fenfu  utitur.  Sic  equidem  1  ryphiodorum 
corrigo : 

0§6a  /AaX  a»sv  eTO(/x.«  MEAOS  o-aXirjyy^  axB«v. 

Sic  Firgiiius: 

Et  tuba  commiffos  medio  cakit  aggere  ludos:  iEn.  v.  113, 

• quo  fion  prafiantior  alter 

Mre  ciere  viros,  martemque  accendere  cantu:  vi.  164. 

Caeteriim  locum  fuum  expreflit  Tryphiodorus  a  Callimachi  H. 
Del.  230. 

Noftrum  porro  Tryphiodori  emendationem  confirmat  Antipatri 
Sidonii  epigramma,  quod  hic  paulo  emendatiorem  fabjiciam. 

A  tsu,^^  ccif/.uroiy  tzroXE/xa  MEAOS  ev  ■JaV  aa.Xiny^ 
Kai  y\v)cvt  «^avaj  f/.Tr^o^nJa-a.  BPOMON, 

Ayxft^a»,    ^£^{>ixE,   Teoi'  T{»tw«J»  y.u^x 

Aufiov  eptcpv^uv  iffecvff»iJt,i>ac  y.iXatiuv. 

Ita,  inquam,  legcndum  eft  —  sy.7r^x.'^u(rct  ^^ouoy:  quid  cnim  cft, 
kctor,  tx7rfo;)5;£f<v  vo/:ao>  ?  Dlxit  Horatius : 

At 


G  E  O  R  G I  C  A.    L I B.  IIi;  83 

At  duplex  agitur  per  lumbos  fpina :  cavatque 
Tellurem,  et  folido  graviter  fonat  ungula  cornu. 

O  !  tejiudinls  aurees 
DuLCEM  ^«^ff  STREPITUM,  Puri^  temperas ! 

V.  85.  premens.  Nihil  certius  eft,  quam  quod  hic  legl  de- 
beat,  ut  ipfe  olim  conjeceram : 

Colle5iumque  fremens  volvitfub  naribus  ignem: 

i.  e.  B^ti^uvy  ut  nos  ^fchylum  emendabamus  in  praecedente  nota. 
Ita  nofter  equum  frementem  ;  i.  12.  equus  fremit:  IE,x\.xi. 
496.  V.  Lucret.  v.  IO75.  ut  et  alii  faepe.  Adde,  quod  vox 
premens  nullum  in  fe  habeat  bonum  fenfum,  aut  etiam  tolera- 
bilem. 

V.  86.  ja£tata.  Tu,  leilor,  elegantius  accipies  in  mediai 
vom  fignificatione — fe  jaSians.    Et  fimiliter  nos:  Tojfing  about. 

V.  87.  duplex.  Lata:  Servius.  Bene  v.  nos  ad  ii.  382. — ■ 
Et  nefcio  an  non  vox  ^^jaov  in  Epig.  17.  Leonida  Tarentini, 
aliter  explicante  Brunckio,  ita  melius  intelligetur  j  quod  hic 
emendatius  proponam : 

K  EI  jiAE  Tov  vXvu^ov  a.nto  •As^ftii.mo  BOAS  ST 

YYctva^    crvyaypBvcTU  y.on  x.vai  xa»  xaXajMo»?. 

S-i  veneris  —  et  me  vocaveris.,  tecu?n  venabor, 
Sic  habes  alicubi  in  Anthol. 


AiriAOON  «/*«  fTo^oto 

Unde  Horatius : 

Contra  quem  DUPLICI  p AUHO  paiientia  velat:  Ep.  1.  I7. 

Quid  autem,  le(3:or,  fi  occafionem  arripiam  emaculandi  versGs 
in  hac  ipsa  Flacci  epiftola  ?  Mihi  ne  ob  moram  fuccenfcbis  ? 

Sedit^  qui  timuit  ne  non  fuccederet :  EJlo. 
^idf'  quipERVET^iTjfecitneviriliterF  v.  37. 

*'  Qui  timet,  non  venit  in  Jladium:  bene  eft  :  non  illum  culpa- 
mus.  Quid  autem  ?  qui  Jladium  ingreffus  eji.^  anne  ille  vlri  of- 
ficio  fun6lus  eft?" — Hoc  certiftime  dicere  voluit  poeta;  at 
vcrba  non  quadrant :  iege  igitur : 

^idP  qui  provenit,  fccitne  virilith' ? 

F  2  Talis 


84  P.  VIRGILIIMARONIS 

Talis  Amyclaei  domitus  PoUucis  habenis 
Cyllarus,  et,  quorum  Graii  meminere  poetJE,  90 

Marcis  equi  bijuges,  et  magni  currus  Achillis. 
Talis  et  iple  jubam  cervice  effudit  equina 
Conjugis  adventu  pernix  Saturnus,  et  altum 
Pelion  hinnitu  fugiens  implevit  acuto  [annis 

Hunc  quoque,  ubi  aut  morbo  gravis,  aut  jam  fegnior 
Deficic,  abde  domo,  nec  turpi  ignofce  fenedas.         96 

Nec  allter  JE(op:  Fab.  140.  Ed.  Ox.    Eic  i^m  «XAr,Xoi;  xir,^  te  xai 

>,!uiv  HPOKA0ON.- 

V.  88.  folido  ungula  cornu,     Hinc  (ek  nobis  ofTert  corri- 

Sendum  LongUS  Paft.  p.  25.  —  OvV  av  aTroXotro  ^s?  yrf^ojjLi\i@-^  «  /x»j 
Twv  yyi\'j)-j  01  <iV\;^i^  TTE^i^Ecroij»  oictQpoyjn  ya;'o^£>ci».  —  Liegenduni,   Opi- 

nor,  nEPiriAAKEiEN :  ita  molles  evadant,  ut  circum  pedem  Jie^- 
cntur^  quoties  aquam  ferlant ;  ideoque  non  eam  refiftentiam  fa- 
ciant,  fine  qua  hosfuper  aquam  ferri  nequit,  et-  ftatim  mergitur. 

V.  95.  Nihil  agit  Firgilius  nofter,  ante  omnes  poetas  fim- 
plex  et  perfpicuus,  cum  fplendoribus  ejus  nubes  fuas  interpretes 
perpetuo  offundunt,  qui  mire  obfcuraverunt  hunc  locum.  Tu 
ific  intellige :  Hh)ic  quoque  —  I.  e.  '•'•  Etiayn  hunc,  equus  licet 
fuerit  praeftantifTimus,  ubi  morho  aut  annis  gravis  eft,  ab  ar- 
mento  femotum  ahde  domo ;  neque  excipe  indulgentia  inhoneftam 
atque  imbecillam  fene6lutem.  Quid  enim  corrumpere  futuram 
prolem  tibi  proderit  propter  priora  merita  equi  jam  defueti  ; 
prxfertim  cum  et  ipfi  faclum  eft  officium  generandi  et  ingra- 
tum  et  laboriofum  ?" 

Veriim  enimvero,  mi  lcLlor,  fi  hic  omnia  fe  recte  habere  vel 
nunc  putas,  multum  falleris :  graviftimam  enim  et  infelicifli- 
mam  tranfpofitionem  paflus  eft  f^irgilius.  Poft  vcrfum  nonage- 
fimum  fextum  interponendi  funt  trei  verfus,  qui  v.  1 19.  fequun- 
tur,  et  manifeftifilme  locum  non  fuum  occupant.  Tum  de- 
mum  recte  procedet  locusi  adeo  ut  proprietatem /•^r^/V;df«<7«t 
ilatim  poteris  aguofcere. 

Hunc  quoqUi\  ubi^  aut  jyiorho  gravis  aut  jamfegnior  annis^ 
Deficit^  ahdg  domo  ;  nec  turpi  ignojce  /enecla: ; 
^uamviijape  fuga  vcrfos  i//e  egerit  hojlesy 
Et  patriam  Epirum  referat,  fortefque  M^cenaSy 
Neptwiique  ipja  deducat  origine  gentcm, 

Hic-  tam  apti  funt  ct  convenicntes  hi  tres  verfus,  quam  in  alio 

Fri- 


GEORGICA.    LIB.  III.  85 

Frigidns  in  Venerem  fenior,  fruftraque  laborem 
Ingratum  trahit;  et,  fi  quando  ad  praslia  ventum  efl-, 
Ut  quondam  in  ftipulis  magnus  fine  viribus  ignis, 
Incafsijm  furit.     Ergo  animos  sevumque  notabis    100 
Prsecipue,  hinc  alias  artes,  prolemque  parentum  ; 
Et  quis  cuique  dolor  viflo,  quas  gloria  palmas. 

Nonne  vides,  cum  prsecipiti  cerramine  campum 
Corripuere,  ruuntque  efFufi  carcere  currus  -, 

loco  inepti  inveniuntur,  et  nihil  ad  rem.  Dabit  mihi,  opinor, 
manus,  quicunque  locorum  fcopum  bene  perpenderit. 

V.  loi.  hinc.  Pofi  hoc  —  in  fecundo  loco  pone  :  nos  :  Tn  the 
next  Place  their  other  Excellencies. 

At,  quaefo,  quid  fibi  volunt  voces — prolemque  parentum? 
Ergo  noftrum,  ut  videtur,  paenitebat  prioris  praecepti,  quod 
inter  prima  pofuerat : 

Corpora  PRiECiPUE  matrum  lcgat :  v.  51. 

nihil  tale;  neque  ita  folet  fui  oblivifci  Maro.     Lege: 

hinc  alias  artes^  prolemque^  PARENTESque, 

Et  quis  cuique  dolor  viJfo. 

V.  103.  Si  locus  oculis  attentloribus  fpeftetur,  ftatim  patebit 
imperfectam  efle  conftru6lionem  :  plena  autem  et  perfed^a  eva- 
det  ope  levis  admodiim  emendationis,  quas  mihi  videtur  prorsus 
neceifaria.     Sic  igitur  ad  meum  judicium  reformari  debet : 

Nonne  videsy  cum  pnscipiti  certamine  campum 
Corripuere  ruuntque  cffufi  carcere  currus^ 
QuAufpes  arreSiajuvenum. 

nonne  vides  —  quid  ?  quamfpes,  &c. 

"  At  quid,  dicct  aliquis,  equis  rei  cum  awigarum  aemula- 
tione?"  Et  jure  quidem :  feria  eft  objeciio  ;  et  Maroncm  gra- 
vabit,  nifi  illi  fubvenire  poterimus  :  accingendum  eft.  F cr  fpcs 
juvenum  igitur  poteras  \n.x.Q\Y\gti&  fpes  juvenum  cquornm;  ut  — 


aque  jWEtJEMque  magi/l> 


Exquirunt^  calidumque  animis  et  curfibus  acrcm:  v.  Ii8. 

at  hoc  vctat — illi  injlant;  cum  nihil  \\?ihe\.  pronofnen^  ad  quod 
referatur,  nifi  juvenum  —  i.  e.  anrigarinn:  llle  igitur,  qui  in 
his  rebus  nafum  habet,  pro  fe  judicet,  an  non  fic  potius  eluccbit 
demum,  ut  dccet,  fentcntia  : 

F  3  Cum 


86  P.VIRGILIt  MARONIS 

Cum  fpes  arre6lae  juvenum,  exultantiaque  haurit    105 
Corda  pavor  pulfans :  illi  inftant  verbere  torto, 
Et  proni  dant  lora  :  volat  vi  fervidus  axis  : 
Jamque  humiles,  jamque  elati  fublime  videntur 
Aera  per  vacuum  ferri,  atque  afTurgere  in  auras. 
Nec  mora,  nec  requies;  at  fulvas  nimbus  arenae     iio 
Toilitur:  humefcunt  fpumis  flatuque  fequentum  : 
Tantus  amor  laudum,  tantas  eft  vi^loria  curje. 

Primus  Erichthonius  currus  et  quatuor  aufus 
Jungere  equos,  rapidifque  rotis  infiftere  vidtor. 
Frsena  Pekthronii  LapithjE  gyrofque  dedere,  115 

Impofiti  dorfoj  atque  equitem  docuere  fub  armis 

Nonne  vides^  quam  praclpitl  certamine  ca?npum 
Corripuere  ruuntque  effiifi  carcere  currus  ! 
Qu Ayifpes  arreha  juvenuxn  ! 

(urrus  —  i.  e.  equi :  ut  v.  91. 

Martis  EQUi  bijuges^  et  magni  cuRRUS  Achillis. 

Denique,  fi  id  mavis,  pofteriorem  emendationem  —  ra  cum  in 
quom  —  rejicere  licet,  utpote  non  omnino,  neceirariam,  quamvis 
yis  et  fpiritus  inde  importetur  in  fententiam. 

V.  116.  imporiti  dorfo;  Medid  vocc — sese  imponentes 
dorfo.  Atque  hic  commoda  fatis  nobis  ofFertur  occafio  expli- 
candi  locum  Phcedri^  qui  magnas  turbas  excitavit,  atque  etiam 
magno  Bentleio  nonnihil  negotii  faceffivit :  quos,  fi  velit,  adeat 
icdtor  ;  nam  nobis  nec  libet  nec  per  otium  licet  eorum  objec- 
tiones  exfcribere,  aut  refellendis  immorari. 

Exemplis  contineiiir  Mfopi  genus ; 
uSfec  aliud  quicquam  pcr  fabcllas  quaritur, 
^udm  corrigotur  error  ut  morta/ium., 
j^cuatque  fefe  diligcns  induflria :  Prol.  L.  ii. 

/Efopi  genus  —  e(\:  fami/ia—^difcipuH  —  Mfpi;  qui  ad  ejus  mo- 
rem  fabulas  excogitabant :  Ut  Cicero  dixit — familia  Peripate- 
ticorum:  nec  multo  aliter  ipfe  P/jadrus  v.  7. 

Ut fpeSiatorum  COME  eji  et  lepidum  genus : 

fta  enim  fcliciter  reftituit  Bent/eius  in  margine  exemplaris  fui 
penes  ine. 

Continctur  yero  eft  fe  continet  intra  fiSfas  perfonasy  non  vcris  m 


GEORGICA.     LIB.  III.  87 

Infultare  folo,  et  greffus  glomerare  fuperbos. 
yEquus  uterque  labor:  aeque  juvenemque  magiftri 
Exquirunt,  calidumque  animis,  et  curfibus  acrem : 
Ouamvis  fisepe  fuga  verfos  ille  egerit  hoftes,  120 

Et  patriam  Epirum  referat,  fortefque  Mycenas; 
Neptunique  ipsa  deducat  origine  gentem. 

His  animadverfis,  inftant  fub  tempus;  et  omnes 
Impendunt  curas  denfo  diftendere  pingui, 
Quem  legere  ducem,  et  pecori  dixere  maritum;      125 
Pubentefque  fecant  herbas,  fluviofque  miniftrant, 
Farraque :  ne  blando  nequeat  fuperefle  labori, 
Invalidique  patrum  referant  jejunia  nati. 
Ipsa  autem  macie  tenuant  armenta  volentes. 
Atque  ubi  concubitus  primos  jam  nota  voluptas     130 

utitur.  ^csritur  item  t9tfsbi  quarit^  fecundam  genuinam  vocis 
jnedicc  fignificationem  ;  et  habet  accufativum  aliud  quicquam. 
Pari  modo  corrigatur  eft  fe  corrigat :  adeo  ut  omnia  videas  per 
vocem  mediam  procedere  :  —  cominctur  —  quaritur  —  corrigatur 
— acuat  fcfe:  et  numerari  debet  in  elegantiflimis  locis  fcriptoris 
admodum  fimplicis  et  elegantis  in  omni  tempore. 

Denique,  ut  hic  impofiti  nofter  ufus  eft  in  voce  media,  ita  ite- 
rum  uti  voluit  eadem  difSlione  ^n.  ii.  707. 

•■  £rgo  age,  chare  pater,  cervici  imponere  noflra, 

V.  120.  In  V.  118.  de  equo  juvene  loquitur;  hic  dc  feniore 
equo^  ut  qui  SJEPE  fuga  verfos  hoftes  egcrit :  haec  ergo  non  co- 
ha^rent,  et  re6le  retulimus  hos  verfus  ad  locum,  in  quo  de  equo 
jam  aetate  proveclo  fermo  inftituitur. 

V.  129.  Ipfa  autem.  Imo  ipsi  authn  —  legere  debemus; 
non  ipfa  armenta^  quod  nihili  cft.  "  Ipfi  magiftri  pecudum,  qui 
tantopere  fovent  equos^  ut  evadant  magis  pingues  j  ipfi,  inquam, 
longe  aliter  curant  arn.enta." 

V.  130.  Re(£le  omnino  contendunt  viri  dodti  non  bene  mo 
rari  in  una  fede  primos  et  nota :  aut  fi  fortafse  detorqweri  pote- 
jint  hae  voces  ad  quandam  fensus  fpeciem,  non  is  eft  artifex 
dicendi  Virgilius^  ut  egcat  talibus  defenfionibus  orationis  fu.-e. 
Nihil  apud  eum  fcabri,  nihil  jejuni,  nihil  invenufti ;  denique, 
«bfcuri  nihil.  Libentiffime  igitur  amplecStor  le^lionem,  quani 
nobis  fervavit,  referente  Martyno,  coiiex  Cantab, 

V  4  5cl- 


85  P.  VIRGILII  MARONIS 

Sollicitat ;  frondefque  negant,  et  fontibus  arcent : 

Saepe  etiam  curfu  quatiunt,  et  fole  fatigant; 

Cum  graviter  tunfis  gemit  area  frugibus,  et  cum 

Surgentem  ad  Zephyrum  paleas  jadtantur  inanes. 

Hoc  faciunt,  nimio  ne  luxu  obtufior  ufus  135 

Sit  genitali  arvo,  et  fulcos  oblimet  inertes ; 

Sed  rapiat  fitiens  Venerem,  interiufque  recondat. 

Rursus,  cura  patrum  cadere,  et  fuccedere  matrum 
Incipit,  exaftis  gravids  cum  menfibus  errant. 
Non  illas  gravibus  quifquam  juga  ducere  plauftris, 
Non  faltu  fuperare  viam  fit  palTus,  ec  acri  141 

Carpere  prata  fuga,  fluviofque  innare  rapaces. 
Saltibus  in  vacuis  pafcant,  et  plena  fecundum 
Flumina:  mufcus  ubi,  et  viridiffima  gramina  ripa, 

Atque^  uhi  concubitus  primos  jam  NATA  voluptas 

Sollicitat " ■ 

Verum  enimvero  locutio — jam  nata  —  per  fe  vix  placet,  et 
videtur  nimis  nuda  atque  derelifta.  Oratio  plenior  exfurgeret 
et  melior,  levi  adhuc  adhibita  correftione : 

Jtque^  ubi  concubitus  PRiMO  JAM  NATA  voluptas 
Sollicitat. 

fic  v.  187.  JAM  PRIMO  audeat :  et  faepe  alibi. 

Si  quis  autem  dicat  nos  effe  audaciores  conjefturarum,  hoc 
fibi  relpo/ifum  habeat :  Firgiliufn  cupimus  relinquere  quam  li- 
berrimuiii  rriiendarum  ;  et  unicuique  fuum  licet  judicium  fequi. 
Pro  re  critica  egerunt  ahi,  et  dodliores  nobis  et  ftgaciores. 

V.  143-  pafcant:  i.  e.  agricola:  pofcant :  alii  autem  —  pafcant 
matrcs :  ftulte,  et  contra  linguae  rationem  ;  tunc  enim  dediffet 
nofter — pafcantur  ?natres:  ut  v.  162.  Similiter — pasces  ar- 
menta:  v.  155.  Eundem  errorem  errant  turpiffime  interpretes 
ad  Eur.  Rhef  551.  ubi  reddunt  «/xaaf — pafcuntur^  cum  debu- 
erant — pafcunt — non  greges  fcilicet,  fed — pojiores  pafcunt  greges, 

Horj  at  viixHffi  x«T  loMv 

lloifJiVlCC'     H'X.TIO^0/XB 

^v^tyy^  iuv  xccTXKBa, 

quid  autem  nbs  cc.niioiJf.sv  i  fjLri  av^iyy^  nvKn^^ojjiii ',   imo  potius,  fi 
placet,  corrigc  —  NyK-TiBPOMOY. 

Spe- 


GEORGICA.     LIB.  III.  89 

Speluncsque  tegant,  et  faxea  procubet  umbra.       145 

Eft  lucos  Silari  circa  ilicibufque  virentem 
Plurimus  Alburnum  volitans,  cui  nomen  afilo 
Romanum  cft,  cEftron  Graii  vertere  vocantes  j 

V.  147.  volltans.  Partldpium  pro  fuhjianiivo^  ob  linguas 
egeftatem  faspius ;  fsepe  autem  nulla  coadli  necelfitate.  Sic 
Cdlimachm : 

A§T£/x»y,    («  yaf  iXai(p^ov  AEIAONTEXSI  Xaho^at) 

Y,uvEo/x«)' :  H.  Dian.  i. 

unde  in  alio  loco  —  H.  Del.  5. 

■  (poMv  aoi^ccm  }iz^tovra         ■■ 

malleni 

AEIAONTfiN  ii.%^iovra. 

Hinc  levi  opera  emendabitur  Epig.  51.  Leon.  Tarent.  apud 
Brunck.  vol,  i.  quod  infeliciter  tentabant  viri  doftiflimi. 

1,u(7©^  o  BOYKOAEfiN,  ^gt  (powuaa/iAEv®'. 

cui  nomen  Afilo.    Sic  -^n.  i.  261.  cui  nunc  cognomen  lule, 

Hinc  corrigendus  Horatius: 

undc frequentia  Mercuriali 


Jmpofuere  mibi  cognomen  compita:  Sat.  ii.  3.  25. 

ut  paulo  infra  v.  48. 

-         qui  tibi  nomen 
InsAiso  pofuere» 

undc  optime  Bentleius  emendat  Plaut.  Amph.  Prol.  19.  in  ex- 
emplari  fuo  penes  me  : 

fovis  juffu  venio :  nomen  Mercurio  eji  mihi. 

neque  alia  latet  conftruftio  in  Art.  Poet.  Horat.  loco;  cujus 

cum  verus  fenfus  nemini  videatur  in  mentem  veniffe,  hic  ad 
partes,  proba  diftinilione  donatum,  vocabo. 

Syllaha  longa  hrevi  fuhje£la  vocatur  lamhus, 
Pes  citus ;  unde  etiam  trimetris  accrefcere  jujjit 
Jslomen  lamheis,      Cumfenos  redderet  i^lus.^ 
Pritnus  ad  extremum  fimilis  fibi^  non  ita  pridem, 
Tardior  ut  paulo  graviorque  vcnirct  ad  auresy 
Spondeos  Jiabiles  in  jura  paterna  recepit 
Commodus  ct  paticns:  v.  251, 

Afper, 


•90  P.  VIRGILII  MARONIS 

Afper,  acerba  fonans :  quo  tota  exterrita  fylvis 
DifFugiunt  armenta;  furit  mugitibus  jether  150 

Concuirus,  fylvseque,  et  ficci  ripa  Tanagri. 
Hoc  quondam  monftro  horribiles  exercuit  iras 
Inachise  Juno  peftem  meditata  juvencae. 
Hunc  quoque  (nam  mediis  fervoribus  acrior  inftat) 
Arcebis  gravido  pecori;  armentaque  pafces  155 

Sole  recens  orto,  aut  nodlem  ducentibus  aftris. 

i.  e.  "  Longa  fyllaba  poft  brevem  vocatur  lambus ;  pes  citus, 
iinde  [ex  qud  celeritate^  ut  optime  vetus  interpreS)  nomen  citis 
(v.  Od.  i.  16.  24.  ut  a  x^Xoi?  la/xC&K  diftinguerentur)  juflit  dari 
trimetris  lambeis.  Cum  vero  hic  lambus  ab  initio  versus  ad 
finem  fimilis  fibi  i6lus  omnes  fuos  redderet,  nonita  pridem,&c." 
quae  fequuntur  enim  plana  per  fe  cuivis  funt. 

V.  148.  Huic  deplorato  loco  nullus  omnino  fenfus  ineft; 
cujus  tamen  quandam  imaginem  per  quofvis  verborum  cruci- 
atus  potius  extundere  fruftra  volunt  interpretes  atque  per  quaf- 
vis  abfurditates,  quam  ad  textus  depravationem,  quae  aliquandb 
non  potuit  non  evenire,  fe  recipere.  Graii  fcilicet  nomen 
OEftrum  a  Romanis  habuere,  et  Graiorum  (fi  Dis  placet)  anti- 
quiffimus  Homerus:  Od.  X.  300. — Vulgo  tamen  audiebat /«ti^ * 


•  r,fri  TVTreiaccf 


KENTPOX  avnrrmas  ^co^pairoco  iA.vu'n<^:    Tryph.  351« 

ita  enim  legendus  eft  ifte  locus. 

Sed  nugis  valedicamus  j  e  fcopo  enim  loci  manifeftiffimum 
eft  hoc  velle  dicere  Firgilium : 

*'  Hunc  volitantem  Romani  nunc  vocant  afilum ;  at  majores 
noftri,  incolae  veteres  Lucania^  (cujus  regionis  flumen  eft  19/- 
larui  et  mons  Alburnus)  et  Gracorum  colonia,  (unde  et  regio 
vocabatur  magna  Gracia)  patriam  linguam,  ut  par  eft,  fer- 
vantes,  oestrum  vocabant." 

Hoc  autcm  quid  poteft  efle  minus  coa£lum,  atque  indubita- 
tum  magis  ?  Unde  exoritur  fimplex  admodum  (fi  gravem  cor- 
ruptionem  fpecStes)  et,  meo  judicio,  quantivis  pretii  digna 
cmendatio : 

Eft  lucos  Silari  circa  ilicibufque  virentem 

Plurimus  Alburnum  voUtans  ;  cui  nomen  Afilo 

Romanum  eji y  cejirurn  Graii  veteresque  vocabanT, 

V.  151.  ficci.  Male  Philargyrius  de  hac  voce.  Oftendere  vult 
pocta,  ut  mihi  videtur,  hoc  iion  accidere  nifi  in  magno  jeftu. 

Poft 


GEORGICA.    LIB.  III.  91 

Poft  partum,  cura  m  vitulos  traducitur  omnis : 
Continuoque  notas  et  nomina  gentis  inurunt; 
Et  quos  aut  pecori  malint  fubmittere  habendo, 
Aut  aris  fervare  facros,  aut  fcindere  terram,  160 

Et  campum  horrentem  fradlis  invertere  glebis. 
Cfetera  pafcuntur  virides  armenta  per  hcrbas. 

Tu  quos  ad  ftudium  atque  ufum  formabis  agreftem, 
Jam  vitulos  horrare,  viamque  infifte  domandi, 
Dum  faciles  animi  juvenum,  dum  mobilis  astas.     165 
Ac  primum  laxos  tenui  de  vimine  circlos 
Cervici  fubnedle  -,  dehinc,  ubi  libera  colla 
Servitio  aiTuerint,  ipfis  e  torquibus  aptos 
J.unge  pares,  et  coge  gradum  conferre  juvencos. 
Atque  illis  jam  fa^pc  rotce  ducantur  inanes  170 

Per  terram,  et  fnmmo  veftigia  pulvere  fignent. 
Poft  valido  nitcns  fub  pondcre  faginus  axis 

V.  157.  codex  unus  habet  deduchur-,  traducitur  autem  eft 
vox  in  primis  elegans. 

Atque  fatas  alio  vidi  traducere  mejjes :  Ecl.  vlii.  99. 

Hinc  venuftiffime  magnus  gentium  apojiolus : 

X»pi?  ^i  rtt)  ©la;,    oTi  »)T£  ^a?iOi  rr,<;  ccucc^Tiociy    virrr/.aaxTi   ^t   tK  xagdjaij. 

«?  'ov  nAPEACSHTE  T-jmv  ^iocfxri<; :   Rom.  vi.  17.  *'  tranflati  e  fer- 
vitio  peccati  in  juftltiae  minifterium  :"  "I^J? — Exod.  xiii.  12. 

V.  170.  ducantur  per  terram.  Hoc  non  placet:  nemo  enim 
fuiifet  arbitratus  duci  debere  per  ^thera^  Vel  per  mare :  eoque 
magis  fupervacua  eft  haec  locutio,  quod  (ec[\.\z.X.\xv  fummo  pulverc. 
Vult  fcilicet  poeta  quam  levijfimo  labore  juvencos  jam  exerceri, 
atque  fenhm  ad  majora  pervenire.  Vide  igitur,  an  reile  nobib 
excogitata  fucrit  hujufce  loci  emendatio: 

/Equam  illis  jamfape  rota  ducafitur  inanes 
Per  terram,  et  fumma  vejiigia  pulvere  fignent. 

Jam  nihil  otiofum  eft,  fed  fmgulis  fua  vis  et  proprietas. 

V.  172.  Nitens  fub  pondere  ea  eft,  ni  fallor,  locutio,  cuju^, 
fimilem  fruftra  quaefiveris :  fi  cnimvarias  hujufce  didtionis  ultor 
fignificationes  attentius  infpexeris,  nullam  reperies  huic  loco 
convenientem.  Et  quid  opus  eft  miferam  vocem,  nihil  veri 
demum  jrefponfuram,  quaeftioni  fubjicere,  cum  ultro  fefe  nobis 

In, 


92  P.  VIRGILII  MARONIS 

Inftrepat,  et  junflos  temo  trahat  asreus  orbes. 
Interea  pubi  indoniit^  non  gramina  tanium, 
Nec  vefcas  falicum  frondes,  ulvamque  paluftremi   175 
Sed  frumenta  manu  carpes  fata :  nec  tibi  foetae, 
More  patrum,  nivea  implebunt  mul6lralia  vaccae ; 
Sed  tota  in  dulces  confument  ubera  natos. 

Sin  ad  bella  magis  fludium,  turmafque  feroces, 
Aut  Alphea  rotis  praslabi  flumina  PifjE,  iSo 

Et  Jovis  in  luco  currus  agitare  volantes ; 
Primus  equi  labor  eft,  animos  atque  arma  videre 
Bellantum,  lituofque  pati,  tradluque  gementcm 
Ferre  rotam,  et  ftabulo  frasnos  audire  fonantes : 
Tum  magis  atque  magis  blandis  gaudere  magiftri    185 
Laudibus,  et  plaufas  fonitum  cervicis  amare. 
Atque  hasc  jam  primo,  depulfus  ab  ubere  matris, 
Audiat,  inque  vicem  det  mollibus  ora  capiftris 
Invalidus,  etiamque  tremens,  ctiam  infcius  sevi. 
At,  tribus  exa£tis,  ubi  quarta  acceflerit  asftas ;        190 
Carpere  mox  gyrum  incipiat,  gradibufque  fonare 
Compcfitis-,  finuetque  alterna  volumnia  crurum, 
SKque-  laboranti  fimilis:  tum  curfibus  auras 
Provocet ;  ac  per  aperta  volans,  ceu  liber  habenis, 

ofierat  genuina  vox,   quam  credibile  eft  fcripfifle  Vtrgilium? 
En\  tibi: 

Pojl^  valido  msTA^asfubpondere^faginusaxis 
Injircpat. 

Sic  Vuidius  de  Art.  Am.  ii.  263. 

Dum  bcne  dives  ager,  diinfraini  pondere  nutant. 

vide  et  Juv.  Sat.  ii.  125.  Et  ita  Graci : 

nh  «£P  u\oa-mri  ra%f£?  NEYOIEN  t^u^i\    Hef.  Op.  et  D.  11.  QI. 

ita  denlque  ipfe  nofter : 

Jfpice  convexo  nutantem  pondere  mwidum:  Ecl.  iv.  50. 

iEquora, 


GEORGICA.    LIB.  III. 


93 


^quora,  vix  fumma  veftigia  ponat  arena.  155 

Qualis  hyperboreis  Aquilo  ciim  denfus  ab  oris 
Incubuit,  Scythiaeque  hyemes  atque  arida  difFert 
Nubila;  tum  fegetes  altae  campique  natantes 
Lenibus  horrefcunt  flabris,  fummseque  fonorem 
Dant  fylvae,  longique  urgent  ad  litora  fludus :        200 
Ule  volat,  fimul  arva  fuga,  fimul  jequora  verrens. 

Hic,  vel  ad  Elei  mctas  et  maxima  campi 
Sudabit  fpatia,  et  fpumas  aget  ore  cruentas ; 
Belgica  vel  molli  melius  feret  efltda  collo. 

V.  196.  Ordo  eft;  j^qtiUo  jncuhuit,  denfus  (i.  e.  magna  vi 
ruens)  Hyperborcis  ab  oris. 

V.  197.  differt: — i.  e.  **fpargit  pcr  alias  regiones." — Haec 
infuper  fimilftudo  non  frangi  debet,  fed  perlegi  uno  fpiritu: 
fcribendum  igitur  cvMfegetes,  hoc  modo: 

^alis  Hyperboreis  Aquilo  CUM  denfus  ab  oris 
Incubuit  Scythiaque  hyernes  atque  arida  differt 
Nubila  j  cxiU.  fegetes  alta — ,  &c. 

ita  ille  volat — .     Jam  vides  locum  recle  currere. 

V.  200.  urgent.  "  Explicui  cum  doiSlis  urgent  fe.  Hoc 
malo,  quam  illud  Gramniaticorum :  urgent  pro  urgentur :''' 
Cerda.  Intra  pauca  verba  non  paucas  abfnrditates  effiitit  vir 
bonus.  Urgent  verbum  neutrum  eft :  et  limiliter  nos^ngU: 
The  IVaves  PRESS  to  the  Shere. 

Sed  multum  dubito  an  non  praeferenda  fit  illa  leclio,  quanj 
cxhibent  aliquot  antiqui  codices  : 

-        LONGE^fi-  urgent  ad  Uttora  fiu^us, 
ita  enim  infra  v.  238. 

LoNGius  ex  altoque finum  trahit: 
Dluftrabit  etiam  locum  i.  443. 


namquc  urget  ab  alto 

Arboribufque  fatijque  notus  pecorique  fimjier. 

gemella  enim  {\xn%-^longe^  et  ex  alto :  v.  nos  i.  324. 

V.  202.  "  In  Romano  codice  efl — Hinc  vel  £d  Elei.*^ 
Pierius.  Qujs  mihi  viJetur  vera  Icdio,  atque  in  tcxtum  ad- 
mittenda. 

Tum 


94  P.VIRGILII  MARONIS 

Tum  demum  crafsa  magnum  farragine  corpus         205 
Crefcere  jam  domitis  fmito;  namque  ante  domandum 
Ingentes  tollent  animos,  prensique  negabunt 
Verbera  lenta  pati,  et  duris  parere  lupatis. 

Sed  non  ulla  magis  vires  induftria  firmat, 
Qiiam  Venerem  et  casci  ilimulos  avertere  amoris  -,  210 
Sive  boum,  five  eft  cui  gratior  ufus  equorum. 
Atque  ideo  tauros  procul  atque  in  fola  relegant 
Pafcua,  poft  montem  oppofitum  et  trans  flumina  laeta : 
Aut  intus  claufos  fatura  ad  prsfepia  fervant. 
Carpit  enim  vires  paulatim,  uritque  videndo  215 

Fcemina;  nec  nemorum  patitur  meminifTe,  nec  herbje: 
Dulcibus  illa  quideni  illecebris,  et  faspe  fuperbos 
Cornibus  inter  fe  fubigit  decsrnere  amantes. 
Pafcitur  in  magna  fylva  formofa  juvenca: 
lUi  altcrnantes  multa  vi  prselia  mifcent  220 

V.  205.  Ordo  eft :  "  Tum  demum  finlto  jam  domitis  cor- 
pus,  magnum  crafsa  farragine,  crefcere."  Nam  in  his  rebus 
alte  caecutiunt  interpretes. 

V.  216.  necnemorum — necherbas.  Hociterlimtangitv.520. 

A^on  UMERiE  altorum  nemorum,  non  Molli a  pojfunt 
Prata  movere  ammum. 

V.  217.  Me  fsepius  contemplantem  Veneres  non  enarrabiles 
hujufce  defcriptionis,  qua  nullam  felicius  perfeiliufque  elabo- 
ravit  nofter,  folent  ofFendere  frigidae  voces  et  fcepe ;  quae  potius 
puerulum  quendam  de  ludo  mihi  videntur  fapere,  quam  maxi.- 
mum  artificem  Mufarum.  Urit  foemina  dum  videtur  illecebris 
et  pulchritudine-y  et  zuditformofa  juvenca :  unde  et  proclivis  nec 
jnvenufta  exfurgit  emendatio,  quam  libet  leilori  proponerc  : 

Dulcibus  illa  quidem  illecebris  SPEClEQXJ E  fuperbos 
Cornibus  inter  fe  fubigit  dccernere  amantes. 

Et  pro  cornibus,  noftrum  exemplar  vetus  exhibet  comminiisi  nec 
male. 

V.  219.  Pulcherrime  inter  fe  opponuntur  juvencas  tranquil- 
litas  et  taurorum  furor :  unde  miferet  me  illorum,  qui  hunc 
verfum  obelo  confodiuntj  ne  dicam  a  Thcocrito  efle  adum- 
bratum : 

Vul- 


GEORGICA.     LIB.  III.  gs 

Vulneribus  crebris :  lavit  ater  corpora  fanguis, 
Versaque  in  obnixos  urgentur  cornua  vafto 

AcxijTa  -jrrfTrJiwTi  xai  a^xTryx»*    cca;^  di  o»  ans^sf 
KaXo»  E&«^a^omj  ajixoJtaojf  a\Xo6«»  aXX©- 
NfixftacrSTTifa-o-i*  Ta  ^'b  (p^iv^  airTtrxi  avrau 
AMoxa  /x£»  TrfOf  "070x1  JfPxsTat  avd'^»  yiXtva-aif 
AMoxa  ^' av  «7oTt  Tov  fvmsi  yooi' ;   lu.  1,  ^^,» 

Aut  etiam  a  Sophock : 

H»'  ^e  ajM^tTT^tv.To» 

KAi/xaxE^"   »;>  oe  fjLtTWJrn*  o^XotJTCt 

TlXriyiACtTCij  y.xi  fo>®'  a^^"*''» 

A   yiVUTTi^  CcQ^CC 

Tr)\uvyei  •nraf^op^Sa; 

Hroj    To»  ov  'Er^osr^M,£>acr  axotTac ;     1  rach.  5-^9* 

Verutn  enimvero,  dum  ante  oculos  nobis  obverfatur  Thsocrllus.^ 
operae  pretium  erit  diligentius  infpicere  raram  elegantiam  locu- 
tionis  —  'fiTCTSi  yoos:  animum  jaculatur  %  ut  animi ja^us — Lucre- 
tius  ii.  1046.  figura  eft  ab  oculis  defumpta;  ut  nos :  Casts  /v 
Glance.     Felix  eft  in  hac  re  Tryphiodorus : 

Hdf,    Teivv(p^oyyoio  oif/.a^  ttvigvx^  IXacrXy 

2f^^fa3)u.i.'>  Oavarn  'ma.^i^ocTo  Stff«{  k^r,rf\y 

Aiof®'  nt^y^px^iaoi,  yi.iXiypoi  ttxTOfii  ^tr,t, 

AvTct^  Oj    oai/xovinci  >ooi'  ^nXrKT^t  iXij-CAify 

Tl^tdTa  jLisv  'tfr,y.H  x.tvio(p^'jvt  avJ^»  ioik«(, 

OMMATOS  ar^sTTTcio  BOAHN  itti  yaia»  t^tis-ec',.    V.  lOg. 

hic  vero  non  funt  fana  quaedam ;  au£tor  enim  eft  corruptifll- 
mus.  Non  potes  fecundum  veram  Gracce  linguae  rationem 
dicere  de  aliquo  alterius  fpeciem  mentito — •otfMt^  Ixaacc:  dicen- 
dum  utique  eft — ^1x0.^  EAOMENH — siBi  sumens  corpus :  itd 
hxc  peripicerc,  eft  (ut  ille  ait)  to  -sroAXn^  «rw^aj  Ti^«iTa»o>  cmyn- 
mixa:  nec  quidem  cujufvis  eft  pro  vero  ftatim  agnofccre.  Lecre 
ijgitur : 

— — Ji/xa?  KT^fx©'  EXOYSA. 

Friget  porro  fAe^i;^f&i  nxToc^r  nec  cuivis  judicium  habcnti  fa- 
cjle  probabitur :  lege  : 


MEAIPPOA  mxTa^i  ^'Jir.r, 


NovimuS  fcilicet  —  MEAITOI:  y?.vxim  PEEN  AYAH. 

Nec   mihi  temperarc  poflum,    quin  hic  apponam,   lcvijtir 

Cum 


9^ 


P.  VIRGILII  MARONIS 


Cum  gemitu:  reboant  fylvseque  et  magnus  Olympus. 
Nec  mos  bellantes  una  ftabulare;  fed  alter 

emendatum,  terfiffimum  fuavlflimumque  Meleagri  epigramma; 
opufculum  ipfis  caelatum  Mufis,  ideoque  magno  pretio  mallem 
de  puelld  fuiflet  fcriptum : 

EK  20T  T  «/«a,  MvitTM^   j5t«  'n^vjji.iyxTi  anvtirTCCi' 

Ev  cro»  xati  •\'vp(7i<;  <U!ViviA,ot  ro  ^itt^Ssii  £tj. 
Nat  yoc^  ot)  MA  cacj   x«§£,   Ta  xa»  xw(poK7»  hocXivnTX 

OjxfxaTCCj    vai  /xa  to  erov  ^aia^ov  tVicTKVVioVy 
"Ht  u.oi  avvvi(f)£q  OMMA  BAAHiS  wote,  %«/**  ^«^ogxa* 

Hy  o  l\a^ov  jSAe'»!^»)?,   ^v  te6>jX£1'  £a^. 

quod  anfam  dedifle  videtur  fequentis  epigrammatis  feftivitaii 
et  elegantiae : 

J\de  latis  Leonilla  ocuUs,  me  Lydia  torvis 
Jfpicit :  heec  nodem  nunciat^  illa  diem, 

Has  Cytherea  meo  Jlellas  prafecit  amori : 

Hac  meiis  eji  Vefper  j  Lucifer  illa  meus. 

Sic  et  Rhianus  Epig.  4.  habet  omma  piyh»2.  Neque  a  re 
fcriptor  nobiliflimus  Longinus  de  Subl.  SecSt.  35.  qui  tamen, 
levis  mendae  vitio,  ne  Grace  quidem  antehac  locutus  eft : 

^ioirt^  Tv  ^BU^icc  y.oct  AIANOIAE  tj;?  av^^tcnrm,^  EIIIBOAH»  h^'  o  a-viJi,-!Ta^ 
;<o<7jtA®'  a^Kfij  aMM  y.ai  Taj  t»  -Tffi^n^cvT^  'sroT^ocy.it;  o^a;  lyJcoctyHffn  a» 
^Trtro^ai*  xa»  «  t»?  «arf^jfcAfvJ/aiTo  iv  x.VK?\tt>  tov  iStcic,  fiE  -arAco»  t^ei  to  •ete- 
^^tIo»  t»  'waat  xa»  fj.tya  xah  xaMv^   Tap^ew;  etaiTai  ■C/P©'  a  ycyovajiAE» :  — ^ 

i.  e.  ut  yfnglice  loqueremur:  *'  7/*^  i^^w  obferve  in  cajiing  his  Eye 
round  on  Life^  HOW  the  exceffwe^  and  "oajl^  and  heautiful  PRE- 

DOMINATE  throughout" 

Jam  vero  ledtor  judicet  an  non  corrigendus  fit  Euripides: 

AM  IV  ^^otpaiaiv  ofJH*,aToiv  t(pBa^iJi,tt^j 

Pf^aj  t'ev  oaaoii  a»/AaTW7r«j  EKBAAi2N  —  Herc.  fur.  9^2. 

An  non  PinAr  EKBAAfiN?  vide  tamen  Mujgravium-,  qui  male 
dubitat  de  iv  ovcfo^'  hoc  enim  idem  eft  atque  o»'ocr<7«v:  ut  «  TaT« 
—  D.  Joh.  xiii.  35.  et  to»?  «» :   Call.  H.  Di.  207.  —  i.  e.  hx 

T«Ta ^i  uv. 

Huc  refer  o^^aXixuvTi  /?oXa»:  Hom.  Od.  A.  150.  Et  peccabant 
noftri  interpretes  ad  i  Cor.  xv.  52.  cum  redderent  — «  /»37 
c(pSaVa  —  in  /^^  Tu^iNKLiNG  of  an  Eye:  debuerant  utique  — 
7«  ^7  Glance  cfanEye:  —  i.  e.  AS  QyiCK  as  Sight  :  quod 
JCcnophon  expreffit  per  ocxov  erKa^^aiA.vTl(i/  x^okji'  ;  K.  n,  i.  id  non 
idem  eft  cum  Jpo/foli  locutione. 

Yiaus 


GEORGICA.     LIB.  IIL  97 

VidtLis  abit,  longeqtie  ignotis  exulat  oris ;  225 

Multa  gcmens  rgnominiam,  plagafque  fuperbi 

Eleganter  quidem  Saphjcles : 


AivTau  'mciiJi.Cptyyst^  oc^poiv 

PinAS.  Ele<^.  104.  Vide  etiatn  Hoin.  Hym.  Ap.  444  447. 

Et  mihi  ignofcat  iacri  codicis  amator,  fi  ad  partes  vocem  fub- 
limis  EfaifS  locum,  et  interea,  ingcnti  litterarum  facrarum  per-^ 
cujfiis  amore^  notam  hanc  adhuc  longius  produxero  : 

:d'u  7y  c^^in  ,'rM±>  nyiJiJ  n".  xivr.  12. 

How  art  thou  fallen  from  Heavcn^  O  Lucifer,  Son  ofthe Morningl 
Art  ciit  down  to  the  Earth^  thou  that  didst  sUBDUEf/j^ Nations! 

Lowth. 

Non  nimls  faftidiofi  funt,  qulbus  ifta  pofTunt  placere.  Concin- 
nitatem  enim  fententiaruni,  quoe  poetas  Hebraicos  praecipue  in- 
fignit,  quis  non  defiderat?  Similitudo  quidem,  ut  aperte  loquar, 
rei5lo  talo  non  procedit.  Qi^ia  enim  proprietate  de  Jiella  fnatu^ 
tind  prxdiceri  poteft,  illam  subigere  nationes?  —  Nos  fane, 
quibus  Hebrai  textus^  prsefertim  in  Prophetis  et  Hagiographia^ 
penc  infinitas  corruptiones,  veterum  veiTiones  tra6lantibus,  no- 
tare  contigit;  minime  dubitamus  errorem  fublatere,  ab  inverfo 
h'terarum  ordine,  ut  folet,  profluentem:  quod  minus  iJli  mira- 
buntur,.qui  L.  Capelli  de  his  rebus  librum  evolverunt..  Pro 
voce  tJ^7in.  quae  nihili  eft,  fubftituimus  H /ti^  vel  TvyW — ■ 
mittens  —  qucs  mittebas  :  aut  etiam  11' 7^^  —  mittebaris.  T»?  o 
emendationis  noftros  fautorcs  tibi  exhibemus :  qui  habent :  o 
cfKort>^^i^y  «;  -c-ajT*  t«  thri.  Hi  igitur  in  exemplaribus  fuis  legifle 
videntur :  .  . 

Ad  hunc  dcmiim  modum  totam  claufulam  libentiflime  refin- 
geremus,  et  harum  rerum  aequos  ccftimatores  fortiter  appella- 
mus  :  caetcros  enim,  in  Hebrcvis  literis  plane  hofpites,  nihil 
moramur,  nec  nucis  vitiof^e  facimus. 

:Dn:i  S^  Sv  ^^V2  pVct — 

^uomocic  de  ccclis  cecidijli^  Lucifer^  Aurora  filil 
Irruifii  terra-j  qui  LUCF.M  MiTTEBAS  per  omnes  gentes. 

Nihil  elegantius,  aut  quod  Hebraica  poefis  concinnltatem  ple- 
jiiiis  fapiat :  nihil  denique  prophetd  maxime  fublimi  dienius. 

G  ^  viao- 


98  P.  VIRGILII  MARONIS 

Vidloris,  tum  quos  amifit  inultus  amores ; 
Et  ftabula  afpedlans  regnis  exceflit  avitis. 

Eadem  rnetaphora  faepius  Homerus  utitur :  v.  Od.  E.  479. 
T.  433.  et  omnes  alii.  Hinc  dudum  vere  a  me  emendatum  eft 
fragmentum  Phaetontls  Euripidei : 

H}.i<^  av^X/^v  Xf^^^sz  BOAHf  <I)AErEI ;    Ut  Oreft.  I265. 

Sic  Lucrctius :  Lnna  JACTAT  hicem. 

Hinc  etiiim  corrige  Firgilii  noitri  cuUcem: 

Igncus  athcrcas  jom  Sol  penetrurat  in  arces, 
Candidaquc  aurato  JACIEBAT  lumina  curru:  v.  41. 

Alter  eti;im,  dam  hoc  agimtr?,  animadvertendus  eft  V.  T.  locus, 
cujus  clegantiam  minime  affecuti  funt  et  interpretes  et  critici. 
Vcrbum  fcilicet  VntD  Num.  xxiv.  17.  pcr  eandem  figiiram  cui 
illuftraiids  nunc  immoramur,  ad  ^^2^2  refpicit:  et  ita  verfus 
noftra  lingua  bcne  exhiberi  potcft. 

A  S>r  A R  procecdeth  from  yacohy 

And  a  Sccptre  ■will  rife  out  of  Ifrael : 

It  will  DART  THRov GH  the  Extremities  of  Moab, 

And  extend  it's  Dominion  over  all  the  Pojierity  of  Seth. 

Vcrum  habes  in  hoc  loco  poetarum  Hehraicorum  parallelifrnum: 
primus  enim  ct  tcrtius  verfus,  fecundus  et  quartus^  ordine  pul- 
cherrimo,  ad  fe  invicem  referuntur.  —  Nec  orationis  audacia 
niinus  felici  fe  geflit  poetarum  maximus  Lucretius : 

Non  radiifoUs  neque  lucida  tela  d-iei.  i.  148. 

Simili  figura  elegantcr  ufus  eft  Efaias  xlix.  10.  et  Pfil.  cxxi.  6. 
in  qud  mihi  '.'idetur  verfari  Euripides  Phaen.  1575-  ^^  fateoj 
quidem  audacius :  fed  aliter  volunt  interpretes  : 


:KOTON  ou.fJiMo-t>i  aoiui  BAAnN. 


Nec  sequo  Jove  dam^nant  critici  nobiliiumum  Miltoni  locum: 
Now  nxent  forth  ihe  Morn^ 


Such  as  in  higheji  Heav^n^  arrafd  in  Gold 
Empyreal:  from  hefore  her  vanijh^ d  Night^ 
Shot  through  vvith  orient  Bea.ms.  P.  L,  vi.  12. 

Sed  nemo  fuperavit  elcgantiam  Philodemi : 

— — — —  ^«l»£    Y.i\r,iY'^ 

<!)«»!£,    oVgir^-viTir  BAAAOMENH  ^v^<'iuv,. 

Erg6 


GEORGICA.    LIB.  IIL  ^^ 

Ergo  omni  cura  vires  exercet,  et  inter 

Dura  jacet  pernox  inftrato  faxa  cubili;  230 

Frondibus  hirfutis  et  carice  paftus  acuta : 

Et  tentac  {ei^t^^  atque  irafci  in  cornua  difcit 

Arboris  obnixus  trunco  •,  ventofque  laceffit 

Idtibus,  ec  fparsa  ad  pugnam  proludit  arena. 

Poft,  ubi  coUedum  robur,  virefque  receptse,         235 

Signa  movet,  praecepfque  oblitum  fertur  in  hoftem : 

Fludtus  ut  in  medio  coepit  cum  albefcere  ponto, 

Longius  ex  altoque  finum  trahit :  litque  volutus 

/saMo/AEH) — TE  JACULANS.  Unde  fic  vidctur  legendus  Euripides: 

K-JxA©'  ^£  OT«»<3-£Av5>®-  HKONTIZETO 
Mriv'^  ^iyx^ni:   ion.  1174« 

Huc  refer — fervidos  ictus  —  Horatii,     Od.  ii.  xv.  10.  et 
hinc  corrige  Propertimn : 

Tandem  acies  geminos  Nereus  lundrat  in  arcus, 

Jrmorum  et  radiis  icta  tremebat  aqua:  iv.  6.  25. 

Sic  luminis  ICTU — d\yi\t  Lucretius :  et  verberibus  et  ictum 
radiorum. 

V.  230.  Hujufce  versus  conftruilio  longe  durifllma  eft,  nec 
pro  more  Virgilii.  Melius  ille,  cui  tanta  debet  nofter,  et  quem 
jam  nunc  ob  oculos  habuit,  fummus  Lucretius : 

Atqiie  intempejia  cedehant  no6le  paventes 

Hofpitibus  fctvis  INSTRATA  CUBILIA  FRONDE:  V.  985. 

V.  237.  In  quodam  codice  legitur  —  Flu£lus  uti  —  merito 
probante  Pierio.  —  Sed  in  hac  comparatione  omnia  funt  fcabra 
atque  inter  fe  confufa,  partim  propter  pravam  loci  diftinctio- 
nem,  partimque  propter  leviflimam,  quaa  irrepfit,  ut  mihi  vide- 
tur,  mendam.  Ad  hunc  modum  cum  bona  lecStoris  venia  fub- 
limes  hofce  verfus  vellem  ordinare  : 

Flucius  utiy  in  medio  capit  ciim  albefcere  ponto 
Longiics  ex  altoque  Jinum  trahit,  USQUE  volutus 
Ad  terras  immane  fonat  per  faxa.^  nec  ipfo 
Monte  minor  procumbit ;  at  ima  cxajlnat  unda 
VorticibuSy  nigramque  alte  fubjeStat  arenam. 

Locus  eft  uno  fpiritu  perlegendus  :  —  i.  e.  "  Taurus  fe  gerit, 
uti  flu<Stus  (cum  csepit  longius  albefcere  in  medio  ponto,  et 

G  2  Ad 


loo         P.  VIRGILIIMARONIS 

Ad  terras,  immane  fonat  per  faxa,  nec  ipfo 

Monte  minor  procumbit  •,  at  ima  ex^eftuat  unda     240 

Vorticibus,  nigramque  alte  fubjedat  arenam. 

Omne  adeo  genus  in  terris  hominumque  ferarumque, 
Et  genus  jequoreum  pecudes,  pi6l^que  volucres, 
In  furias  ignemque  ruunt:  amor  omnibus  idem. 

trahit  fmum  ex  alto)  usQUE  ad  terras  SE  volvens  fonat  im- 
mane  per  faxa,  &c."  —  Qiiae  nec  coaita  funr,  et  admodum  per- 
fpicua,  fuoque  ordine  fme  falebris  procedunt. 

V.  240.  Monte  minor.  Neque  aliter  Jrchlas  Epig.  30.  in 
Anth.  Brunck  ;  quod  fi  paulo  emendatius  proferam,  ignofcant 
mihi  viri  do£tilIimi,  qui  eandem  materiam  tradaverunt : 

Ai^^i?>  '37Toivicr«;  eiva,?\iuiv  a.yi)\Ou,' 
Oi-^E  'tr^'^  EfTgijToto  iA,tX*^  xaXajiAoio  ^o^ivav 

Kvjj.ec,    nOAY^AIETOYE  cr' uaiv  sr»  ■^^aiJ.cc^iif. 
Ovds  a^y  7,    A(p^VTay  N'/:f>!»'<iaf,    w?  'i!7fH',    aeigafv 
NwTOK,   'STo^dfji.tva-Ci;  TrSv'^  ei^  •mi^a.ra. 

jVIalc  Brunckius — Ka»  yx^  »to^:  v.  cnim  ejufdem  JrchiaTip.  33. 

V.  24.3.  Hunc  locum  gravifiimo  errore  impegit  interpretum 
focordia :  per  gcnus  aqiiorcian  explicat  poeta  pecudes :  fic  amore 
inflammantur  omnia  terrejlria  animalia — hcminesferaque;  om- 
nia  marina — genus  aquorcum  pecudes -,  et  omnia  aeria — piSiaque 
volucres. 

Appofite  ad  hunc  locum  Lucretius : 

Pratereii,  GENus  HUMANUM,  tnutaque  natantes 
Squammigerum  pegudes,  et  laia  armenta  fer^Q^e, 
£t  varia  volucres  :  ii.  342. 

vide  etiam  ibid.  994.  ic8i.  et  i.  14.  qure  et  probant  vocem 
Jeras  bene  ftare  pofle  pro  cmnibus  terrejiribus  animalibus.  Sed 
magis  adhuc  ad  rem  ipfe  nofter  Geo.  iv.  221. 

Deiim  namque  ire  per  omnes 

Terrafqucy  tracfufque  rnaris,  coelumque  profundum  : 
Hinc  peciides^  armentay  viros,  genus  omne  ferarum. 

refer  enim  pecudes  ad  tra^us  maris-^armenta,  viros,  et  genus 
omne  ferarum  ad  tcrras. 

Tem- 


GEORGICA.    LIB.   III.  loi 

Tempore  non  alio  catulorum  oblita  leasna  245 

Saevior  crravit  campis :  nec  funcra  vulgo 

Nec  fine  fru6lu  ad  partes  vocabitur  Sophocks :  qui  in  eadem 
niaterie  verfatur : 

Eg<i'?,   0;  £*  KTHMASI  lE-tTrTfts* 
Of  iv  [AaXocKCCK;  ■zra^flatj 

<to»Ta?  ^'v^rs^TTom®-,  ev 
T  a.y^ovoiJLoK;  atXaij* 
K«»  £7  BT  oSavaTwi» 
^iv^iiA^  a^eti- 
Ov^  a.fA.t^iU)i  £7r  an- 

-Ogwww».     o  ^'  i^uD^  f*.t^mny.     Antig.  792« 

cruciavit  criticos  inficetum  illud  0«  «  x.T»/Aac7i  •uaiTTei!;'  infelicif- 
fime  conjicit  magnus  Grotiusy  felicius  Heathius  y  at  neuter, 
opinor,  vere,  atque  ut  a  poeta  venit.     Corrige  : 

05  iv  KTHNESI  crnrT«5 

quam  fententiam  perjirophen  plene  exfequitur,  et  poft  eum,  ut 
vidimus,  Lucretius  et  Maro.     Sophoclefn  expreflit  Horatiui : 

Chia 

Pulchris  excubat  in  genis : 

qui  et  Pindarum  fortafse  refpexit : 

Ate  wapGenots-t  xo*  •nrajowt  i^iQoi- 
'O-a.  $M<pa^oK;.       Ncm.  viii.  3. 

Nota  infuper  Sophoclis  invenuftam  disrefin  —  uiAt^tuv  tv  —  pro 

Agmen  claudat  fcriptorum,  noftram  Firgilii  interpretationem 
confirmantium,  Plautus  Rud.  iv.  3.  5. 

Non  vides  referre  me  uvidum  reie,fine  sQyAMOso  PECU? 

V.  245.  leaena.     Quae  vel  femper  faeviiEma 

Ka»  Tot  Toxad©-  h^yy.x  Mxnr,(; 

ATroTat/gaTai  ^jxucriv.    Eur.  Med.  187.  vide  etlam  Hec.  1157. 
et  Theoc.  xxvi.  21. 

quanto  autem  fzevior,  fi  acrior  illam,  quam  catulorum,  cura 
domat?  —  Jam  vero  CalHmachi  memor,   aliam  loci  cujufdam 

G  3  Tam 


102         P.  VIRGILTI  MARONIS 

Tam  muka  informes  urfi  ftragemque  dedere 

Per  fylvas :  tum  fsevus  aper,  tum  peflima  tigris  : 

Heu !  male  tum  Libyaj  folis  erratur  in  agris. 

Nonne  vides  ut  tota  tremor  pertentet  equorum        250 

Corpora,  fi  tantum  notas  odor  attulit  auras ! 

Ac  neque  eos  jam  frsena  virum,  neque  verbera  fseva, 

Non  fcopuli,  rupefque  cavas,  atque  objeda  retardant 

Flumina,  correptos  unda  torquentia  montes. 

Ipfe  ruit,  dentefque  Sabellicus  exacuit  fus,  255 

Et  pede  profubigit  terram,  fricat  arbore  coftas 

apud  eum  interpretationem  ledlori  libet  proponere,  atque  etiam 
locum  ipfum  emendare. 

T»J  o^  a^' v-o€>.s-^ci<;  XAP0nf2TEP0N  »;£  y.vvctyo» 

Slpeaiv  ev  T iJLCc^n-Aaiv  vTrofcAETrej  a,vo^ot.  Xtxivx 

Slfi.0Toy.<^y  raj  (patvTt  'o^iXeiv  ^Koav^oJTiXTov  oi/.jA.a  :    H.  Ccr.  ^I. 

^£«ica  uixoToK©-  —  leana  CRUDIPARA*.  at  otiofum  hoc,  et  fine 
viribus  :  mallem  /eana,  QVJE  nuper  peperit.  —  i.  e.  catulo- 
rum  memor,  Et  vox  u\jl^  in  fe  notionem  novitatis  comple<£li 
videtur;  ut  etiam  Latinorum  —  crudm :  v,  II.  P.  133.  Theoc. 
xi.  21.  Sic  u.y.oy-c^^v  Hofnerii  tt  crudafene£ius.  Maronis:  atquQ 
alia  id  genus. 

V.  247.  Ita  longe  melius  hic  locus  diftingueretur  : 

nec  funera  vulgo 

Tuju  multa  informes  urfiflragemque  dedere. 
Per  ftlvas  tum  favus  dper,  tum  pejfima  tigris. 

I^Iihi  videtur  poeta  tranfire  a  campis,  quos  frequentat  vulgus, 
ad  loca  fiheflria.^  ubi  folae  ferse  habitant. 

Jper  autem  per  filvas  ut  "IV^JID  "1^*11  —  aper  dc  filva  —  Pfalm 
Ixxx.  14.  cTfj  ty.  opav.H — LXX.  ^lovwj  ^ay.©- — Call.  H.  Dian.  84« 
:<aT«  jLAova?  vi\j.o^ivqv  :   Schol.  —  Huc  refer  Horatium : 

Delphinem  SiLVis  appingit^  flu£iibus  APRUM. 

V.  252.  Ac  neque  eos.     Melius,  ni  fallor :  At  neque  eos  —  . 

V.  255.  Ipfe  ruit.    Unde,  etquo?  zd  acuendos  dentes  fortzkh 

dixeris  :  at  hoc  nive  frigidius.     Imo  corrigo  certo  certius 

Ipfe  furit,  dcntefqiie  SaheUicus  exacuitfus. 

fic  244.    In  FURIAS  ignemque  ruunt:  v.  266.  furor  equarum, 

Atque 


QEOKGICA.     LTB.  III.  103 

Atque  hinc  atque  illinc,  humerofque  ad  vulnera  durat. 
Quid  juvenis,  magnum  cui  verfat  in  oQibus  ignem 
Durus  amor  ?  nempe  abruptis  turbata  procellis 
Node  natat  casca  ferus  freta:  quem  fuper  ingens    260 

V.  256.  Leclio  mei  exemplaris  eft — Et  pedibus  subigit: 
quam  mallem,  et  fecutus  videtur  Servius. 

V.  257.  "  In  Romano,  in  Mediceo^  et  aliquot  aliis  antiquis 
legere  eft:  humerofque ."  Pierius.  Ad  quam  normam  ipfe  con- 
ftitui  locum. 


frlcat  arhore  cojias 

Atque  hinc  atque  illinc^  humcrofque  ad  vuhiera  durat, 

ct  hoc  modo  verfus  evadunt  multa  fuaviores. 

V.  260.  Ordo  harum  didionum,  tefte  Pierio^  varius  admo- 
dum  in  antiquis  exemplaribus  invenitur.  Hunc  potiffimum 
probo ; 

Caca  m£ie  natat  ferus  freta, 

Caeterum  de  vi  amoris  longe  nitidiflimum  extat  epigramma 
Jfclepiadis  p.  215.  vol.  r.  Anthol.  clariflimi  Brunck^  quod  non 
pigcbit  leftori  fiftere : 

Yet®'  rv  y.M  vj^j    y.cti  To  T^Tov  ccKy©^  epwt», 

O»!/^,    >M»i  BoP£i5;  ■4''^%?'^>    ^y^  °-  ^ov'^. 
AA^  0  y.x}\.(^  y.o(j^(©'  "CjKiov  tap^tiE,    y.cn  av  yacp  dTU^ 

HXv^Bi;^    udi  Bv^.v  tff^oi;  /x.i«v  riCV^a,aa.i; . 
Tri  Oc  ToaHT  iQoriaat  ^ih^iyjjLti/^'    ci^i  Tti'^,    Zit/  J 

Zev  ^(Xc,   ariyna^ov.y   xavT®^  e^ccv  nji.a,^i;, 

At,  mi  leclor,  omnia  hic  funt  turbata  et  corrupta,  ut  nihil 
fupra:  nec  miror  equidem  optimo  editori  videri  quaedam  deefle. 
Nos  fuaviflimum  poemation  ita  fuo  nitori  reftituimus : 

Y£T©«  >)»',    za»  >ff,    y.ai  (to  T^iTo»  ecXy'^  e^wt* 

AINON)  AH  /?of£»j?  ^''^x?''^'   ^y^  °^  f.os'^. 

AA^  0  y.aX'^  Moy;^^©'  "mXiov  kt^vb'    y.cn  av  yao  itTuq 
HA^Gej,    adi  Bv^r,ii  'C7|'^  j(/.iay  viav^aax;, 

Tt}  J'OS4XON  2' £Sor,<r«  AEAErMENOS*   "  A^^gi  tiv©-,    Zsi;  ; 
Zff  ipiXE,   ffiyriaoii'    y.uvT©^  ipxv  ly.a^i;, 

Scriptum  eft  de  quodam  amatore  amatorem  fuum  expeclante, 
qui  veniebat  per  imbres,  tenebras.^  et  Borcain.  Kt  reliqua  funt 
per  fe  fatis  plana :  et  potes  interprctari  vel  de  pucro  veniente, 
vel  puella;  fed  hoc  mallem.  Et  nihil  refert  an  Mofchus  fit  no- 
men  proprium,   an  fuhf.antivum ;    fcnfum  cnim  tura  habebit, 

G  4  Porta 


104         P.  V  I  R  G  I  L  1 1  M  A  R  O  N  I  S 

Porta  tonat  coeli,  et  fcopulis  illifa  reclamant 
iEquora:  nec  miferi  poflunt  revocare  parentes, 
Nec  moritura  fuper  crudeli  funere  virgo. 
Quid  lynces  Bacchi  varize,  et  genus  acre  luporum, 
Atque  canum?  Quid,  qu^  imbelles  dant  prselia  cervi? 
Scilicet  ante  omnes  furor  eft  infignis  equarum:  266 

iranjlatiim  quidem,  fed  notifllmum  et  maxime  ufitatum.     In 

vocibus  Si.^av  CE-^®'  //.la»  rKrvx^T^uc,  —  videtur  tangere  dccantatam 
mulierum  'asi^\i^y\oi.y'  de  qua  Apojhlus : 

A/xa  01  nM  u^ycii  fcccv^cciiiffi  'Dn^ii^y^pfXivxi  tu.i;  oiv.ia?"  y  fA.o)/o\i  Si  xgyxt^ 
uKKcc  y.cii  (pXvcc^oi^   acch  •arE^Jt^yoi,   Xa.?^8acci  roc  fj.r^  ^iovr»'.    I  Tim.  V.  I^- 

Equidem  vero  in  orationerri  magis  falebrofam  nunquam  mihi 
contigit  incidere  :  quocunque  verteris,  nihil  agis,  extricas  ni- 
hil :  vox  jmportuna  ixco/^ocvaci  —  comes  atra  preinit  fequiturque  fu- 
gace?n.  D.  Helnftus,  vir  acutiffimus  et  de  his  hteris  optime 
meritus,  ita  locum  cfTe  reftituendum  cenfuit :  A/xa  h  )iati  agyai 

/>(,«v6«yao-i,    'n7iQn^p(^ojj.ivui   rccq   oixto;?    («   //.ovoi' 'ms^n^yoij   AAAHSAI 

rac  iA.n  hovrcc.  Ingeniosc  quidem  fatis,  et  pro  more  JpoJioU^  rem 
adrainiftravit  criticus :  agnofcimus  enim  Pauli  animum  vcre 
1'j^iicia.riy.ov  et  ti'voicci;  yivvcaMi  tyy.vfjLovoc^  in  hyperbcitts^  ut  par  eft, 
ebullientem.  Hasreo  tamen,  cum  vetuftae  verfiones  ro  XacKaaAi 
uno  ore  proferant;  quarum  confenfus  vel  maximi,  me6  judicio, 
fempcr  cil:  habendus. 

Cum  hac  via  rcs  non  fucceflerit,  alia  voluit  aggredi  vir  jure 
ccleberrimus  nofter  Toupius^  qui  in  ememlationibus.,  mira  erudi- 
tionc  rcfcrtis,  ad  S'uidam  reponendum  conjicit  ^.ocv^xvaa-r  et  ccrte 
hac  conjeJlura  vel  ipfae  Jtheriis  nihil  noverunt  elegantius.  Nulla 
Jtarnen  de  causa,  fi  quid  denique  falutis  nobis  reftat,  antiquis 
yerfionibus  valedicendum  judicOj  quae  ro  fxxv^ccvaai  conftanter 
retinent. 

Jam  vero,  ne  nos  ocavf/.QoXoi  difcedamus,  et,  nihil  ipfi  afFe- 
rcntes,  ab  aliis  collata  arro;^anter  rcjeciflc  videamur;  noftram 
quoque  liceat  conje^turam  proponerc,  quas  fortafse  non  nuUius 
pun6tum  merebitur.  Legendum  igiiur  arbitramur  APriAN,  vel 
APrEIN  /^ajO«va£7i.  Hoc  habct  exprcfse  Syrus :  pigritiam  :  et  ita 
Cohta :  n^x^y'^- — pigritiam  agere,  vel  cjfe  pigra ;  Copta,  inquam, 
poft  Syru/ii.,  rov  ocf/.iiJ.-jvx  n^^.Ha.ya,  (quem  femper  excipi  par  eft) 
pnmium  interpretum  fideliffimu:!. 

i^Iinc  porro  corrigendus  eft —  fed  me  reprimo:  vcreor  enim 
ne  laftidium  moveam,  fi  hoec  longius  traxcro :    -croA^a  yatp  (j^oh 

i'/r  ayx.cjv'^  Bi>^fi. 

V.  2,65.   Diftingue; 

Et 


GEORGICA.     LIB.  III.  105 

Et  mentem  Venus  ipfa  dedir,  quo  tempore  Glauci 
Potniades  malis  membra  abfumscre  quadrigse. 
Illas  ducit  amor  trans  Gargara,  tranlque  fonantem 
Afcanium  •,  fuperant  montes,  et  flumina  tranant.     270 
Continuoque  avidis  ubi  fubdita  flamma  meduUis, 
Vere  magis  (quia  vere  calor  redit  ofllbus)  illas 
Qrt  omncs  verfse  in  Zephyrum,  ftant  rupibus  altis, 
Exceptantque  leves  auras :  et  faspe  fine  ullis 
Conjugiis  vento  gravidas  (mirabile  di6tu)  275 

Saxa  per,  ct  fcopuios,  et  deprefias  convalles 
Diffugiunt :  non,  Eure,  tuos,  neque  folis  ad  ortus, 
In  Boream,  Caurumque,  aut  unde  nigerrimus  Aufter 
Nafcitur,  et  pluvio  contriftat  frigore  coelum. 
Hinc  demum  Hippomancs,  vero  quod  nomine  dicunt 
Paftores,  lentum  diftillat  ab  inguine  virus :  281 

Hippomanes,  quod  fsepe  malas  kgere  novercae, 
Mifcueruntque  herbas,  et  non  innoxia  verba. 
Sed  fugit  interea,  fugit  irreparabile  tempus, 
Singula  dum  capti  circumvedamur  amore.  285 

Hoc  fatis  armentis :  fuperat  pars  altera  curas, 
Lanigeros  agitare  greges,  hirtafque  capellas : 
Hic  labor;  hinc  laudem  forres  fperate  coloni. 

quldj  qua  imbellcs  dant  pralia  ccrvi 


Sciiicet  f  —  Jnte  omnes 

^  qua  pralia  fcilicet  VEL  imbelles  cervi :"  v.  iios  ii.  534. 

V.  267.  mentem.  Furorem :  ut  Hor.  Od.  i.  xvi.  22.  con- 
jeclurae  igitur,  quae  in  animum  venerat,  jam  nunc  pcenitet; 
pro  Et  mentem  fcilicet  —  dementcs:  \}x.Terentius  dixit:  Mitern 
et  placidum  D  A  B  0 . 

V.  278.  Hasc  vulgo  capiunt,  quafi  eflet  contlnuanda  negatio: 
Neque  in  Borean  Caiirutnquc :  at  contrarium  voluit  poeta.   Sic 

/Elianus  :     'S.^r.vsjxuj^a.i    01   iTnrni;   'srijXXay-K    iTTTr&^o^oo»    Tcx/AJj^tyir»,    «ai 
KU7X  rcv  N&Toy  V  ro'j  l3o^fxv  tpivyen'   e-thrx  bt  to»  ocvroy  riotjjrr»'  «7r«»* 

Tccuv  xan  Bo^£r;  Vi^xs-cxro  ^^^.lo^ivwxv '.   II.  Y.  223« 

Kai  A^iroTtX»!?  oIe,  ut;  £^£  >c»iv,  Kot-ou»  ciriiGs»',   ciSi'  ruv  'ur^oei^rj[/,i'juv  uvsfiut 

NCG 


io6         P.  VIRGILII  MARONIS 

Nec  fum  animi  dubius,  verbis  ea  vincere  magnurn 

Quam  fir,  ct  anguftis  hunc  addere  rebus  honorem.  290 

Sed  me  Parnafli  delerta  per  ardua  dulcis 

Raptat  amor:  juvat  ire  jugis,  qua  nulla  priorum 

Caftaliam  molli  divertitur  orbita  clivo. 

Nunc,  vcneranda  Pales,  magno  nunc  ore  fonandum. 

Incipiens,  ftabulis  edico  in  mollibus  herbam       295 
Carpere  oves,  dum  mox  frondofa  reducitur  xftas : 
Et  multa  duram  ftipula  filicumque  maniplis 
Sternere  fubter  humum ;  glacies  ne  frigida  lasdat 
Molle  pecus,  fcabiemque  ferat,  turpefque  podagras. 
Poft,  hinc  digrefius,  jubeo  frondentia  capris  300 

Arbuta  fufficere,  et  fluvios  prsebere  recentes ; 
Et  ftabula  a  ventis  hyberno  opponere  foli 
Ad  medium  converfa  diem  -,  cum  frigidus  olim 
Jam  cadit  -,  extremoque  irrorat  Aquarius  anno. 

Ha^  quoque  non  cura  nobis  leviore  tuendse,        305 
Nec  minor  ufus  erit ;  quamvis  Milefia  magno 
Vellera  mutentur,  Tyrios  incofla  rubores. 
Denfior  hinc  foboles,  hinc  largi  copia  ladlis. 

V.  287.  "  Agitare;  aut  curare,  aut  pafcere."  Servius,  et 
alii,  Imo  nec  hoc  nec  illud.  Agitare  hic  eft— rm  traSlare — 
de  illis  dicere:  fic  rem  agitare  —  dixit  Cicero:  V.  etLucret.  i.  42. 
vi.  906. 

V.  290.  hunc  honorem.  Quem  vero,  fodes,  honorevi?  De 
nullo  enim  adhuc  locutus  eft.  Tu  lege,  nec  de  emendatione 
dubita : 

Nec  ftim  animi  dubius^  "NERBIS  ea  vincere  magnum 
^amjitf  et  angujiis  hinc  addere  rebus  honorem, 

hinc  :  —  i.  e.  per  verba. 

V.  292.  juvat  ire.  Locutio  poetarum  maxime  folennis  :  et 
hinc  fanitati  fuae  reftituo  morbofum  ante  omnes  luxatumque 
Culicis  Virgiliani  (fi  modo  VirgiUani)  locum : 

Mollia  fed  tenui  decurrere  carmifia  verfu, 
Virihus  apta^  JUVAT  :   Phoebo  diice  ludere  gaudeS 
Et  tu^  fan£ie  puer  !  —  Vencrabilis^  ct  tibi  CERT A 
Qloria,  perpetuujn  LUCET  ^naiifura per  avum:  v.  34. 

Quam 


GEORGICA.    LIB.  III.  107 

QLiam  magis  exhaufto  fpumaveric  ubere  muldlra  •, 
Laeta  magis  preflis  manabunt  flumina  mammis.       310 
Nec  minus  interea  barbas  incanaque  menta 
Cinyphii  tondent  hirci  fetafque  comantes, 
Ufum  in  caftrorum  et  miferis  velamina  nautis, 
Pafcuntur  vero  fylvas,  et  fumma  Lycsei, 
Horrentefque  rubos,  et  amantes  ardua  dumos.        315 
Atque  ipfas  memores  redeunt  in  tefta,  fuofque 
Ducunr,  et  gravido  fuperant  vix  ubere  limen. 
Ergo  omni  ftudio  glaciem  ventofque  nivales, 
Qlio  minus  eft  illis  curas  mortalis  egeftas, 
Avertes ;  viftumque  feres,  et  virgea  Isetus  320 

Pabula :  nec  tota  claudes  foenilia  bruma. 

At  vero,  Zephyris  cum  lasta  vocantibus  seftas, 

V.  312.  "  Tondent  paftores,  ut  fit  genitivus  fingularis  Cym-* 
phii  hirci."     Philargyrius.     Veriflime. 

V.  314.  pafcuntur  filvas:  — i.  e.  *' pafc^ntur  per  filvas  :** 
et  ita  Callimachus : 


OYPEA  BorKElGAi.     H.  Dian.  155. 
Et  Theocritus : 

Ov  Tc-aa-ai  BOXKONTAI  kai/  /3oa»v,   aS'  lyx  XflPON  :   XXV.  S, 
unde  fortafse  defendi  poterit  Callimachusj  ibid.  v.  193. 

riatTraAa  T£  y.^fAvii^;  T£. 

nifi  quis  malit  —  nai7rax'a>a,  y.^,fji.'^ni  TE :  cujus  non  eft  opus,  ut 
ipfe  monftrat  infra  v.  234. 


KHpxq 


Ovpix  's:'KxQjiJA\ixq  x^etinx. 

Hinc  valedicimus  fomniis  Servii  et  Philargyrii :  pafcutitur  pro 
depafcuntur. 

V.  316.  ipfae.     Sponte ;  vel  etvdm  per  fe — fola — fne  duce  : 
undc  fortafsc  Theocritus  ad  i.  127.  citatus  felicius  corrigatur: 

AYTOX  ■.Tr'x>n^. 

V.  322.  Locus  fane  falebrofu*:,  nec  fatis  pro  more  Firgiliana 
plajius  facilifque. 

In 


io8         P.  VIRGILII   MARONIS 

In  faltus  utrumque  gregem  atque  in  pafcua  mittes : 
Luciferi  primo  cum  fidere,  frigida  rura 
Carpamus :  dum  mane  novum,  dum  gramina  canent, 
Et  ros  in  tenera  pecori  gratifllmus  herba  eft.  326 

Inde,  ubi  quarta  fitim  coeli  collegerit  hora, 
Et  cantu  querulse  rumpent  arbufta  cicadae; 
Ad  puteos,  aut  alra  greges  ad  ftagna  jubeto 
Currentem  ilignis  potare  canahbus  undam ;  330 

At  verOy  Zephyrls  cum  lata  vecantibus  tsJlaSy 
Injaltus  utrumque  gregem  atque  in  pafcua  mittes. 

"  Subaudi,  advenerit :"  Servius.  Adlum  eft,  inquam,  de  ac- 
curata  oratione,  fi  ita  fcribere  concedatur.  Melius  quidem 
fubaudi,  y«^n/ — verbum  fubftantivum.  At  ne  hoc  quidem,  11 
bene  auguramur,  fatis  commendabitur  hominibus  elegantiori- 
bus  et  judicium  habentibus.     Quid  fi  fic  corrigamus? 

Jt,  VENIT  Zephyris  cum  lata  vocantihus  ajias^ 
Jnfaltus 

vel  potiiis,  fi  uno  fpiritu  perlegatur  locus,  atque  ita  leviori  cor- 
redione  reftituatur :  et  hoc  quidem  verius : 

At  veroy  Zephyris  cum  leeta  vocantihus  ajias 
In  faltus  utrumque  gregem  atque  in  pafcua  MITTET, 
Luciferi  primo  cum  fidere frigida  rura 
Cavpamus.  ■ 

Similiter  locutus  eft  Livius  iii.  69.  Infequens  dies  hojiem  in 
confpeSium  dedit.     Et  alii. 

V.  329.     Error  manifeftiflimus  in  hunc  verfum  irrepfitj  dat 
enim  praeceptum  in  propria  perfona  Firgilius.     Lege : 

Adputeos  aut  alta  greges  adjlagna  jubebo 
Currentem  ilignis  potare  canalibus  undofn : 

fic  fupra  295. 

Incipiens Jiabulis  EDlco- 
et  V.  300. 

Po/i^  hinc  digreffus^  j u B E o.  — — 

v.  lEn.  xii.  189.  Hor.  Ep.  i.  xvii.  8.  Art.  Poet.  317.  De 
cmend.Ttione  non  eft  dubitandum  ;  in  textum  vero  admittere 
non  aufim :  hoc  autcm  poft  me  editoribus  curatum  veliem. 

^ftibus 


GEORGICA.    LIB.  III.  109 

JEftibus  at  mediis  umbrofam  exquircre  vallem  j 
Sicubi  magna  Jovis  antiquo  robore  quercus 
Ingentes  tendat  ramos,  aut  ficubi  nigrum 
Ilicibus  crebris  facra  nemus  accubet  umbra. 
Tum  tenues  dare  rursus  aquas,  et  pafcere  rursus    ^^^ 
Solis  ad  occafum-,  cum  frigidus  aera  Vefper 
Temperat,  et  falcus  reficit  jam  rofcida  luna, 
Litoraque  halcyonem  refonant  et  acanthida  dumi. 

Quid  tibi  paflores  Libya;,  quid  pafcua,  verfu 
Profequar;  et  raris  habitata  mapalia  teftis  ?  340 

Saspe  diem  nodemque  et  totum  ex  ordine  menfem 
Pafcitur  itque  pecus  longa  in  deferta  fine  ullis 
Hofpitiis;  tantum  campi  jacet.     Omnia  fecum 
Armentarius  Afer  agit ;  tedumque,  laremque,    [trara, 
Armaqiie,  Amyclseumque  canem,  Crcfsamque  phare- 
Non  fecus  ac  patriis  acer  Romanus  in  armis  346 

Injufto  fub  fafce  viam  cum  carpit,  et  hofti 
Ante  expedlatum  pofitis  ftat  in  agmine  caftris. 

At  non,  qua  Scythias  gentes,  Msoticaque  unda, 
Turbidus  et  torquens  flaventes  Ifter  arenas ;  350 

Quaque  redit  medium  Rhodope  porre6la  fub  axem. 
Iliic  claufa  tenent  ftabulis  armenta:  neque  ulte 
Aut  herbse  campo  apparent,  aut  arbore  frondes ; 
Sed  jacet  aggeribus  niveis  informis  ct  alto 
Terra  gelu  late,  feptemque  aflfurgit  in  ulnas:  355 

Semper  hyems,  femper  fpirantes  frigori  Cauri. 
Tum  fol  pallcntes  haud  unquam  difcutit  umbras : 
Nec  cum  invedus  equis  altum  petit  asthera  -,  nec  cum 

V.  334.     Mihi  bene  perfuafum  eft  fenfum  vocis  accuh^t  huic 
loco  minime  convenire  j  et  legendum  efle  : 


-facra  nemiis  occubet  umhrd. 


fautorem  emendationis  habemus  ipfum  Maronem : 

crudeUbus  occubat  umbris:  JEn.  i.  551. 

V.  3^ I .  porredta : — i.  t.feporrigens :  medla  vocis  participium. 

Pras- 


uo         P.VIRGILII  MARONIS 

Prjeciplteni  Oceani  rubro  lavit  sequore  currum. 
Concrefcunt  fubitae  currenti  in  flumine  cruftEC ;        360 
Undaque  jam  tergo  ferratos  fuftinet  orbes, 
Puppibus  illa  priCis  patulis,  nunc  hofpita  plauftris  : 
^raque  difllliunt  vulgo;  veftefque  rigefcunt 
Indutse-,  cseduntque  fecuribus  humida  vinaj 
Et  totsE  folidam  in  glaciem  vertcre  lacuna^,  2^^ 

Stiriaque  impexis  induruit  horrida  barbis. 
Interea  toto  non  fecids  aere  ningit : 
Intereunt  pecudes ;  ftant  ciicumfufa  pruinis 

V.  362.  illa  vlcc  Gr^rci  artlcuU  fungitur,  propter  Ilnguse 
cgeftatem. 

V.  363.  iEraqiie  (liiTiliunt  vulgo.  Hinc  certiflima  emcnda- 
tione  magiflrum  Fir^ilinninn  dono : 

DiJfiUuiUque  FERE  ferventi^at^  vapore:  i,  492. 

ferventi  autem  dcbco  Lucreti')  Bentleiano  penes  me. 

Non  autem,  qua  folet,  elegantia  atque  proprietate  conflruc- 
tionis  nofter :  vtjhs  rigefcunt^  ct  cadunt  homines,  Ita  fcribendo 
poterat  evitare: 

vejlefqiie  rigefcunt 

Indutis  c^duntque  fecuribus  hutnida  vina. 

V.  368.  ftant  circumfufa  pruinis.  Nec  accurate  fcribltur, 
nec  rede  legitur  hic  locus,  fi  quid  valet  quae  efl  in  me  medio- 
critas  judicii.     Eft  quidem  .ffin.  ii.  63. 

Undiqtic  vifcndi Jiudio  Trojana  juventus 

ClRCUMFUSA  ruit. 

et  ibid.  383.  magis  ad  rem  : 

dt^fis  et  ciRCUMFUNDiMUR  armis : 

adeb  ut  incptus  nierito  atidirem,  fi  negaverim  bene  dici  pofTe — 
drcurnfifa  pruinis.     Sed  furgere  debet,  non  demitti  oratio : 

luTEREv ur  pccudes:  Jlant  circumfusa  pruinis 

Coipora  magna  houm. 

quod  quidcm  hohus  in  Angliiiy  vel  etiam  Italia  oHm,  oplnor,  ac- 
cidit,  hyeme  interea  non  tantopcre  faevienti.  Nunc  autem, 
antequi^m  progrediamur,  emendandus  eft  m  <mx2j^u  Longus  Paft. 

Cor- 


I 


GEORGICA.     LIB.  TII.  m 

Corpora  magna  boum ;  confertoque  agmine  cervi 
Torpent  mole  nova,  et  fummis  vix  cornibus  extant. 
Hos  non  immifiis  canibus,  non  cafTibus  ullis,  371 

Punicesve  agitant  pavidos  formidine  penns  : 

p.  86.      Kat   "ars^jQftj   s^jXjjo-if,   oior   e»   t»j  ri^^ei  Avy.xi-A-iv '.   lcge  —  ;iai 
nEPIXYGEIS  i<ptX-naiv. 

Ad  hunc  vero  moJum  mihi  videtur  res  cum  FirgUio  conci- 
lianda 

Intereunt  ptciules  :  Jiant  CIRCUM  fusa  pruinh 
Corpora  tnagna  boum, 

Jlant  circum:  utpote  periclitantes,  ideoque  in  unum  congre- 
gati :  ita  mox  conferto  agmine.  £t  fufa  pruinis :  Jirata^  humi 
dejeSla^  vi  frigoris.  Enimvero  clamabit  aliquis  :  "  Quidnam 
audio?y?a«/  boves  humi  fufa!"  At,  mi  homo,  fcias  velim,  et 
a  me  accipias,  omnia  verba  tam  Graca  quam  Latina^  quae  pofe- 
tum  corporis  fignificant,  fimpliciter  valere  verbum  fubftantivum 
To  ejfe :  quod  tibi  milie  exemplis  probare  poffum,  atque  inde 
multos  interpretum  et  criticorum  errores  refellere,  fi  opus  eflet; 
fed  veritatem  rei  ftatim  agnofcent  do6tiores,  et  nos  non  lente 
ieftinamus : 

Namfugtt  interea,  f^Zi^  irreparahile  tempus 
Singula  dum  capti  circum  ve£lamiir  amore, 

Sin  autem  interpretatio  jam  in  medium  prolata  cui  forte  difpli- 
cebit,  ille  quidem  ita  commode  poterit  agere  cum  loco : 

Jlant  circum  TVSA.  pruinis 

Corpora  niagna  boion. 

ita  enim  ipfe  VirgiUus:  ^ 

Gens  ejfrana  vitum  Riphao  TUNDITUR  Eura. 

et  Shakefpearus  nofter,    nulli   veterum   fecundus,    dixit :    Tbe 
Pelting  ofthe  Storm. 

V.  371.    Verfus  hic  -ajcAtirjypiaTt^f*,    ideoque  nimis    fibilat : 
fcripfiffe  videtur  Firgi/ius: 

Hos  non  ifnmijfis  canihus^  non  cajftbus  ULLI, 
Puniceave  agitant  pavidos  formidine  penna. 

Ita  Ecl.  V.  24. 


Non  ULLI  pajlos  illis  egere  diehus 
Frigida^  Daphni,  boves  ad flumina. 


Sed 


112         P.  VIRGILII  MARONIS 

Sed  frun-ra  oppofitum  trudentes  pedlore  montem 

Cominus  cbtruncanc  ferro,  graviterque  rudentes 

Ca^dunt,  et  magno  Iseti  clamore  reportant.  3'/^ 

Ipfi  in  defoffis  fpecubus  fecura  fub  alta 

Otia  agunt  terra-,  congeftaque  robora,  totafque 

Advoivere  focis  ulrnos,  ignique  dedere. 

Hic  nodem  ludo  ducunt,  et  pocula  l^ti. 

Fermenco  atque  acidis  imitantur  vitea  forbis.  380 

Talis  Hyperboreo  fepcem  fubjecta  trioni 

Gens  eirr<Tna  virum  Ripliseo  tunditur  Euro: 

Et  pecudum  fulvis  velantur  corpora  fetis. 

Si  tibi  ianicium  curse  •,  primum  afpera  fylva, 
LappjEque  tribulique  abfmt;  fuge  pabula  Iseta,      385 
Continuoque  greges  villis  lege  mollibus  albos. 
Illum  autem,  quamvis  aries  Cn  candidus  ipfe, 
Nigra  fubeft  udo  tantum  cui  lingua  palato, 
Rejice,  ne  maculis  infuket  vellera  pullis 
Nafcentum  :  plenoque  alium  circumfpice  campo.    390 
Munere  fic  niveo  lans,  fi  credere  dignum  eft, 
Pans  Deus  Arcadiae  captam  te,  Luna,  fcfcllitj 

V.  373.  Muho  elegantius  et  magis  more  fuo  dediflet  nofter : 

Sedfntjlrd  orrosiTO  trudcntes  pe^orc  mojitem 

i.  e.  "  trudentcs  inontem  pc6lore  fe  fruftra  opponente." 

V.  376.  His  finiilia  hahet  Longus  PalL  p.  70.  quce  cum  duo- 
bus  mendi?,  et  iis  quidcm  gravillimis,  laborent,  libet  hic  ap- 
ponere,  enicndata : 

AvctryY.onur^  n:  ctKa^iar;  iiziyiia^';  «Tratra,-,  oi  p.j»  aX^as  yiu^yo\  xa*  >o/A«f 
tya.\^QV^  'criiiv  Tt  cf.itr^.a.y^/.ivoi  iff^^  oXtyoi,  y.cti  r^oipaj  EnQYIAS  eo-9»- 
«rrec,  J'*'  y.a.iiiva^juTS';  p.axgov  (/•nrvaii'  uts-  at/To»j  tov  p^m^uvcc  ooKei»  xui  ^ipni 
xa.t  fjt,eTo'!ru^u  xoci  t,^^  a.vr'<J  yX:;y.vri^ov'    X?.o»i  de  y.ui  Act^»t;  tv  lJi->yiiJ.'n  ytfo- 

fxEvot  r.>:v  v.a.rcC£i<p^iv~o:')  ri^iism ■ ,  vjy.To.;  t«  aypvTrva^  ^ir,yov  >ia.t 

J^fTrn^ar,   y.a\  rvv  EIAPINMN  uqxv  ctv^y.ivov  sx  Bavxru  "moLMyyiviciaw 

V.  379.  pocuja  la-ti.  l'aullo  fupra  —  LiETi  clamorc:  pauUo 
infra — pabula  l^ta  ;  xindc  mallem  in  hoc  loco : 

Hic  no5lcm  huh  ducitnt.,  et  pocula  LAUTi 
Fc)  mento  atque  acldis  iniiiaiitur  viteajcrhis. 


GEORGICA.    LIB.  III.  115 

In  nemora  alta  vocans :  nec  tu  afpernata  vocantem. 
At  cui  lacftis  amor,  cytii^jm  lotofque  frequentes 
Ipfe  manu  falsasque  ferat  prsefepibus  herbas.  ^95 

Hinc  et  amant  fluvios  magis,  et  magis  ubera  tendunt, 
Et  falis  occukum  referunt  ir>  ladte  faporem. 

Multi  jam  excretos  prohibent  a  matribus  hcedos, 
Primaque  ferratis  prsefigunt  ora  capiftris. 
Quod  furgente  die  mulsere  horifque  diurnis,  400 

Node  premunt;  quod  jam  tenebris  et  fole  cadente, 
Sub  lucem  exportans  calathis  adit  oppida  paftor ; 
Aut  parco  fale  contingunt,  hyemique  reponunt. 
Nec  tibi  cura  canum  fuerit  poftrema  •,  fed  una 
Veloces  Sparts  catulos,  acremque  MoloITum  405 

Pafce  fero  pingui :  nunquam,  cuftodibus  illis, 
Nodurnum  ftabulis  furem,  incurfufque  luporum, 
Aut  impacatos  a  tergo  horrebis  Iberos. 
SaEpe  etiam  curfu  timidos  agitabis  onagros  -, 
Et  canibus  leporem,  canibus  venabere  damas.         410 
Ssepe  volutabris  pulfos  fylveftribus  apros 
Latratu  turbabis  agens  ;  montefque  per  altos 
Ingentem  clamore  premes  ad  retia  cervum. 

Difce  et  odoratam  ftabulis  accendere  cedrum, 
Galbaneoque  agitare  graves  nidore  chelydros.  415 

Saspe  fub  immotis  prsefepibus,  aut  mala  tadu 

V.  413.  ingentem.     Ledlio  eflet  et  melior,  et  aptior  loco : 

Ingenti  clamore  premes  ad  retia  cervum 

latratu  turbabls  —  ingenti  clamore  premes.     Sic  fupra  375. 

' MAGNO  lceti  CLAMORE  reportant, 

Cum  CLAMORE  ruit  magno  :  iv.  439. 

V.  416.  Non  fme  magna  loci  utilitate  atque  elegantia  mihi 
moiiftratur  alius  ordo  verluum  ad  hanc  normam  : 

Sapefub  immoiis  prafepibus,  aut  mnla  taBu 
(Pejiis  acerbn  boum  ! )  pecorique  afpergere  virus^ 
npera  dcUtuity  ccelumque  exterrita  fugit : 

H  Vipera 


114         P.VIRGILII  MARONIS 

Vipera  delituit,  coelumque  exterrita  fugit ; 
Aut  tedto  afluetus  coluber  fuccedere  et  umbrae, 
(Peftis  acerba  boum)  pecorique  afpergere  virus, 
Fovit  humum.    Cape  faxa  manu,  cape  robora,  paftor; 
Tollentemque  minas  et  fibila  coUa  tumentem  421 

Dejice:  jamque  fuga  timidum  caput  abdidit  alte; 
Cum  medii  nexus,  extremseque  agmina  caudae 
Solvuntur,  tardofque  trahit  finus  ultimus  orbes. 

Eft  etiam  ille  malus  Calabris  in  faltibus  anguis, 
Squamea  convolvens  fublato  peftore  terga,  426 

Atque  notis  longam  maculofus  grandibus  alvum: 
Qui,  dum  amnes  ulli  rumpuntur  fontibus,  et  dum 
Vere  madent  udo  terrse  ac  pluvialibus  Auftris, 
Stagna  colit,  ripifque  habitans  hic  pifcibus  atram   430 

Aut  U5lo  ajfuetus  coluber  fuccedere  et  umbrar, 
Fovit  humum, 

Id  quldem  —  mala  ajpergere  virus  —  efTet  in  primis  elegans  :  fic 
boni  inflare :  Ecl.  v.  i. — Kax.ai  ytu^yeiv  x«f e?  •  Eur.  Rhef.  176. 

a^ts-a»   TifAiei*  u7.y.x  :    Call.  H.  Dian.  lyg.  —  ea^X©'  'Sj^o^avjvcct  —  Ap» 

Rhod.  i.  106. — Utcunque  autem  de  hoc  flatuet  nafutus  leftor, 
voces  — pej?is  acerba  boum  — intra  parenthefin  poni  debent. 

V.  424.  Solvuntur:  —  \.  ^.  folvunt  fe :  voce  media^  ut  Eur. 
Hec.  438.   AYETAI  ^E  /x»  fj.i-Kn. 

Verum  enimverb,  dum  in  manibus  eft  Hecuba  Euripidis, 
paulo  emendatiorem  dimittamus.     Modo  ibi  praeceflerat : 

il  ^wj'   'a^offHirei»  yx^  eron  oia^*,  E|sri  /*st. 

Quid  autem,  fodes,  fibi  vult  haec  locutio  —  <m^o<ref7ret»  0*0/*«  ? 
Refcribe  ocyus: 

f2  «twj*   <a^oiTH7reiv  ya.^  cot  OMM  i^er^  i^oi. 

Solem  alloqui  folebant  morientes ;  ut  Akejlis  v.  242. 

A^t£,    xai  <px^  i|U,£^a{  ■ 

fed  hoc  notum  eft.  Nonnus  etiam  vocat  folem  —  «jftfg^  o^fui : 
et  Sophocles  —  a/AE^a?  0M(po(.^o>:  Antig.  104. 

V.  429.  madent  udo.  Quaenam  haec  eft  turpis  tautologia  f 
Verendum  fcilicet  poetae  fuit,  ne  ledlores  ejus  fufpicarentur  vere 
potiflimum  «io  ARiDAS  futuras  eflb  terras !  Depellantur  a  li- 

Im- 


GEORGICA.     LIB.  III.  115 

Improbus  ingluviem,  ranlfque  loquacibus  explet. 
Poftquam  exhaufta  palus,  terraeque  ardore  dehifcunt, 

matifllmo  Firgilio  hse  ineptiae,  et  in  caecutlentes  librarios,  ut 
par  eft,  redundent.  Hoc  profeflo  in  codicibus  fuis  videre  po- 
terant ;  fi  per  lippitudinem  licuifTet : 

^ui^  dum  amnes  ulli  rumpuntur  fontibus,  et  dum 
Vere  natant  udo  terra  ac  pluvialibus  aujlris. 

Lucretius  vi.  265. 

Nec  tanto  pojfent  hac  terras  opprimere  imbri^ 
Flumina  abundare  ut facerent,  campofque  natare, 

Et  ipfe  nofter : 

■  ■"       cmnia  plenis 

Rura  n AT AfiT fojjis :  i.  371. 

et  fimiliter  iEn.  iii.  625. 

V.  430.  riprfque  habitans,  hic.  Ut,  quod  in  animum  venit, 
eloquar,  haec  locutio  mihi  videtur  praeter  folitum  fcabiofa,  et 
judicio  Firgilii  indigna.  Cui  ineft  vel  mica  elegantiae,  non 
folet  inter  tot  verba  —  rumpuntur — madcnt  —  colit  —  partici- 
pium  frigidum  intrudere.  Qui  in  fcriptoribus  venuftiflimis 
bene  verfatus  eft,  et  Mufas  excepit  hofpitio  liberaliori,  de  his 
rebus  poterit  judicare  :  czeteri  fruilra  docentur.  Mihi  interim 
videre  videor,  quomodo  locus  corrigi  debeat,  et  unde  error 
primum  irrepferit.  Hoc  igitur  modo  refingendum  efle  verfum 
autumo : 

^ui^  dum  amnes  ulli  rumpuntur  fontibus^  et  dum 
Fere  natant  udo  terra  ac  pliaralibus  Aujlris., 
Stagna  cclit,  ripifque  habitat  :  HiNC  pifcibus  atram 
hnprobus  ingluviem  ranifque  loquacibus  explet. 

Unde  autem,  quis  dicet,  profluxifle  errorem  putas  ?  A  vana 
fcribarum  folicitudine  ob  metrum ;  quae  et  multis  erroribus 
originem  dedit.  Pauca  vcro  exempla  rei  hiijufce  in  medium 
conferamus.  Sic  igitur  lege  Platoriis  bene  notum  Epigrammu, 
falvis  omnibus  metri  legibus  : 

H  aoQa.^o)i  yiKa.voi.ffot.  Ha6'EAAAA.A,   r)  IIPIN  tia,-U)i 

'Eajji.ov  iii  "srpoOvpoi^  Aat^  i^dau  nuv^ 
T15  n«^»>)  To  xaToTTTgcy'    tTra  TOIHN  /xe;/  o^uff^at 

0^>t  fGs^ift)*   OIHN  ^  *!>■  'zrag^  y  o't?a/x«<. 

et  redx  dedimus  Tom  o§«7G«t — et  otr,*:  nolo  talem  me  videre. 

H  2  Exilit 


ii6         P.  VIRGILII  MARONIS 

Exilit  in  ficcum-,  et,  flammantia  lumina  torquens, 
Ssevit  agris,  afperque  fiti,  atque  exterritus  seftu. 

Recepta  ledlio  non  ferenda ;  haec  unicc  elegans  et  indubitata. 
Quinetiam  'st^iv  pro  rov  re<£le  ponimus :  articulum  enim  in  hoc 
loco  refpuit  linguae  G^aca  ratio. 

Ita  etiam  fupple  epig,  xv.  ejufdem  apud  Brunck. 

To»  $fiOfji.ni  r»Tt'goi'  ME  T£%>>37aTo  oxioa.Xtv)  %«f, 
'K.!i)(po3  —  x.r.X. 

Hinc  porrb  ad  fanitatem  redigendum  eft  epigramma,  quod  nobis 
t^>i\\\ht\.  Demo/ihenes  in  Orat.  de  Corona;  ex  quo  poematio  nemo 
adhiic,  quod  equidem  novi,  vel  tolerabilem  fenfum  extundere 
valuit : 

Oioe,    'srocr^aci  tvv/.oc  a^pfnpx;;^    «5  oripiv  ihiyro 

OtiXu^    y.on  ocvTiTrccXaiv  iJo^iv  a.Trecy-eaacrecv. 
Mx^vxi/.£vot  ^APETHf,    EK  ^eiaxr©^  n/.  ijocui^aci 

"Vv^xq  —  x.T.X. 

Et  quis  dubitat,  quin  ita  legendus  fit  Vtrgilius  iEn.  iii.  69. 

Inde,  iibi  prima  fides  pelago^  placataque  venti 

Dant  maria-i  et  lene  crepitans  vocat  Aujler  in  altum. 

atque  fic  fcriptum  jam  video  Pierium  teftari  in  antiquis  aliquot 
codicibus. 

Corona  fit  his  exemplis  Jniiti  epig.  xii.  apud  Brunck.  vol.  i. 
et  fi  in  hoc  caftigando  manu  audaciori  ufus  videar,  in  animum 
vocet  Ic6tor  juftiflimum  poetK  diiflum : 

CuuSia  priiis  tentanda  j  fed  immedicabile  vulnus 
Enfe  recidendu?n. 

Oi-y.zn  Qfi  'srXuTriaiv  a.yciX>\o^ivl^  'mTi^vyt<7a» 

A.:y(iv  ccvx^pi^u  (jvcrao&ev  o^Vf/AcV^' 
Oioi  nEPI  SKAPGMOISI  nw?  TE-sgix.aMsa  ;y;«X5} 

n&l^^|i',     TUUX    Tep'!rD[JI.SV:^   '^ffpOTOIAO.. 

A>vAa  jjLt  nOM*OAYri  -CTovTa  NOTOS  ua-'  iTri,  %£j5-oa* 
Keijxxt  S  AAPANIAt  Txvh  'srx^  r.wx, 

-mXuT^^c-iv  'srTi^vyiffffiv  —  repofui  ex  mente  fagaciflimi  Brunck.  In 
'moi(pvaff0  —  Suidas  habet  ■cragi*  a-y.xp^fji.cicrtj  unde  dedi  «ojEgi : — 1.  e. 
•sri^i^rroi^pv^io :  in  not.  V.  240.  videat  leftor  fimilis  argumenti  epi- 
gramma;  cujus  a?.,a«  relpondet  hujufce  yzacO/ixoje-t :  et  w,-  Ey.-jxjjS)» 

xt^ju»,     'CJo[/.<po'hvyt     tirovTH.        nci/>t.!po?if|,     ey.Q^xafA.^    loxT^'.      oUld. 

K«/xat  o'a^^ana — jaceo  vero  in  imbeciHitate  —  i.  e.  et  eleganter 
quidem  ;  pro  imbcllis  —fme  viribus  •—  moriuus-—jacco. 

Ne 


GEORGICA.    LIB.  III.  117 

Ne  mihi  tum  molles  fub  dio  carpere  fomnos,  435 

Neu  dorfo  nemoris  libeat  jacuifle  per  herbas  ; 
Cum  pofuis  novus  exuviis,  nitidiifque  juventa 
Volvitur-,naut  catulos  tedlis  aut  ova  relinquens, 
Arduus  ad  folem,  et  linguis  micat  ore  trifulcis. 

Morborum  quoque  te  caufas  et  figna  docebo.      440 
Turpis  oves  tentat  fcabies,  ubi  frigidus  imber 
Altii^is  ad  vivum  perfedit,  et  horrida  cano 
Bruma  gelu :  vel  ciim  tonfis  illotus  adhsefit 
Sudor,  et  hirfuti  fecuerunt  corpora  vepres. 
Dulcibus  idcirco  fluviis  pecus  omne  magiftri  445 

Perfundunt,  udifque  aries  in  gurgite  viliis 
Merfatur,  mifsufque  fecundo  defluit  amni : 
Aut  tonfum  trifti  contingunt  corpus  amurca, 
Et  fpumas  mifcent  argenti,  vivaque  fulphura, 
Idseafque  pices,  et  pingues  unguine  ceras,  450 

Scillamque  helleborofque  graves,  nigrumque  bitumen. 
Non  tamen  ulla  magis  praefens  fortuna  laborum  eft, 
QLiam  fi  quis  ferro  potuit  refcindere  fummum 
Ulcerisos:  alitur  vitium,  vivitque  tegendo ; 
Dum  medicas  adhibere  m.anus  ad  vulnera  paftor     455 
Abnegat,  et  meiiora  Deos  fedet  omina  pofcens. 

Qiiin  etiam  ima  dolor  balantum  lapfus  ad  ofla 
Cum  furit,  atque  artus  depafcitur  arida  febris ; 

V.  436,  Ad  hunc  modum,  ni  fallor,  commodius  diftinguatur 
hic  locus : 

Meu  dorjo  nemoris  libeai  jacuijfe ;  per  herbas 
Cuni^  pojitfs  novus  exuviis  nitidujque  juventdy 
Volvitur 

\.  e.  cumje  volvit  per  herbas :  v.  Ecl.  iii.  93.  Geo.  iv.  459. 

V.  439.  Vix  mihi  quis  perfuaferit  Virgilium  ita  dedille  ver- 
fum  duobus  ablativis  gravatum  :  aut  ille  fcripfit— — 

linguis  micat  ora  trijulcis 

Aut. 

LiNGUAs  micat  ore  trisulcas. 

H  3  Pro- 


iiS         P.  VIRGILIIMARONIS 

Profuit  incenfos  seftus  avertere,  et  inter 

Ima  ferire  pedis  falientem  fanguine  venam  :  460 

Bifaltas  quo  more  folent,  acerque  Gelonus, 

Ciim  fugit  in  Rhodopen  atque  in  deferta  Getarum, 

Et  lac  concretum  cum  fanguine  potat  equino. 

Qiiam  procul,  aut  moUi  fuccedere  faspius  umbrae 
Videris,  aut  fummas  carpentem  ignavius  herbas,     465 
Extremamque  fequi,  aut  medio  procumbere  campo 
Pafcentem,  et  ferse  folam  decedere  notW  ; 
Continuo  ferro  culpam  compefce,  priufquam 
Dira  per  incautum  ferpant  contagia  vulgus. 

Non  tam  creber,  agens  hyemem,  ruit  ^quore  turbo, 

V.  464,  CafTa  eft,  vel  potius  nulla,  hujufce  loci  conftru6tio. 
Relativus  enim  aut  habet  cxprelTum  pronomen,  aut  fubaudi- 
tum  ;  at  hic  neque  hoc  neque  illud  verum  eft.  ^am  viderisy 
&c.  quid  cum  illa  faciendum  eft  ?  Culpa?n  compefce :  quae  funt 
prorsus  incongrua.     Facili  quidem  remedio  opus  eft : 

QuuM  procul  aut  molli 

i.  e.  quotih  videris  aliquam.  Nifi  fortafse  malis  intelligere  — 
cidpam  iLLius  quam  videris:  quod  fatis  durum,  fed  ferri  poteft. 

V.  468.  Quse  hic  habent  Servius  et  La  Ccrda  mera  funt 
segroti  fomnia.  Quod  hic  nofter  exprimit  per  culpa?n.y  fupra  per 
vitiu?n  ;  et  Greeci  per  $x<x.Cvv  exprimebant. 

V.  470.  InfeHciter  omnino  magnum  numerum  fignificare 
voluit  Firgilius^  fi  morborum,  qui  in  pecudes  incidunt,  multi- 
iudincm  aequare  velit  turbinum  vel  te?npeflatu?n  in  Oceano  fre- 
quentife.  Quivis  ex  ima  cathcdra  difcipulorum  meHorem  com- 
parationem  nobis  prasbere  potuiflet.  Veriim  enimvero  non  ita 
eft  operse  infelix  nofter ;  librariorum  enim  incuria  locum  de- 
pravavit,  nullo  tameji  negotio  reftituendum ; 

Non  tam  creher  agens  hyemem  ruit  ^quora  iurboy 
^a?n  multce  pecudum  pejles. 

ct  ordo  eft :  Turbo^  agens  hyeme?n  (i.  e.  tempeftatem)  non  tam 
creber  ruit  aquora :  —  i.  e.   7io?i  ta?n   crehro  agitat  —  non  tot 
FLUCTus  in  aquore  excitat.     Quod  et  planum  et  verum. 
Huc  apprime  facit  Lucretius  vi.  726. 

Ciim  ?nare  permotum  ventis  RUIT  intiis  arenam, 

Quam 


GEORGICA.     LIB.  IIL  119 

Quam  multae  pecudum  peftes:  necfingula  morbi  471 
Corpora  corripiunt  •,  fed  tota  asftiva  repente,  [gentem. 
Spemque,  gregemque  fimul,  cundamque  ab  origine 
Tum  fciat,  aerias  Alpes  et  Norica  fi  quis 
Caftella  in  tumulis,  ec  lapidis  arva  Timavi,  47^5 

Nunc  quoque  poft  tanto  videat,  defertaque  regna 
Paftorum,  et  longe  faltus  lateque  vacantes. 

Hic  quondam  morbo  ccefi  miferanda  coorta  eft 
Tempeftas,  rotoque  autumni  incanduit  «ftu, 
Et  genus  omne  neci  pecudum  dedit,  omne  ferarum ; 
Corrupitque  lacus,  infecit  pabula  tabo.  481 

Nec  via  mortis  erat  fimplex :  fed,  ubi  ignea  venis 
Omnibus  afta  fitis  miferQS  adduxerat  artus, 
Rursiis  abundabat  fluidus  liquor-,  omniaque  in  fe 
Ofl!a  minutatim  morbo  collapfa  trahebat.  485 

Saepe  in  honore  Deum  medio  ftans  hoftia  ad  aram, 
Lanea  dum  nivea  circumdatur  infula  vitta, 
Inter  cundantes  cecidit  moribunda  miniftros, 
Aut,  fi  quam  ferro  madaverat  ante  facerdos, 
Inde  neque  impofitis  ardent  altaria  fibris,  490 

Nec  refponfa  poteft'  confukus  reddere  vates : 
Ac  vix  fuppofiti  tinguntur  fanguine  cultri, 

Et  ipfe  nofter  ii.  107. 

Aut^  uhi  navigus  violentior  incldit  Eurus, 
Nujje  QUOT  lonii  veniant  ad  littora  fluctus. 

V^.  475.  Caftella  in  tumulis.  Hinc  explicari  poteft — dotnus 
ardua  Daci:  Stat.  Silv.  i.  i.  7.  de  quo  tani  feftive  difputant  in- 
terpretes  j  et  tardum  infcedera  montem :  ibid.  verf  80.  fed  tales 
auclores  non  digni  funt  quos  explices,  et  opera  in  iis  evolvendis 
luditur:  v.  nos  iv.  125. 

V,  492.  Mihi  videtur  legendum.  Ar  vix.  —  Caeteriim 
voces  hujufce  loci  tam  exquiiito  funt  judicio  feledlae,  et  per 
gradus  tantopere  afiurgunt,  ut  fruftra  quai^res  in  toto  Latio  lo- 
cutionis  magis  curiofam  felicitatcm.  Nec  nihil  funt  neque 
omnia,  quae  dicit  Servius :  "  Signatis  ufus  eft  verbis,  nimifque 
libratis." 

H  4  Sum- 


120         P.  VIRGILII  MARONIS 

Summaqne  jejuna  fanie  infufcatur  arena. 

Hinc  lastis  vituli  vulgo  moriuntur  in  herbis, 
Et  dulces  animas  plena  ad  praefepia  reddunt.  495 

Hinc  canibus  blandis  rabies  venit,  et  quatit  aegros 
TufTis  anhela  fues,  ac  faucibus  angit  obefis. 

Labitur,  infelix  ftudiorum  atque  immemor  hcrbas, 
Vi6tor  equus,  fontefque  avertitur,  et  pede  terram 
Crebraferit:  demiffae  aures :  incertus  ibidem  500 

V.  495.  dulces  animas.  Similiter  Hefiodus  Scut.  Herc. 
V.  428.  Ed.  Cant.  in  loco,  ut  mihi  videtur,  parum  fano,  quem 
tamen  fic  aufim  corrigere  : 


■   I  'KtUV  uq  (TUlXOCTi  xvpo-ocq 

Or£  /*a^  tvovmiiiq  ptvov  x.^a,rs^on;  ovv^tacrt 

2;%»o-cr«?,   oT7«T«;^ira  MEAI<l>PONA  ©YMON  avw^»' 

EN  MENEOr  ^a^a  rayc  xiXoiivov  laifcm^^ixrxi  dto^. 

i.  e.  tixmfA,7rXa.r»t  fA,en(^.     Fidem  faciet  Homerus: 

K.m<^  y  a-K.  eSeXw  aZiaacn  %oXo)',    «XA  iri  jx»XKo» 
niMnAANETAI  MENEOS  :    II.  I.  674. 

V.  497.  Tuflis  anhela  fues.     Ita  Plautus  Trin.  ii.  4.  139. 

Sues  moriuntur  angina  acerriane : 
fed  efle  videtur  vitiofus,  et  ita  fortafse  corrigendus : 

Sues  7noriuntur  angind  CREBERRUME. 
Hanc  etiam  occafionem  emendandi  Hefychii  Hbenter  arripio. 

'Bpa.yv^'  voar)fjia.  t»  ruv  tv  ru>  2TOMATI  yiyvoi/,ivu)v  KATA  TOf  BPOFXON, 

tli  AN  i?  [AOiXtrei.  AIA$©EIPETAI.     Sed  haec  alii  magna  ex  parte 
praeripuerunt.     Ita  Pollux  ii.  4.  p.  94.  Ed.  Franc.     Nocnj/Aa  h 

rm  ivr<^  ra  XTOMATOS BPATXOS. 

V.  498.  Infehx  ftudiorum.  Similis  efl  ad  morem  Gracian 
clegantia  in  Ecl.  iv.  24.  quam  dolet  interpretes  non  alfccutos 
effe: 

Occidet  etferpensy  et  fallax  herba  veneni 

Occidet. 

V.  49g.  avertitur.     Foce  medid :  fontes  afe  avertit. 

V.  500.  incertus  fudor.  "  Sine  labore,  cujus  caufa  non  ap- 
paret."  Servius.  Veri/Time.  Hinc  Hefychius :  'Evfjt.ox^m,^  ruv 
tvctyoi^u  i^^uruv:  atquc  facilem  interpretationem  admittit  Euri- 

Sudor, 


GEORGICA.     LIB.  III.  121 

Siidor,  et  ille  quidem  morituris  frigidus :  aret 
Pellis,  et  ad  taftum  tradlanti  dura  refiftit. 
Hasc  ante  exitium  primis  dant  figna  diebus. 
Sin  in  procelTu  coepit  crudefcere  morbus, 

pldis  locus  Phnen.  1448.  Ed.  Barnes^  de  quo  tantopere  in  diver- 
fum  abeunt  viri  doc^iflimi : 


'  X(X7rto«5  vypxv  ^ipoc  • 


hasc  eft  vera  le6lio  ;  iy^a»  —  humentem  fudore  moriturh  frigtdo. 
Integrum  autem,  le£lor,  tibi  fiftam  locum ;  et  aequo,  te  oro 
atque  etiam  obteftor,  animo  accipias,  quae  de  illo  didlurus  fum, 
ferafque  candidum  judicium  : 


i ^t^vm  d  aTTo 

ifvar.l/J  avnq  AYSTAHTON,    Eteok^/j?  »'jx^ 
Hx»0"E  fjt.riT^©''    xawtQftj  vypocv  Xi^P^y 
^ciivriV  f/.iv  ax.  x(pr,y.iv^   o^^ccTtcv  o  cctto 
rifoaeJTrs  Soc-K^voi^^  art  ay>i/.r,vMi  ^iAas. 

Locum  efte  pulcherrimum,  et  poeta  -nraOjjTixiiTaTw  dignlilimum, 
mecum  fatebere.  Quid  autem,  fodes,  fibi  vult  —  (pv(rr.u.ct.  ^vtM- 
Tov\  Ne  ipfe  quidem  OEdipus.,  opinor,  nobis  aperiret.  Infignem 
mihi  corruptionem  hic  deprehendilfe  videor.  <}>fc7-J5//^«  AYS^PH- 
TON  judico  fuiife  ab  autfloris  manu — fptritum  difficiliter  emijfum. 
At  dices,  quam  vocem  nobis  propinas  ?  Legitimam,  ni  fallor, 
et  bonae  notae;  et  cujus  cognatos  non  paucos  in  optimis  fcrip- 
toribus  reperies.  Et  quot  funt  voces  i^ral  Xiyofxivoci  in  Aiitho- 
logia  praefertim,  et  potiffimum  compofittz -.,  de  quibus  nemo  fani 
judicii  litem  movere  poflit?  Vox  autem  lva<p^riiov  —  cum  eflet 
rarior,  librariis  femidoilis  mutata  eft  in  lvG<po^rnov'.  et,  hanc 
legibus  metricis  non  admittentibus,  inde  fe  intrufit  importunum 
illud  ^vrMtov.  Nec  a  nobis  non  videtur  ftare  Scholiajfes:  AltAjj- 
Toi',  ^vany.-TTvivrov :  hsec  autem  glofta  non  convenit ;  noftram  vero 
emendationem  fi  fubftituas,  optime  fe  habebit  Scholiajiis  inter- 
pretatio. 

Porro  hic  fudor  aegrotantis  equi,  et  frigidus  eft  et  falfus  ■: 
fimiliter  Graci  il/t/^j^^o^oyia,  \|/v;)(;|o^v6tf§y»«,  et  alia  id  genus :  et 
Horatius — rumor  frigidus. 

V.  503.  ante  exitium.  Cum  a  feqq.  v.  509.  manifeftum 
efle  videatur  non  femper  fequi  mortem ;  fortafsc  debemus  le- 
gere: 

Hac  ante  exitu  primis  dantftgna  diebus 

i.  e,  "  \i7^zfigna  mtii  dant  ante  primis  diebus," 

Tum 


la»         P.  VIRGILII  MARONIS 

Tum  vero  ardentes  oculi,  atque  attra£lus  ab  alto    505 

Spiritus,  interdum  gemitu  gravis:  imaque  longo 

Ilia  fingultu  tendunt :  it  naribus  ater 

Sapguis,  et  obfeiTas  fauces  premit  afpera  lingua. 

Profuit  inferto  latices  infundere  cornu 

Lenaeos  i  ea  vifa  falus  morientibus  una:  510 

Mox  erat  hoc  ipfum  exitio ;  fufiifque  refefti 

Ardebant :  ipsique  fuos  jam  morte  fub  aegra 

(Di  meliora  piis,  erroremque  hoftibus  illum) 

DifcifTos  nudis  laniabant  dentibus  artus. 

Ecce  autem  duro  fumans  fub  vomere  taurus        515 
Concidit,  et  mixtum  fpumis  vomit  ore  cruorem, 
Extremofque  ciet  gemicus :  it  triftis  arator, 
Mcerentem  abjungens  fraterna  morte  juvencum, 

V.  507.  tendunt.  "  Pro  tenduntur,  aut  tendunt  fe ;  aut 
equi  tendunt."  Philargyrius  :  quarum  duae  priores  interpreta- 
tiones  tota  buccse  vi  exfibilands  funt;  poftrema  ferri  poteft. 
Enimvero  ha^c  conftrudliio  caret  elegantia ;  et  nemini,  qui  na- 
fum  habet,  facile  placebit  injucunda  hnec  tranfitio  a  numero 
fmgulari  in  pluralcm.  Nobis  vix  dubium  eft,  quin  idem  vanus 
timor,  ne  laboraret  verfus,  de  quo  nos  fufius  ad  v.  430  fupra, 
hiic  quoque  mer.dam  derivaifet:  vide  enim  quantus  dccor  affur- 
gat,  fi  ad  noftram  mentem  res  ordinetur : 

Tum  vcro  ardentes  oculi ;  atque  attra^us  ab  alto 
Spiritus,  interdtim  gemitu  gravis,  i/?iaque  longo 
Jliaf^ngultu  tendit  : 

unufquifque  vero  fuo  judicio  utatur  :  nobis  faltem  favet  Thucy- 
dides :  Anyl  te  to»5  'mXeioatv  ivtTrtwTE  y-Ev;;,  SriASMON  ENAIAOYSA 
icrp(v^ov :    U.  49' 

V.  518.  Moerentem .     Haeg  mc  faciunt  meminifTe  loci 

fimilio  in  Troad.  Eurip.  662. 


hTCtnr-rva  avT>jv,   r)T»f  ai/d^cc  rov  OTa^®' 
AAX  aoi  'sruKQy-.y    iiTii;  »v  diaQ.yifi 


Quid  autem  magis  anv  Xu^nuv  fingi  poteft,  quam  illiid  hyper- 
baton  in  fecundo  verfu  ?  Nec  memini  (confidenter  enim  loqui 


Atque 


GEORGICA.    LIB.  III.  12^ 

Atque  opere  in  medio  defixa  relinquit  aratra.  51^ 

Non  umbrse  altorum  nemorum,  non  mollia  poflunt 
Prata  movere  animum-,  non  qui  per  faxa  volutus 
Purior  eledlro  campum  petit  amnis:   at  ima 
Solvuntur  latera,  atque  oculos  ftupor  urget  inertes, 
Ad  terramque  fluit  devexo  pondere  cervix.  524 

Quid  labor,  aut  benefafta  juvant  ?  quid  vomere  terras 
Jnvercifle  graves  ?  Atqui  non  Maflica  Bacchi 
Munera,  non  illis  epulse  nocuere  repofts : 
Frondibus  et  vidu  pafcuntur  fimplicis  herbae-, 
Pocula  funt  fontes  iiquidi,  atque  exercita  curfu 
Flumina;  nec  fomnos  abrumpit  cura  falubreo.         530 

Tempore  non  alio  dicunt  regionibus  illis 
Quaefitas  ad  facra  boves  Junonisj  et  uris 
Imparibus  duclos  alta  ad  donaria  currus. 
Ergo  segre  raftris  terram  rimantur,  et  ipfis 
Unguibus  infodiunt  fruges,  montefque  per  akos    535 
Contenta  cervice  trahunt  ftridentia  plauftra. 
Non  lupus  infidias  explorat  ovilia  circum, 
Nec  grcgibus  noclurnus  obambulat;  acrior  illum 

nollem)  me  audilTe  dtjuvencis  jugum  trahentibus  j  nec  ar- 
bitror  ita  rem  fe  habere.  Denique  fic  videcur  locus  reftituen- 
dus  fibi : 

A^Trivrva  a,vrr,v.y    ws?,   a,wcc  nrov  tuxp^ 
KOINOISI  ><.cxr^oi;  aTrcSa^ao-',   »».ov  WtXet. 

Trjj  cjcT^ficipeicrv)^,   pa,Oiu!<;  EXEI  (^vyov, 

V.  526.  atqui.  Hanc  voccm  Ciceronl  reftituamus  in  operc 
politiffimo. 

Fete  mibi  hoc  videor  diflurus minimam  copiam  poeta" 

rum  egregiorum  extitijfe :  ATQUI  in  hoc  ipfo  numero  —  &c.  De 
Orat.  i.  3. 

V.  537.  infidlas  explorat.  Quidnam  vero  hoc  fit  —  infidias 
explorat  —  cum  de  lupo  fermo  fit,  juxta  cum  maxime  ignaris  id 
cquidem  ignoro.  Duas'fe  oftendunt,  et  hne  faciles,  emendandi 
viae:  vel  insidiis  explorat,  vel  insidians  explorat.  Utrum 
mavis  accipe ;  aut  hoc  enim  ^ut  illud  unice  verum, 

Cura 


124         P.  VIRGILII  MARONIS 

Cura  domat:  timidi  damse  cervique  fugaces 

Nunc  interque  canes  et  circum  tedla  vagantur.         540 

Hinc  fortafse  operae  pretium  erit  Servii  notam  ad  JEn.  i.  719. 
corrigere.  Ita  lege  :  "Insidat:  infinufedeat:  legitur  tamen 
et  liSisiDEAT; — i.  e.  ut  quidam  volunt,  inJiJias  faciat." 

V.  538.  no£turnus.  Non  eft  hac  major  elegantia,  nec  qui- 
dem  frequentior  tam  apud  Gnscos  quam  Latinos ;  potiflimilm 
vero  apud  omnium  elegantiarum  thefaurum  Horatium ;  qui  in 
hac  re  menda  indigne  inquinatur,  a  me  ftatim  eluenda: 

• percunSior  quanti  olus^  acfar: 

Fallacsm  circum  yESPEKTinusgue pererro 
Sapeforum:  Sat.  i.  vi,  112. 

Apud  Longt  Paft.  p.  14.  hasc  legimus  :   AivTi^a;  ^>j  ^ta/Aa^Tw»  0 

ficcrSa»  Trj  Xxov  i^ovn  yevoiji^eiiri.  Quac  autem  cft  haec  fecimda  fpes  ? 
de  nulla  enim  adhuc  deciderat:  tu  refcribe  —  aeytepoi;  ae  : 
et  conftruclio  eft:  Aeute^i^  01  lyvu  —  quo  nihil  dici  poterat  ve- 
nuftius. 

Neque  a  nobis  debet  neghgi  fuavis  poeta,  fi  quis  demum 
fuavis,  'Thcocritus : 

■  /xsTa  Tla.vci  ro  hvTt^ov  cc^Mv  ci.it o\a"r,\   Id.  i.  3« 


pcriit  venuftas  loci,  nifi  reftituas  veras  le6liones  : 

-  ,a£Ta  llcciict  TY  AEYTEPOX  bi,()Xov  ccTToKrrt, 

Ita  Id.  ii.  131. 

K«i  /-CET»  T»»  Kvn-^iVy    TY  /xe  AEYTEPA  i>t  Wfg®'  slMv. 

et  viii.  71. 

AEYTEPOX  ocv  Aa^vt?  Xtyn^wj  aveCciM^ir  cteihy. 

unde  et  iteriim  ccrrigendus  Longus  p.  38.  fcribendo :  axxa  /!*Ǥ- 
rvev(T0fJt.£v  AEYTEPOI  /aet»  ^tA^Tav. 

Convitiis  interim  a  nobis   medicinam  flagitat  aeger  gravi 
morbo  CaUimachus.     Subveniendum  eft. 

-  —  IV  ai  'ZtToXijV 
©>)X£  rt7\tcr(po^\rtv  £7r£T>)cr»o*,    *)  iv\  -croWvo» 

YSTATIOI  «7»9rT8o-»F  ett' K7;^»oj',   u  ava^   Tat/^oi :    H.  Ap.  77* 

Ita  VirgiUus  nofter : 

excutitur,  PKO^svsque  magj/ier 


Volvitur  in  caput:  JEn,  i.  119. 

•  Jam 


GEORGICA.     LIB.  III.  125 

Jam  maris  immenfi  prolem  et  genus  omne  natantum 

Litore  in  extremo,  ceu  naufraga  corpora,  fluftus 

Proluit ;  infolitas  fugiunt  in  flumina  phocse. 

Interit  et  curvis  fruftra  defenfa  latebris 

Vipera,  et  attoniti  fquamis  afliantibus  hydri.  545 

Ipfis  efl:  aer  avibus  non  ^quus;  et  illse 

Prsecipites  altii  vitam  fub  nube  relinquunt. 

Praeterea  nec  jam  mutari  pabula  referr, 
Qusefitasque  nocent  artes :  cefsere  fnagiftri,  549 

Phillyrides  Chiron,  Amythaoniufque  Mclampus. 

Cognatus  error  H.  Jov.  v.  14.  ubi  lege  : 


nrYriOI  y.aAEyo-»  >.iyj>i'io\)  ATrtd^as^jjs;. 

Denique  hic  locus  CaUimachl  viam  fternit  ad  Tryphiodorum 
emendandum  in  initio  fui  poematis  : 

EwETTf,    KaXAto7re<a*    km  APXAION  e^sv  ix.y^^uii. 
KEKPIMENHN  'sroXijj.oiOy   rccy^dTi  Afco;'  uoici^ti, 

a^youuv  xv^^uv:  ut  Apoll.  RHod.  i.  i, 

Apypf/.t\i^  i7£o,    (poi/oi^   'STxXa.iyciiuj»  y.^^ix  tpuruu 
'M.t^ffo^cn, 

et  Tu  y.£>i^iy.mv  ■jroAE/L/.oio — per  heUu?n  dljudicatam  —  nihil  novi  ele- 
gantius  et  magis  Atticu?7i  leporem  fapiens. 

V.  549.  Qiiamvis  nobifmetipfis  non  id  negotii  imporueri- 
mus,  ut  venuftates  divini  hujufce  poematis  pi^ecipuas  leciori 
monftremus,  atque  illis  i!!u(irandis  immoremur,  quod  quiderri 
eflet  operis  pene  infiniti  ;  non  tamen  non  poiTumus  ad  bunc 
locum  rummum  poetae  artificium  obfervare.  Qiiicquid  alti  fuit 
in  fententia,  fublimis  idomne  prxripuerat  Lucretius;  quis  enim 
majorem  fublimitatcm  fpirat  ? 

Ncc  requies  erat  uUa  mali :  defejfa  jacebant 
Corpora  :  mujfahai  tacito  Medicina  timare. 

Quid  nunc  faceret  Firgilius  F  hos  enim  fines  praetergredi  ve! 
fummis  humanae  mentis  viribus  nullo  modo  licuit.  Si  animum 
pari  fublimitate  carminis  pcrcellere  nequiret,  faltem  voluit  de- 
mulcere ;  idque  aifccutus  efl:  duobus  verfibus,  qui  tanta  nitun- 
tur  m:ijeftate,  et  modulatione  tam  fuavi  in  aurern  illabuntur,  ut 
nihil  fupra ; 

Ssevit, 


ti6         P.VIRGILII   MARONIS 

Sasvit,  et  m  kicem  Stygiis  ei-nifla  tenebris 

Pallida  Tifiphone  morbos  agit  ante  metumquc, 

Inque  dies  avidum  lurgens  caput  altius  effert. 

Balatu  pecorum  et  crebris  mugitibus  amnes,  55^ 

Arenteique  fonant  ripas,  coUefque  fupini. 

Jamque  catervatim  dat  ftragem,  atquc  aggerat  ipfis 

In  ftabufis  turpi  dilapfa  cadavera  tabo-, 

Donec  humo  tegere,  ac  foveis  abfcondere  difcant. 

Nam  neque  erat  coriis  ufus -,  nec  vifcera  quifquam 

Aut  undis  abolere  poteft,  aut  vincere  flamma:         560 

Nec  tondere  quidem  morbo  illuvieque  perefa 

Vellera,  nec  telas  poffunt  attingere  putres. 

Verum  etiam  invifos  fi  quis  tentarat  amidtus, 

Ardentes  papulae  atque  immundus  olentia  fudor 

^iafttaque  nocent  artes :  cejfere  magi/iri 
Phillyrldes  Chiron,  Amythaoniufque  Melampus. 

V.  556.  Nimium  diftat  a  verbo  fao  nominativus  (iafus  •  et 
commode  fieret  verfuum  tranfpofitio  ad  hunc  modum : 

Phillyrides  Chirony  Amythaoniufqtie  Melampus. 
Balatu  pecorum  et  crebris  ?nugiti/ms  a/nneSy 
Arefitefque  fonaJit  ripts,  coUeJque  fupirii. 
Savit^  et  in  hcem  Stygiis  emiffa  tenebris 
Pallida  Tif.phone  morbos  agit  ante  ?netumqut. 
Inqiic  dies  avidum  furgens  caput  altius  effert. 
famque  catcrvatitn  datjiragem  — — 

V.  564.  Hujufce  loci  conftru£lio  mihi  nunquam  placuit,  nec 
legitima  videtur.  Qiiis  enim  unquam  audivit  in  toto  Latio 
parem  locutionem — fudor  ?ne}nbra  fequebatur  f  Vellem  inter- 
pretes,  fi  quid  boni  fensus  viderent  fublatere,  non  ita  obmu- 
tuiflent,  ut  nos  cogant  ad  conjedturas  incertas  recipi,  ne  /'/r- 
giliu?n  in  luto  haerentem  deferamus.  En !  tibi  noftram  !  et 
tutam  iilam  quidem  ct  elegantem  : 

Ardentes papula^  atque  INDUCTUS  okntia  fudor 
Membra  fequehatur . 

i.  t.fudor  induSius  membra. 

Membra 


GEORGICA.     LIB.  III.  127 

Membra  fequebatur:  nec  longo  deinde  moranti      ^65 
Tempore,  contadtos  artus  facer  ignis  edebat 

V.  566.  contaftos.    Quidam  codices  habent  conira^os,  quae 
mihi  videtur  melior  ledio :  ita  fupra  v.  482. 

-fed  ubi  ignea  venis 


Omnibus  a£lafitis  miferos  adduxerat  artus 

Neque  aliter  Lucretius  vi.  1159. 

nervos  et  membra  coactans. 


P.  V  I R. 


P.  VIRGILII   MARONIS 
GEORGICORUM. 


L  I  B  E  R    IV. 

PROTENUS  aerii  mellis  coeleftia  dona 
Exequar :  hanc  etiam,  Mascenas,  afpice  partem. 
Admiranda  tibi  levium  fpedtacula  rerum, 
Magnanimofque  duces,  totiufque  ordine  gentis 
Mores,  et  ftudia,  et  populos,  et  praelia  dicam.  5 

In  tenui  labor,  at  tenuis  non  gloria ;  fi  quem 
Numina  laeva  finunt,  audicque  vocatus  ApoUo. 
Principio  fedes  apibus  ftatioque  petenda, 

V.  I.  Protenus:  —  i.  e.  hinc  —  deinceps :  atque  ita  femper. 
Hic  locum  non  habet  protinus^  cui  alia  et  longe  diverfa  fignifi- 
catio :  fed  in  his  vocibus  ob  imperitiam  fcribarum  perpetuo 
erratum  eft. 

V.  6.  Vetus  exemplar  meum  habet — Jl  quam  :  quod  longe 
eft  elegantius. 

V.  7.  i.  e.  fl  mala  numina  non  impedient,  et  bina  etiam  ad- 
juvabunt. 

— auditque.    Forte  reponendum — aderitque,  Sic  ii.  39. 

Tuque  ADES  inceptumque  una  decurre  laborem. 

Quinetiam  (quod  fupra  obfervatum  oportuit)  Pierius  dicit 
quintum  verfum  in  antiquiflimo  quodam  codice  ad  hunc  mo- 
dum  legi ; 

Quo 


GEORGICA.    LIB.  IV.  129 

Quo  neque  fit  ventis  aditus,  (nam  pabula  venti 
Ferre  domum  prohibent)  neque  oves  hoedique  petulci 
Floribus  infultent,  aut  errans  bucula  campo  ii 

Decutiat  rorem,  et  furgentes  atterat  herbas. 
Abfint  et  pifti  fqualentia  terga  lacerti 
Pinguibus  a  ftabulis,  meropefque,  aliseque  volucres, 
Et  manibus  Procne  pedus  fignata  cruentis.  15 

Omnia  nam  late  vaftant,  ipsafque  volantes 
Ore  ferunt  dulcem  nidis  immitibus  efcam. 
At  liquidifontes,  et  ftagna  virentia  mufco 
Adfint,  et  tenuis  fugiens  per  gramina  rivus : 
Palmaque  veftibulum,  aut  ingens  oleafter  obumbret ; 
Ut,  cum  prima  novi  ducent  examina  rege->  21 

Vere  fuo,  ludetque  favis  emiflTa  juventusi 
Vicina  invitet  decedere  ripa  calori, 
Obviaque  hofpitiis  teneat  frondentibus  arbos. 

In  medium,  feu  ftabit  iners,  feu  profluet  humor, 
Tranfverfas  falices  et  grandia  conjice  faxa ;  26 

Pontibus  ut  crebris  pofllnt  confiftere,  et  alas 
Pandere  ad  aeftivum  folem ;  fi  forte  morantes 
Sparferit,  aut  prasceps  Neptuno  immerferit  Eurus. 
Hsec  circum  cafiae  virides,  et  olentia  late  30 

Serpylla,  et  graviter  fpirantis  copia  thymbrae 
Floreat-,  irriguiimque  bibant  violaria  fontem. 

Ipfa  autem,  feu  corticibus  tibi  futa  cavatis, 
Seu  lento  fuerint  alvearia  vimine  texta, 

Mores  et  Jludia^  populos  et  praUa  dkam : 

et,  ut  mihi  videtur,  reilius :  v.  nos  iii.  430. 

V.  20.  obumbret.     Haec  ledlio  plurium  codicum  aucSloritate 
nititur,  et  etiam  Columella  ix.  5. 

V.  22.  vere  fuo.     Hinc  eleganter  Euripides  Hippol,  76. 


quam  loci  corre6lioncm  Schcliajia:  me  debere  fateor. 

V.  30.  haec  circum  —  i.  e.  circa  totum  apiarium\  ut  has  voces 
vidctur  interpretari  Cohmiella  ix.  5. 

1  An- 


t^o        P.  VIRGILII  MARONIS 

Anguftos  habeant  aditus  i  nam  frigore  mella  35 

Cogit  hyems,  eademque  calor  liquefafta  remittit: 
Utraque  vis  apibus  pariter  metuenda :  neque  illse 
Nequicquam  in  tedlis  certatim  tenuia  cera 
Spiramenta  linunr,  fucoque  et  floribus  oras 
Explent-,  coUeftumque  haec  ipfa  ad  munera  gluten 
Et  vifco  et  Phrygise  fervant  pice  lenrius  Idae.  41 

Ssepe  etiam  effofTis  (fi  vera  eft  fama)  latebris 
Sub  terra  fovere  larem  •,  penitufque  repertse 
Pumicibufque  cavis,  exefasque  arboris  antro. 
Tu  tamen  et  levi  rimofa  cubilia  limo  45 

Unge  fovens  circum,  et  raras  fuperinjice  frondes: 
Neu  propius  tedlis  taxum  fme ;  neve  rubentes 
Ure  foco  cancros;  altse  neu  crede  paludi ; 
Aut  ubi  odor  coeni  gravis ;  aut  ubi  concava  pulfu 
Saxa  fonant,  vocifque  offenfa  refultat  imago.  50 

V.  41.  Malam  hic  habemus  verborum  collocationem,  quae 
facile  evitari  poterat : 

•  colle^wnque  hcec  ipfa  ad  munera  gluten 


Servant^  et  vifco  et  Phrygia  pice  lentius  Idis, 

V.  42.  Bene  hoec  cum  prsecedentibus  conneduntur :  hinc 
enim  probatur,  quam  lludiose  caveant  apes  tempeftatis  muta- 
tiones  ;  et,  quae  indc  exoriuntur,  nimia  frigora  et  calores. 

"  Si  credendum  eft,  apes  poife  terras  effbdere:"  Servius. 
Sed  hac  interpretatione  non  eft  opus,  ne  quidem  fi  legatur  — 
fodire :  et  melius  refertur,  me  judice — fivera  ejl fama  —  ad  — 
fuh  terra  fovere  larein:  —  i.  e.  "  fi  credibile  eft  eas  terras  caver- 
nas  frequentaffe." 

V.  43.  fovere.  Hsc  omnino  vera  eft  leiflio :  fic  iii.  420. 
coluber  FOViT  hiimum.  Cajlra  fovere  :  JEn.  ix.  57.  Sic 
sQ^erJ/Ei/,  io-xiv — Schol.  Soph.  Aj.  657. 

V.  44.  In  quibufdam  MSS.  legere  eft  alvo  pro  antro:  et  haec 
lc£lio  mihi  videtur  praeferenda:  fic  ii.  452. 

nec  non  et  apes  examina  condunt 


Corticibufque  cavis  vitiofceque  ilicis  Alveo. 

•  fe  fint 

Qiiod 


V.  45.  Tu  tamen:  —  i.  e.  "  quamvis  \^{x  per  fe  fint  ad  hoc 
tam  diligentes  prudentefque." 


GEORGICA.    LIB.  IV.  131 

Quod  fiipereft,  ubi  pulfam  hyemem  Sol  aureus  egic 
Sub  rerras,  ccelumque  aeftiva  luce  reclufit; 
Ill^  continuo  faltus  fylvafque  peragrant, 
Purpureofque  metunt  flores,  et  flumina  libant 

V.  52.  Pro  redufit  conjeceram  refulfit;  fed  me  conjeflura^ 
pcenitet,  quamvis  eam  agnofcat  meum  exemplar  vetus. 

V.  54.  metunt,  Quomodo  dici  pofTunt  apes  purpureos  flores 
METERE  —  i.  c.  fuccidere  —  in  duo  fecare — id  equidem  non  in- 
telligo  :  emendaveram  igitur  : 

Purpureofque  FETVt^T  fores. 

fed  hxreo  Theocrhum  legens  Id.  xxvi.  3. 

X«»  />tev  AMEPHAMENAI  "Knj-ia.;  ^^v^  cty^ia  ^v^KKoi, 

et  Jpolloniurn  Rhodium  i.  879. 

ilq  ^'Jt£  A«§ia  xa^a  'Br£^l/e^0jXi8a-i  /Jt£?;l7«f(*l, 

risT^*)?  lyt^viJLttcti  <riftCXi5i'^®',    xiJL(pi  h  ^eij/.u)v 
E§<r53«?  7«h;t«»*   ron  ^b  yXvxvv  ctXXoTe  r  ctX>\ov 
Kbc^ttov  AMEPrOYEIN  'cr£7roT»!;/si'a(. 

Mihi  igitur  videtur  VtrgiUus  uti  t«  jnetunt^  ut  et  j^pollonius  ru 
a.fjLi(yiiaiv — pro  decerpere — deterere  aliquid  e  floribus.  Hinc  lux 
afFulget  Lucretio^  qui  viciflim  noftram  vocis  interpretationem 
confirmat : 

Floriferis  ut  apes  infalfibus  omnia  limant, 
Omnia  nos  itidem  depascimur  aurea  diifla. 

limant  vel  depafcuntur :  unde  fruftra  funt,  qui  alteram  ledlionem 
Lucretio  impingunt.  His  refpondet — 'z^jxvr»  mgiJiftlas-SE.  in  Zona 
epig.  6.  vol.  ii.  Brunck. 

Porro  menda  laborat  Jpollonii  locus,  quae  fic  tollenda  eft : 


•Tcu  ^i  yXvKv*  AAAOT'En'«Mo» 


Kct-^TTov  ctfAei^yyo-iv  -JTETroTiij/Ae»»» : 

V.  II.  o.  684.  Od.  A.  236. 

Hinc  denique  corrigendum  videtur  epigramma  Lconida  Ta- 
rentini  \cv\u.  cl.  Brunck;  e  quo  non  unam  mendam  fuftulimus: 

no»f/.=v£ij,    0»  TatTr)»  opi©^  f^X"  o»(>7roA«Te' 

Aiya?  xsyft^ac  EMBOTEONTES  oV?* 
KAftTayo^»),    -nr^s^  7?);,    oK^yr.v  '/ci.^n  ctXKot.  TTPoay,»'» 

TivoiTfj  p(^Sona?  uvixcc  ^ipirsfpovrii;, 

I  2  Summa 


132         P.  VIRGILIIMARONIS 

Summa  leves.     Hinc  nefcio  qua  dulcedine  IsetaB       55 
Progeniem  nidofque  fovent:  hinc  arte  recentes 
Excudunt  ceras,  et  mella  tenacia  fingunt. 
Hinc  ubi  jam  emiffum  caveis  ad  fidera  cceli 

risTpijf  av£iCfii  ■ZB'f'/)£a.  /Soc-^ioacjatj" 
Eia^»  li  -nrfWTij;  ?^/>tw!/toy  AAEOX  AMEPHAS 

Xi^^tTT,?  rs(p£T<<;  rvy.Qov  cixov  r^(pai,\u' 
K.OH  rn;  En  £ti«fyoio  xaT«p(^faivo»To  yaXaxT* 

Ok^,    aiJLoXycnov  fxa.rov  a.va.a^xpi/.iv'^^ 
K^YjiTio  vyeci,ivii;v  iTrirvixQiW.      Ek7»  ^otvorruv^ 

'Enj-iv  a/xoi£«»ai  x»»  ^ci^£»o«?  ^^agtTsj. 

Bene  videmur  emendafle  —  £^?ot£o»t£j*  BoTei»,  (Soo-xw» — Hefych. 

Poffis  etiam  eleganter  legere  —  a»9^  AMHIAr:  quae  ledio 
proprius  accedit  Firgiliano  —  metunt  Jiores. 

Kai  Ti?  fTTticaTa^i^^^aiioiTo  —  atque  aliquis  PR^TER  H^C  etiam 
perfundat. 

Apiid  Tryphiodorum  verf.  334.  haec  legimus : 

AAXa»  01  yyooiccxv  xiJiiXyofj.iva.1  X^**  ouJe^a 
OXku  ^agaTEw  podss?  s-o^co-ayTo  TaTmraf. 

Satis  multa  critici  ad  locum ;  fed  longiflime  a  veritate.  Ita  nos 
reftituendum  efle  arbitramur : 

AMa»  Js  XNOAErXANT  AMEPrOMENAI  x»?»»  ofx6§». 

Pofles  quidem  corrigere  —  aa»)£7a(Aj»o» :  ut  Callim.  H.  Cer.  164. 

H^;  E%  Xhij.uv^  uu.riff-afAtyxi  ^ogiH^ti^ 
n.y.'j6tov  r^iiTtrrj>^ov, 

fed  quod  dedi,  unice  mihi  placet.  —  Et  quod  hic  —  -xvoxtasa.^—^ 
^z  floribus^  Lucretius  funiliter  dixit: 

■ • herha  cubile 

Prabebatj  multd  et  7nolli  laNugine  abundans:  v.  814. 

ct  locutionem,  nimis  quidem  afFe£latam,  ;;^f;<r»»  o/aCj»,  illuftrabit 
idem  Lucretius  i.  251.  loco  elegantiflimo,  cui  multa  debet  nofter 
f-^irgiltus ;  et  cujus  ope  fic  vellem  hiatum  Anacreontis  Od.  xix. 
confarcinare : 

TOYX  AI0EPOS  MEN  OMBPOYX 
H  yn  p,EA«na  'ori-.H, 

Nare 


GEORGICA.     LIB.  IV.  133 

Nare  per  asflatem  liquidam  fnfpexeris  agmen, 
Obfcuramque  trahi  vento  mirabere  nubem;  60 

Contemplator :  aquas  dulces  et  frondea  femper 
Te6ta  petunt:  huc  tu  julTos  afperge  fapores, 
Trita  melifphylla  ec  cerinthas  ignobile  gramen: 
Tinnitufque  cie,  et  Marris  quate  cymbala  circum. 
Ipfas  confident  medicatis  fcdibus  :  ipfa;  6^ 

Intima  more  fuo  lefe  in  cunabula  condent. 

Sin  autem  ad  pugnam  exierint  (nam  faepe  duobus 
Regibus  incefiit  magno  difcordia  motu ; 
Continuoque  animos  vulgi,  ec  trepidantia  bello 
Corda  licec  longe  prasfcifccre:  namque  morantes       70 
Martius  ille  feris  rauci  canor  increpat,  et  vox 
Auditur  fractos  fonitus  imitata  tubarum) 
Tum  trepids  inter  fe  coeunt,  pennifque  corufcant, 
Spiculaque  exacuunt  roftris,  aptantque  lacertos, 
Et  circa  regem  atque  ipfa  ad  prastoria  denf^  y^ 

Mifcentur,  magnilque  vocant  clamoribus  hoftem. 

Ergo,  ubi  ver  nadlse  fudum  campofque  patentes, 
Erumpunt  portis  :  concurritur :  jethere  in  alto 
Fit  fonitus  :  magnum  mixtse  glomerantur  in  orbem, 
Prascipitefque  cadunt :   non  denfior  aere  grando,        80 
Nec  de  concufsa  tantum  pluit  ilice  glandis. 
Ipfi  per  medias  acies,  infignibus  alis, 
Ingentes  animos  angufto  in  pedlore  verfant: 
Ufque  adeo,  obnixi  non  cedere,  dum  gravis  aut  hos, 
Aut  hos  verfa  fuga  vidlor  dare  terga  fubegit.  85 

Hi  motus  animorum  atque  ha^c  certamina  tanta 
Pulveris  exigui  jacStu  comprefla  quiefcunt. 

Verum  ubi  dudores  acie  revocaveris  ambos ; 

V.  66.  fefe  condent.     Exprlmit  per  vocem  medlam  —  iEn. 
ii.  401. 

ScANDUNT  runus  equum,  et  notd  conduntur  in  aho. 

V.  82.  ipfi.    Jam  diu  eft  ex  quo  regum  mentionem  fecerit: 
fcd  genus  mafculinum  ab  ambiguitate  defendit  locum. 

I  3  De- 


134         P.  VIRGILII  MARONIS 

Deterior  qui  vifus,  eum,  ne  prodigus  obfit, 

Dede  neci :  melior  vacua  fine  regnec  in  aula.  90 

Alter  erit  maculis  auro  fqualentibus  ardens, 

(Nam  duo  funt  genera)  hic  melior,  infignis  et  ore, 

Et  rutilis  clarus  fquamis :  ille  horridus  alter 

Defidia,  ktamque  trahens  inglorius  alvum. 

Ut  binse  regum  facies,  ita  corpora  gentis :  ^^ 

Namque  alise  turpes  horrent,  ceu  pulvere  ab  alto 
Cum  venit,  ec  terram  ficco  fpuii:  ore  viator 
Aridus  :  elucent  alias,  et  fulgore  corufcanc, 
Ardentes  auro  et  paribus  lita  corpora  guttis. 
HcCC  potior  foboles :  hinc  coeii  tempore  certo  100 

Dulcia  mella  premes:  nec  tantum.  dulcia,  quantum 
Et  liquida,  et  durum  Bacchi  domitura  faporem. 

V.  87.  quiefcunt.  Haec  eft  ledio,  quam  exhibet  major  pars 
codicum  :  et  eft  alteri  anteponenda. 

V.  89.  prodigus.  Nunquam  potui  concoquere  hanc  vocem : 
nufquam  ufus  eft  Firgilius ;  neque  interpretatio,  quani  nobis 
<dant  —  7nella  confufnens  —  aut  re^Slc  per  vocem  exprefla  videtur, 
aut  bonum  fenfum  efficit,  Quantulum  enim  eirct  mel  ape  jmo 
confumptum  ?  —  Cum  in  hoc  loco  de  apum  prajliis  FirgiUiis 
fermonem  faciat,  femper  exoptavi  quandam  interpretationem, 
quae  hvic  refpiceret.  In  hanc  igitur  emendationcm  incidi  ; 
quam,  licet  minime  fperem  omne  punctum  laturam  eflc,  non 
pigebit  ledlori  coram  liftere  : 

Detcrior  qui  vifus^  eum^  ne  protekus  ohfu, 
Dede  neci. 

i.  e.  "  ne  pcrgat  effe  litigiofus,  atque  in  futurum  feditiones  ex- 

citet :  V.  nos  ad  iv.  1 . 

Me  certe  fuff^ragio  fuo  adjuvare  videtur  Columella : 

Sed  nonnunqiiam  (dux)  necandus  eji^  cum  vctus  alvcarc  numero 

apum  dejiituitur^  atque  infrequentia  ejus  aliquo  examine  replenda 

e/i.      Itaque^  CLini  priino  vcre  in  eo  vafe  nata  efi  pullities^  novus 

REX   ELIDITUR,    UT   MULTITUDO  SINE  DISCORDIA  CUm  pa- 

rentibus  fuis  converfetur :  ix.  11. 

V.  99.  "  Ordo  eft:  Ardcntes  auro  corpora,  et  paribus  guttis 
lita."  Philargyrius.  Imo  falleris  :  hunc  efle  ordinem  re(flum 
verborum  ipfe  judico:  "  Ardentes  corpora,  lita  auro  et  paribus 
guttis."  Sic  Horatius  habct -— tf «rf<^/i  vejiibus  illitum  :  et 
diviiiis,  oelitus. 

At 


G  E  O  R  G  I  C  A.     L  I  B.  IV.  135 

At  cum  incerta  volant  cceloqiie  examina  ludunt, 
Contemnuntque  favos,  et  frigida  te6ta  relinquunt: 
Inftabiles  animos  ludo  prohibebis  inani.  105 

Nec  magnus  prohibere  labor:  tu  regibus  alas 
Eripe;  non  illis  quifquani  cunftantibus  alcum 
Ire  iter,  aut  caftris  audebit  vellere  figna. 

Invitent  croceis  halances  fioribus  horti  •, 
Et  cuftos  furum  atque  avium  cum  falce  faligna       i  lO 
Hellefpontiaci  fervet  tutcla  Priapi. 
Ipfe,  chymum  pinofque  ferens  de  montibus  altis, 
Te6la  ferat  lace  circum,  cui  talia  curs; : 
Ipfe  labore  manum  duro  terat:  iple  feraces 
Figat  humo  plantas,  et  amicos  irrigec  imbres.  115 

Atque  equidem,  excremo  ni  jam  fub  fine  laborum 
Vela  traham,  et  terris  feftinem  advertere  proram  j 
Forfitan  et  pingues  horros,  quse  cura  colendi 
Ornaret,  canerem  ;  biferique  rofaria  Paefti : 
QLioqve  modo  potis  gauderent  intyba  rivis,  126 

Et  virides  apio  ripae,  tortufque  per  herbam 
Crefceret  in  ventrem  cucumis  •,  nec  fera  comantem 

V.  III.  Priapi,  Hoc  officium  nonnunquam  ad  Pana  defe» 
rebatur  :  unde  islicii  cpigramma : 

4>ptfp®'  sTTJ  af/.yinuji'y   riE^ir^aTa  hnxxy  iji.ii/.vui 

Xei^ccy   x«t  AiriBATOY  y.8(pov  Q^syfjuu  «njoS©-. 

Sic  re6le,  ut  videtur,  reftituimus  illud  poematium  fanitati. 

V.  112.  Quidam  legunt  —  thymum  TiNOSque:  fed  non  opus 
eft ;  pinus  enim  in  hoc  loco  eft  planta  humilisy  ut  colligi  poteft 
a  Columella  ix.  4.  et  5.  et  non  arbor. 

V.  121.  Multo  commodior  decurret  locus,  et  conftru6tio 
apertior  evadet,  fi  una  tantummodo  mutetur  littera: 

Qvoque  MODO  potis  gauderent  intyba  rivis : 
Ut  virides  apio  ripte. 

■         tortus ;  — -  i.  Q.fe  torquens :  voce  medid, 

I  4  Nar- 


136         P.  VIRGILII  MARONIS 

Narciffum,  aut  flexi  tacuiflem  vimen  acanthi, 
Pallentefque  hederas,  et  amantes  litora  myrtos 

Namque  fub  Oebalise  memini  me  turribus  altis, 
Qua  niger  humeftat  flaventia  culta  Galefus,  126 

V.  123.  flexi  acanthi :  iy^^  axa»9®-:  Theoc.  i.  55.  et  hinc 
re<5le  expHces  locum  Pindari : 


•  0  dc  wuaam 


yrPON  ywToJ'  aiw^Wj   Ttaij 

PtTrato-i  xarao-^o/Aev^.      Pyth.  i.  l6. 

letSliones  hic  variantur ;  det  igitur  veniam  Ie£lor,  fi  conjeftu- 
ram  meam  propofuero,  quae  et  lyricum  quiddam  fpirat,  et  ap- 
prime  loco  convenit.     Vellem  equidem  : 


'   ■         ■  T£ajj 

P»7rai<7t  KATAPAOMENOX : 

et  hoc  cum  praecedentibus  —  xaTs^sva?  —  et  vy^ov  —  amiciffime 
confpirat.  KaTa^Jw,  EYOPAINEIN :  Hefych.  neque  aliter  for- 
tafse  Sch-jUa/ies :  cujus  gemellum  efl  illud  Maronis  mei :  soPOR 
IRRIGAT  artus :  et  videat  le6lor,  cui  fuppetit,  (mihi  enim  non 
'fuppetit)  Oppianiim  ii.  576.  quem  video  me  olim  provocaiTe  ad 
hunc  Firgiin  locum. 

Eleganter  Tryphiodorus.  v.  79. 

NwTa  0  oijm  y\ei,ycnaai  j-fi>;|/><.o(7E,    xai  focp^m  YFPHN. 

Atque  hic  non  intempeftive  mihi  exfcribetur  notula  magni 
Bentleii  e  margine  Lucretii  fui  ad  hunc  verfum : 

Unco  fapi  labro  calamos  percurrit  hiantes :  iv.  592. 

*'  Lego  —  udo  —  non  unco  :  Plato  : 

AfT<^  tTTe'.  ffv^iyyi  iJ,B\iadtr(xi  eyzsXaJw  riai', 

YFPON  i«;  t^fjx.Tuv  p^«?»(^  tnrep  xa?.a^wv." 

At  minus  necefrariam  efle  viri  acutlfllmi  emendationem  fatis 
probant  praecedentia :  iy ^(^  en\m  eii  Jiexus — uncus»  Illufl:rabit 
Theocriti  locus  re<Sle  interpun£lus  : 

E)t  itn^a  «rwgiyyo,   xoXoi'  «rigt  ;^«X®«  \\mrecv'.    1.  129. 

betie  circa  labrum  injiexam :  ita  fcilicet  faftam,  ut  circa  labrum, 
fiftulae  applicatum,  redte  curvaretur.     Vide  Lucret.  v.  1406. 

V.  125.  turribus;  — i,  e.  collibus:  v.  Hor.  Od.  iii.  iv.  14. 
Sat.  ii.  vi.  14, 

Cory- 


GEORGICA.     LIB.  IV.  137 

Corycium  vidifie  fenem-,  cui  pauca  relidi 
Jugera  ruris  eranc-,  nec  fertiiis  illa  juvencis, 

V.  126.  nijjer:  v.  nos  ad  v.  126.  quidam  igitur  male  volunt 
legere — piger. 

V.  128.  Hoc  fane  mihi  dolet,  immo  perdolet,  narrationem 
tam  venuftam,  tantis  leporibus  confperfam,  tam  denique  om- 
nibus  numeris  abfolutam,  tot  vitiis  dehoneftari,  atque  tanta 
etiam  fpurcitie  orationis  contaminari.  Expergifcere  vero,  lec- 
tor,  atque  aures  arrige,  dum  hoc  ulcus  uique  ad  vivum  manu 
feveriori  perfcrutemur. 

cui  pauca  reU£ii 


yiigera  ruris  erat^t ;  nec  fertilis  illa  juvENCis, 
Nec  pecori  opportuna  seges,  nec  commoda  Baccho. 


Atque  imprimis  nihil  refert,  an  intelligas  per  reliSii — quod  feni 
fupererat,  aliis  nefcio  quo  modo  amiffis  ;  an  quod  jure  haeredi- 
tario  in  manus  illi  devenerat.  Hoc,  inquam,  nihil  tanti  eft : 
cum  enim,  qud  vis,  interpretatione  redto  talo  ftabit  locus. 
Qiiid  autem  monftri  nobis  alunt  ft.itim  fequentia  ?  Qui  fit,  ut 
humilium  Georgicuv  ftatim  oblivifcatur  nofter,  et  in  grande  epos 
leclores  fuos  rapiat?  Miraculum  certe  fatis  fpeciofum  nobis 
promit — fegetejn  fcilicet  fertilem  juvencis;  ut  olim  Cad- 
mea  feges,  nifi  quod  Qjrycii  fenis  eo  nobilior  fuerlt  et  praeftan- 
tior,  quo  homlnes  juvencis  pn-eftent.  Haeccine  et  interpretes 
et  criticos  tuIilTe  tam  patienter  !  — Ut  hoc  au^em  plane  porten- 
tofum  Firgilio  condonemus,  aut  potius  ofcitantiae  librariorum, 
(religio  enim  nobis  efi:  in  caftigatilumi  judicii  poetam  tale  vi- 
tium  relegare) :  qua  tandem  illud  ferri  poceft  patientia-— seges 
ftrtilis? — feges  pro  terra  in  genere  pofita  ?  cujus  exemplum,  ni 
iallor,  totum  iion  novit  Latium.  Scio  quofdam,  qui  fibi  viden- 
tur  hoc  argumentum  labefecifle  a  i.  47. 

Illa  seges  demum  votis  refpondet  avari 
Agricola:^  bis  qucc  folem^  bis  frigora  fenfit 

fed  multo  diverfa  ratio  eft  hujufce  loci:  quamvis  enlmyt'^^^  ipfa 
non  duas  hyemes  et  aeftates  duas  viderit ;  fenfit  tamen  et  perce- 
pit  commoda  tanti  fpatii.  £t  hoc  fatis  poetis,  qui  liberiore 
utuntur  oratione,  nec  ftngulas  voces  ad  normam  rigidam  vo- 
lunt  exigi.  At  ifte  didtionis  ufus  loco,  cum  quo  nunc  res  eft, 
minime  convenit.  Si  tmm  fcges^  ut  m/o»  Grcscorum^  laxiori  lo- 
cutione  dici  poteft  pro  terra,^  unde  fegetes  proveniunt ;  certe 
necefle  eft  intelligamus  agros  Corycii  fenis  nec  frumentis  etiam 
efle  commodos,  cum  pro  horto  tantum  ille  uti  cogeretur.  Et 
inde  videre  eft  alia  infuper  menda  hunc  locum  depravari.  Quid 

Nec 


138         P.  VIRGILII  MARONIS 

Nec  pecori  opportuna  feges,  nec  commoda  Baccho. 
Hic  rarum  tamen  in  dumis  olus,  albaque  circum    130 

cnim  riecefle  erat  res  ad  hortum  redire  ?  fi  nec  juvencisy  nec  pe- 
cori,  nec  Baccho  rus  fuerit  opportunum  ;  quidni  faltem  Cereri? 
De  hoc  enim  filet  poeta. 

Jamne  igitur  vides  multis  incommodis  undique  premi  locum, 
ut  nunc  circumfertur;  nec  indc,  falvis  receptis  ledtionibus,  ex- 
tricari  pofle  ?  Nobifne  igitur  veniam  des,  li  emendationes  pro- 
ponamus,  aliquantulum  quidem  audaciores,  fed  confl:antes  pari 
numero  literarum  et  vocibus  perfimilibus ;  loco  etiam  apprime 
convenientes,  et,  quod  maximum  eft,  Firgilio  dignas  ?  Sed 
muka  promifla  iidem  levant :  ergo  en  !  illas  tibi,  ambagibus 
ultra  mifllis : 

cui  pauca  reliSIi 

"Jugera  ruris  erant;   nec  FORTIBUS  illa  juvencis^ 
Nec  Cereri  opportuna  SATis,  nec  com?noda  Baccho. 

quse  funt  undequaque  jufta  et  fecura.  Fortes  juvenci  —  ut  ii. 
237.  iii.  50.  et  optime  conjunguntur  Cereri  ct  Baccho^  ut  folet 
nofter : 

CunSia  tibi  Cererem  pubes  agrejiis  adoret^ 

Cui  tu  laoie  favos  et  miti  dilue  Baccho  :  i.  343. 

Denfa  ma~is  Cereri,  rariffima  qiiaque  LviEO  :  ii.  249. 

et  opportuna  fatis ;  ut  Ecl.  i.  47. 


•erg^b  tua  rura  manebunt. 


Et  tibi  MAGNA  SATIS. 

Finem  imponat  his  obfervationibus  Leonida  Tarentini  epigram- 
ma  liv.  apud  Brunck, 

TSTO  To  Ta  K^eiTWv®^  £9r«t.X»cv,   ^  t  o>.iytj\a.^ 

27r«PE£r6an,   X»t©-  o  b  ay(ioov  a^TTE^Ew^, 
TaTo  n  poiTTeiov  oXiyo^v?\ov'   aXX  tm  T8To»f 

K}\£iTCi)t  oy^uxovT  c^eTre^via-'  triot. 

quaedam  autem  mihi  difplicent.  Quomodo  enim,  fodes,  fub- 
ftantivus  efl~e  poteft  oXt^^Aal,  et  poft  iilum  ftare  cr7r«§t<76«»  ?  Haec 
certe  ferri  non  poflunt :  lege 

TAYTA  TA  t»  KAwtw»©-  EnAYAIA,  PH  T'oX«y«^a| 

XTreieta^cci  ■ 

jam  verb  nihil  poteft  elegantius  legi,  quam  oA»y«Xa^  a-irH^ta^M 
yv).  — Et  numerofius  fuiflet  —  t^iin^-naiv  rrn  '■  fed  nihil  mutamus: 
non  enim  aures  omnibus  contigerunt. 

Lilia, 


GEORGICA.    LIB.  IV.  139 

Lilia,  verbenafque  premens,  vefcumque  papaver, 
Regum  ^equabat  opes  animis  •,  feraque  revercens 
Noile  domum,  dapibus  meniks  onerabat  inemptis. 
Primus  vere  rofam,  atque  autumno  carpere  poma: 
Et  cum  triftis  hyems  etiam  nunc  frigore  faxa  135 

Rumperer,  et  glacie  curfus  frsenaret  aquarum  ; 
Ille  comam  mollis  jam  tum  tondebat  acanthi, 
yEIlatem  increpitans  feram  Zephyrofque  morantes. 

V.  134.  Vere  rofam.     Hinc  Anac.  liii.  i. 

MiX'7roiy.on  pooov  ^spnon, 

Illud  ^e^ivov  corruptum  eiTe  omnes  vident,  et  alii  aliter,  ut  fierl 
folet,  emeadant :  omnes  autem,  ut  mihi  vidctur,  infeliclter : 
Pofles  legere : 

MiXmjj'  HPINON  TO  f-Aov : 
Ut  l^wc  ETrtrafA  Enfiy?  :    Iv. 

mallem  tamen  ejicere  infaufLam  vocem  Si^^nai,  et  ita  reflituere  : 

ANAMEAnOMAI  TO  fo^o» ! 
V.  xli.  2. 

V.  137.  moliis  acanthi :  idem  cum  flexi  acanthl :  v.  123. 
ubi  vide  nos.  Mollis — fle£li  facilh :  hinc  mallem  ita  fcribere 
vcrficuliun  a  magno  Bentleio  prolatum  ad  Phal.  Epift.  DifT. 
p.  192.  Ed.  anni  1777. 

ETTTr.l  «Xekto,'^  OYAON  ft»?  K^jvaf  int^i  \ 

fslutam  penjiam  — fi^gging  Wing  —  Caeterum,  herbam  actiGof, 
quam  fAaXaxo»  vocat  Theocritus  xv.  119.  Mofchui  nMv  nominat, 
in  loco  longe  pulchcrrimo  celeberrimoque ;  quem  libet  hic  in- 
tegrum  apponere. 

At,    cn'    TXt  iJ.y.y.oi.yt'.i  ^-v  inra.v  y.xToc  kxttov  oXvvTasi, 
H  ra,  %^i'^a  o-eXivo,   to  t  £tGa?>65  OYAON  acrjQoi', 
fi-i^ov  ccv  yt^ovT»,    y.xi  «j  tr<^  aMo  (pvovn. 
A^^s?  o  0»  y.tyethoi  y.xi  y.x^rtpoi  »1  o"o<po»  avdPEf, 
OTTTrov.a  ■ar^aTa.  Sa^waej,    a,va,x.ooi  tv  ^on  koi^oc 
'Zvoou.i^  AY  iJ.ci>M  iJ.ct,y.^ov  xn^^ovx  vny^zrov  iiTivov, 

fic  autem  leviter  corrigendus  eft.  Caetcrum  nota  eft  verfio, 
quam  dedit  horum  verfuum  yortinus ;  elegans  illa  quidem,  ut 
par  fuit,  et  majeftatis  plena  j  fed  plus  adhuc  gratise  habitura,  fi 

Ergo 


140         P.  VIRGILII  MARONIS 

Ergo  apibus  foetis  idem  atque  examine  multo 
Primus  abundare,  et  fpumantia  cogere  preflis  140 

preflior  fuiflet,  breviorque.  Jam  vero,  fi  ejufdem  collegii, 
longo  tamen  poft  tempore,  focius  apud  Elijfam  fuam,  in  eadem 
materia  velit  luderej  ignofcant  illi  candidiflimi  viri  manes. 

Heu  !  teneram  prolemft  hruma  momorderit  hortiy 
Si  maha  rigidis  pajjim  moriantur  in  agris 
Frigore^  deciderintque  coma  languentis  anethi ; 
Jnjuperas  redeunt  Zephyris  redeuntibus  auras. 
JSfos  homines^  clari^  fapientes^  magna  profejft^ 
Adorte  femll  viSli  ingredimur  commune  fepulchrum  j 
Et  caligantes  aterna  no£le  latebras. 

Porro  (ut  in  viam  redeamus)  aXs;!-  tx-KriTm  —  II.  n.  224.  male 
videtur  explicare  Schol.  per  oa,sriuv:  potius  [ji.cc\cckuii  :  ut  Theoc. 
XV.  125. 

Uo^<pv^ioi  T£  TAIIHTES,   otvu  MAAAKnTEPOI  vmu  : 
ad  quem  locum  video  falli  Whartonum.     Sic  %x«»»«i'  aXm  —  Od. 

T.  224.  Ut  D.  MatthaUS  xi.  8.    /:>t«^ay.oi?   (/^«tiok. OvXri X^an? 

fjMXcty.vi — Hefych.  Et  dubitari  potefl:  de  gloflis,  quas  habet 
Suidas  m  aAoi/  et  aA©-,  quoties  in  mentem  venit  Horat.  A.  P. 

MOLLES  imitahitur  are  capillos. 

V.  139.  apibus  foetis.     At  falfum  efl:  apes  parere,  fi  ipfl 

Virgilio  fides : 

Illum  adeo  placuiffe  apihus  ynirahere  morem, 

^iod  tJEC  CONCUBITU  INDULGENT,  nec  corpora  fegne^s 

1n  Venerem  solvunt,  aut  foetus  nixibus  edunt  : 

Veriim  ipfce  E  FOLIIS  NATOS  etfuavihus  HERBis 

Ore  LEGUNT. 

a6tum  efl:  igitur  de  fcetis^  nifl  vigilans  fl:erteret  Firgilius',  quod 
cave  dixeris.  Vide  etiam — fa^tis  —  examine  multo  :  quid  hoc 
eft,  fi  non  eft  putida  Tat^ToXoyi»?  At  veram  poetx  fcripturam 
aut  deprehendi  equidcm,  aut  videor  mihi  deprehendiflTe : 

Ergo  apibus  felix  idetn^  atque  examine  multo 
Primus  abundare : 

1.  e.  "  magno  cum  fucceflu  fuas  habebat  apes,  et  primus  om- 
nium  multo  examine  abundabat."  Quid  planius,  veriufque  ? 
Sic  —  felix  nati  pietate  :  JEn.  iii.  480.  Felix  prole 
virum:  vi.  784.  Sed  propria  luce  fe  commendabit  viris  ele- 
gantioribus  noftra  emendatio. 

Mella 


GEORGICA.     LIB.  IV.  141 

Mella  favis  j  illi  tiliae,  atque  uberrima  pinus  : 
Quotque  in  flore  novo  pomis  fe  fertilis  arbos 
Induerat,  totidem  autumno  matura  tenebat. 
IUe  etiam  feras  in  verfum  diftulit  ulmos, 
Eduramque  pirum,  et  fpinos  jam  pruna  ferentes,     145 
Jamque  miniftrantem  platanum  potantibus  umbras. 
Verum  hasc  ipfe  equidem,  fpatiis  exclufus  iniquis, 
Prsetereo,  atque  aliis  poft  me  memoranda  relinquo. 

Nunc  age,  naturas  apibus,  quas  Jupiter  ipfe 
Addidit,  expediam:  pro  qua  mcrcede,  canoros       150 
Curetum  fonitus  crepitantiaque  £era  fecutas, 
Diflaso  coeli  regem  pavere  fub  antro. 
Solae  communes  natos,  confortia  tefta 
Urbis  habent,  magnifque  agitant  fub  legibus  asvum  : 
Et  patriam  folae,  et  certos  novere  penates :  155 

Venturaeque  hyemis  memores  a^ftate  laborem 

V.  142.  Semper  mihi  fcrupulum  injecit  hic  locus.  Quomodo 
enim  potuit  arbos  fe  induere  pomis  in  flore  novo,  cum  poma 
veniant  pojl  flores  ?  Tentabam  igitur  hac  via : 


^otque  E  Jlore  novo 

i.  e.  c\xm.Jiorem  depofuerat^  ut  ordo  rerum  poftulat.  Sed  ftatlm 
fenfi  me  nihil  profecifl^e :  quorsum  G.n\m  Jiore  novo?  cuin  in- 
veterafcat^  decidatque,  priufquani  deformati  frucSlus  foleant  ev- 
furgere.  Denique  aliam  medicinam  excogitavi,  qus  verfum 
fanitati  fuae  plene  et  feliciter  refliituerit : 

Et  quot  VERE  novo  pomis  fe  Jerti/is  arl>os    ' 
Induerat,  totidem  autumno  matitra  tenehat. 

vere  novo :  ut  i.  43.  et  redle  opponuntur  vere  et  auiumno^  ut 
paulo  fupra : 

Primus  vere  rofam  atque  autumno  carpere  poma. 

V.  147.  ipfe  equidem  :  —  i.  e.   ipfe  ego  quidem :   at  ica  non 
loqui  folet  Maro  :  lego  igitur  : 

Feriim  b^sc  1 P  s  a  quidem  — — 

i.  e.  "  etiam  hanc  materiem,  quamvis  ita  fit  jucunda,  et 
menti  meae  grata,  non  mihi  licet  per  otium  tradtare." 

Expe- 


142         P.VIRGlLIf  MARONIS 

Experiuntur,  et  in  medium  qusefita  reponunt. 

Namque  alise  vidtu  invigilant,  et  fcedere  pafta 
Exercentur  agris :  pars  intra  fepta  domorum 
NarcilTi  lacrymam,  et  lentum  de  cortice  gluten,      160 
Prima  favis  ponunt  fundamina;  deinde  tenaces 
Sufpendunt  ceras :  alias,  fpem  gentis,  adukos 
Educunt  foetus ;  ali^  purilTima  mella 
Scipant,  et  liquido  diftendunt  nedare  cellas, 

V.  159.  excrcentur  : — i.  e.  fe  exercent^  media  voce\  cuju& 
infigne  exemplum  nobis  oftenditur  R\\.  vi.  545. 

Difcedam,  explebo  tiumerum,  KEHHAKque  tenebris, 

V.  162.  adultos  educunt  fcetus.  Ad  hunc  locum  fe  deriden- 
dos  propinant  interpretes,  quos,  fi  velit,  confulat  le(5tor ;  nobis 
enim  quamvis  fit  longe  omnium  jucundiiTimum  a^mv  ot.mTa,^ 
ij.oiA<pct)i  tamen  aXiT^o»;  nno-iTH^eiv  femper  doluit ;  atque,  ut  fpera- 
mus,  dolebit  femper.  In  nos  pergat  gladium  ftringere  malig- 
nitas,  et  fcripta  noftra,  qualiacunque  demiim  fmt,  conviciis 
dilacerare  \  noftrum  telum  potius  pereat  rubigine,  quam  cum 
hominibus,  quos  plenior  hauftus  Pterii  fontis  non  emollivity 
acriter  digladietur. 

Verum  loci  fenfum,  per  fe  manifeftum  fatis,  confirmabunt 
V.  21.  et  194. 

V.  164.  Hic  loci  mihi  temperare  nequeo,  quin  apponani 
verfus  quofdam  elegantiffimos  Platoni  afcriptos;  ob  hanc  caufam 
potiffimum,  ut  emendatiores  legantur  : 

AX<r©'  0  ut;  lKni/.(auct  Qa.wax.tw^    ev^oj/.i)'  ivoov 

Tlop^vgiot^  f/,ri>\oiffiv  toixora,  'sraioct  Kt;6y,^»5c, 

Ofo  '%''  »ooc<Koy  (paf£Tpr,v,    4?  y.af/.wTi.a  To^a* 

AMa  Ta  JU.EV  htS^eafftv  Ell  tvTrcraXoKri  k^ii/.xvto. 

Avr^  6  i'j  x.ci?\VKiao'i  coou/v  «tettesvj^ei'^  vTTvtt) 

'Ev^m  f/.ei^iouv"    ^«Gai  ^  £^!,9r£^Gi  fj.iXnTa-ui 

KHPOXTTOYN,    EPFON  T^AnAAOIlS  i-jt^  ;)/«Xi<7' Y<t-AIN0X. 

«Tt  hvS^etTffi»  —  ut  eleganter  Duportus : 

4>of/Aiy7af  ^e  fji,t>\t<p^oyyii^  y\ot^oi<7it  EFI  0^015 
QviotfAt»  ayK^tfj^aaa.vrii  '.    Pfalm  CXXXVll. 

atque  aliam  emendationem  confirmat  Antipatri  epigramma  in 
Pindarum : 

Sunt 


GEORGICA.     LIB.  IV.  14^ 

Sunt  qulbus  ad  portas  cecidit  cuftodia  forti :  16^ 

Inque  vicem  fpeculantur  aquas  et  nubila  cceli; 
Aut  onera  accipiunt  venientum,  aut  agmine  fado. 
Ignavum  fucos  pecus  a  prsefepibus  arcent : 
Fervet  opus,  redolentque  thymo  fragantia  mella. 

Ac  vekui  lentis  Cyclopes  fulmina  mafTis  170 

Cum  properant-,  alii  taurinis  foilibus  auras 
Accipiunt,  redduntque;  alii  IlridenLia  tingunt 
^ra  lacu:  gemit  impoficis  incudibus  iEcna: 
Illi  inter  fefe  magna  vi  brachia  toUunt 
In  numerum  verlantque  tenaci  forcipe  ferrum.        175 
Non  aliter  (fi  parva  licec  componere  magnis) 
Cecropias  innatus  apes  amor  urget  habendi, 
Munere  quamque  fuo.     GranJ^evis  oppida  curns  i 

Ovh  jiAwnj»  AIIAAOIS  |aS©-  •orE^t  XEIAE2IN  fcr/xi^ 

V.  167.  accipiunt:  immo  lege  —  excipiunt  :  hoc  enim 
pofcit  fermonis  Latini  proprietas.  Neque  aliter  de  eddem  re 
Plinius :  Excipiunt  eas  ternce  aut  quatcrncSy  atque  exonerant : 
xi.  10, 

V.  169.  Fervet  opus.  Audaciores  funt  Graci  m  hac  figura 
adhibenda,  ut  Bacchylicles  m  fragmento  nono  apud  Brunck ; 
quod  eo  potiflimum  apponimus,  quo  emendatius  legatur: 

Ev  ^£  a\^a.or,h'xa\ai  'Bfo^'^x^n)  cctBxv  a,^a.y(ya.y 

Irot  riAEKONTAI,   iyx-"-  "^^  ^oyxj^Tot 

Hifflea  T  afj^^acy.i»  evpui;  ox.y.vac,Txi^   yaXy.iuv  d  nv.eTt 

l.a.yvTriyyu)!  y.TVTT^y   fc'^£  avXa.TUi  /xeAi^ j2<;v  v7r>'^ 

Atto  ^M(pa^uv.f   a.fjt.ov  o;  •&aA7r«  xfa^. 

"EvfjL-nros-niDi  o  i^aTuv  /^^iSovt  0.7'!;»«», 

Ua.ihy.oi  ^'vf^tioi  *AErONTAI. 

Vide  Soph.  CEd.  Tyr.  196. 

V.  177.  habendi.  At  quid  ?  me/,  fortafse  dixcris,  ut  inter- 
pretes  uno  ore.  Verum  enimvcro  hic  fenfus  loco  parum  con- 
venit,  ut  oftendunt  feqq.  in  quibus  multa  memorantur,  qxix  ad 
mellis  comparationem  non  potifnmum  fpe6lant :  nec  interea 
fimilitudo,  quae  prnecenit,  huic  interprctationi  favet.  Aliam 
verb  non  admittere  videtur  hrec  vox,  quae  ideo  locum  non  fuum 
occupat.     Ipfe  mallem  legere : 

Et 


144         P.  VIRGILII   MARONIS 

Et  munire  favos,  et  Dsedala  fingere  te6ta. 
At  feff^e  multa  referunt  fe  nofte  minores,  i8o 

Crura  thymo  plenae :  pafcuntur  et  arbuta  paflim, 
Et  glaucas  falices,  cafiamque  crocumque  rubentem, 
Et  pinguem  tiliam,  et  ferrugineos  hyacinthos. 
Omnibus  una  quies  operum,  labor  omnibus  unus. 
Mane  ruunc  portis ;  nufquam  mora :  rurfus  eafdem 
Vefper  ubi  e  paftu  tandem  decedere  campis  i86 

Admonuit;  tum  te6ba  petunt,  tum  corpora  curant: 
Fit  fonitus,  mufsantque  oras  et  limina  circum. 
Poft,  ubi  jam  thalamis  fe  compofuere,  filetur 
In  nodlem,  fefsofque  fopor  fuus  occupat  arcus.         190 
Nec  vero  a  ftabuhs  pluvia  impendente  recedunt 
Longius  i  aut  credunt  ccelo,  adventantibus  Euris : 

Cccroplas  innatm  apes  amor  urget  agendi, 
Mimere  quamquefuo, 

i.  e.  agendl  aliquid —  quoddam  munu!  obeundi. 

De  apibus  dicit  Plinius  xi.  6.  AulluSy  ciim  per  ccelum  licuit, 
OTio  perit  dies. 

V.  181  Elegante  utitur  comparatione  ex  apibus  duda  Euri- 
pides  Herc.  Fur.  487.  fabula  nuUi  fecunda,  vel  potius  omnium 

«zraSETiKwraT»). 


'au:  Kl/,    u^  |»9oWT£f®' 

M£>iicrc-i3£,    c-vvBVtyKUifji,  av  ex.  ^xvtuv  yoaf, 
Ek  "  ¥  sviyy.aa  y   aM^oov  «Tro^oiryv  day.^f  J 

Sed  quae  eft  hsec  inopia  verborum,  ut  ffvvtviy/.a,i(jA  et  myy.aa-x  tam, 
prope  ftent  ?  Hoc  fane  invenuftum,  nec  a  poetae  manu  venire 
potuit.     Quid  fi  corrigas 


ui  laGoWTi^i^ 


MfAKrira,  SYAAESAIM  «»  ex  'aa.vrm  70»?-——: 

vel  etiam  a-iv«.iAi^^a.if/.' :  v.  nos  ad  verf.  54.  fupra. 

V.  190.  fopor  fuus.  Male  Servius :  potius  —  fomnus,  qui 
merito  fuus  eft,  ciim  fibi  fuo  labore  acquifiverint.  Non  aliter 
Bion.  i.  72. 

KaTQfo  xa»  jM.aXaxo»;  tvt  (px^Bo-^v  o»?  tvixvtv^ 

Tok?  f*£Ta  a-iv  ava  vvy.jx  tov  U^ov  YIINON  EMOX0EI. 

Sed 


GEORGICA.    LIB.  IV.  145 

Sed  clrCLim  tnts  fub  moenfbus  nrbis  aquantur, 
Excurfurque  breves  tentant:  et  faspe  lapillos, 
Ut  cymbse  inftabiles  fiudu  jadlante  faburram,  195 

Tf)l!unt:  his  fefe  per  inania  nubila  fibrant. 

Ulum  acico  placuiffe  apibus  mirabere  morem, 
Quod  ncc  concubitu  indulgent,  nec  corpora  fegnes 
In  vcnercm  folvunr,  aut  fceLus  nixibus  edunt. 
Vcrum  ipfae  e  foliis  natos  et  fuavibus  herbis  200 

Ore  legunt-,  ipfs  regem  parvofque  Qiiirites 
Sufficiunt-,  aulafque  et  cerea  regna  reiingunt. 

S^pe  etiam  duris  errando  in  cotibus  alas 
Attrivere,  ukroque  animam  fub  fafce  dedere: 
Tantus  amor  florum,  et  generandi  gloria  mellis  l     205 
Ergo  ipfas  quamvis  angufti  terminus  asvi 

V.  196.  Gravem  tranrpofitionern  hic  nofter  paffus  eft,  quam 
ipfe  olitn  vidi,  fed  jam  fentio  et  aliis  ante  me  fuboluifTc  (vide 
Martynuin) ;  qui  laudem  omnem  per  me  fibi  foli  habeant.  ^Ad 
hunc  auteni  modum  collocaiidi  funt  verfus : 

-fape  lapillos^ 


Ut  cymhce  'injiab:les  Jiuoiu  ja^lante  faburram^ 
Tollunt :  his  fefe  per  inania  mibila  librant. 
Sapc  etiam  duris  errando  in  cotibus  alas 
jittrivere,  idtroque  animam  fub  fafce  dedere : 
Tantus  amor  Jiorum^  et  generandi  gloria  fnellis  ! 
Illwn  adeo  placuijfe 

Nihil  poteft  effe  verius ;  et  ita  in  textu  digerendos  curaiTem, 
nifi  fcrupulum  injicere  quibufdam  fuperftitiofis  nimium,  atque 
inde  audacise  nomen  mihi  afcifcere,  valde  timerem. 

V.  202.  refingunt :  quafi  de  novo  faciunt  —  redintegratit —- 
irjiaurant  —  novis  fcilicet  incoUs  in  regna  importandis. 

V.  206.  angufti  terminus  sevi  excipiat.  Hinc,  opinor,  feli- 
citer  corrigi  poterit  Simmii£  Epig.  in  Sophoclem : 

Aiuiv  (»$«>«Toti  AE5ETAI  ec  ffihsji, 

K  Excii- 


U6         P.  VIRGILII  MARONIS 

Excipiat,  (neque  enim  pliis  feptima  ducitur  asftas) 
At  genus  immorrale  manet,  multofque  per  annos 
Stat  fortuna  domus,  et  avi  numerantur  avorum. 

Prseterea  regem  non  fic  iEgyptus,  et  ingens        210 
Lydia,  nec  populi  Parthorum,  aut  Medus  Hydafpes, 
Obfervant.     Rege  incolumi,  mens  omnibus  una  efti 
Amiflb,  rupere  fidem  •,  conftrudaque  mella 
Diripuere  ipf^,  et  crates  folvere  favorum. 
Ille  operum  cuftos ;  illum  admirantur,  et  omnes     215 
Circumftant  fremitu  denfo,  ftipancque  frequentes, 
Et  faspe  attollunt  humeris,  et  corpora  bello 
Objedlant  pulchram.que  petunt  per  vulnera  mortem. 

His  quidam  fignis,  atque  hasc  exempla  fecuti, 
EiTe  apibus  partem  divinae  mentis,  et  hauftus  220 

iEthereos  dixere:  Deum  namque  ire  per  omnes 
Terrafque,  traflufque  maris,  ccelumque  profundum. 
Hinc  pecudes,  armenta,  viros,  genus  omne  ferarum, 
Quemque  fibi  tenues  nafcentem  arceflere  vitas. 
Scilicet  huc  reddi  deinde,  ac  refoluta  referri  225 

Omnia:  nec  morti  effe  locum  ;  fed  viva  volare 
Sideris  in  numerum,  atque  alto  fuccedere  coelo. 

Si  quando  fedem  anguftam  fervataque  melia 
Thefauris  relines  •,  prius  hauftu  fparfus  aquarum, 
Ora  fovc,  fumofque  manu  prsetende  fequaces.         230 

V.  216.   ftipantque  frequentes :    ut  ao^v(po^rn.     Habet  //^- 

chtUS  :     Ao^vCpo^^f     c,7rXc(pop(^^    twao-CTn;?,     »7    (pv^Kcc^   roiv   Tf^avpwv,    y.uy 

tocoauiTov.  AofffceavTe?,  cy^oSa^i^ovTfj,  fvoTT^o».  Sed  hic  mihi  viden- 
tur  omnia  luxata  atque  mendofa;  neque  mihi  plene  fatisfaciunt, 
cjua"  apud  editorcm  doftilTimum  invenio:  quo  nondum  vifo,  ita 
emendabam,  nec  jam  poenitet : 

Ac^t,2o^©-,   iTrXo^o^f^f  vTraa-irirr,:^  vi  ^vXoc^. 
Ao^v^op«vT£?,   TET^ooaot^oi/TEf  iiio7T>i0i  KATA  -CTaocrwTrov  Tuv  rvpotvyui», 

V.  221.  An  non  melius  —  duxere — opinatt  funt? 
V.  224.  Ita  diftingue: 

Shiemque  fihi  tcnitcs  nofcrnterti  arceffere  vitas 

Scilicct :  huc  recldi  deindCc v.  nos  ii.  534. 

Bi3 


GEORGICA.     LIB.  IV.  i\j 

Bis  gravidos  cogunt  fcetus,  duo  tempora  meiTis. 
Taygete  fimu]  os  terris  oftendit  honeftum 
Pleias,  ec  Oceani  fpretos  pede  reppulic  amnes  : 
Aut  cadem  fidus  fugiens  ubi  pifcis  aquofi, 
Triflior  hybernas  coelo  defcendic  in  undas.  235 

Illis  ira  modum  fupra  ell,  l^Efeque  venenum 
Morfibus  infpirant,  et  fpicula  cseca  refinquunt 
Affix^  venis,  animalque  in  vulnere  ponunt. 

Sin  duram  meiues  hycmem,  parcefque  fucuro, 
Contufofque  animos  ec  res  miferabere  fraftas  ;  240 

At  fuffire  chymo,  cerafque  recjdere  inancs 
Qiiis  dubicec  ?  n;^m  fepe  tavos  ignotus  adedit 
Scellio-,  ec  iucifugis  congefta  cubiha  blatcis  : 
Immuniique  fedens  aliena  ad  pabula  fucus, 

V.  229.  Locus  longe  difficillimus,  ct  prseter  candidillimi 
fcriptoris  morem  obfcurus :  quem  tamen  magis  magifque  ob- 
fcuraverunt  commentis  fuis  atque  explicatioaibus  et  iiUerpretes 
et  critici.  Omnes  profecto  hic  caecutiunt;  et  an  ipfe  pariter 
cum  aliis  cascutiam,  ledloris  eruditi  fit  judicium.  Confidenter 
enim  afErmare  noUem  me  verum  fenflfm  poetae  airecutum  clTe, 
diligenier  fecutum  prae  me  fero.  Hoc  igitur  modo,  ope  con- 
jecturas,  dudum  locum  refirituebam ;  quam  tamen  cjnjecl;urairi 
nunc  video  in  codicibus  etidm  extare. 

iS/  quando  fedcm  anguflayn^  fervataque  mella 
Thefauris  relines  ;  prius  hauftu  fparjus  aquarujn, 
O^SiE  fgve futnofque  nianu  fratende fequaces. 

i.  e.  *^  priiis  TE  SPARGENS  (participium  vscis  media:,  ut  fa^pe 
in  praecedentibus)  aquis  e  fonte  haufiis  (quas,  opinor,  vcftibus 
infperfas,  utilcs  invenerant  ad  arcendas  apes  a  corporc)  fove 
fionos  ore  (fufflando  fcdicet,  ne  flamma  langueat)  ct  rnanii  pra-i 
tende^  ad  apes  fuff')candas ;"  quae  et  perfpicua  funt  et  minime 
coacta;  ncc  video  equidem  quomodo  impugnari  poflint. 

V.  231.  Bis  gravidos  cogunt  foetus :  —  i.  e.  "  bis  coliigunt 
magnam  vim  mellis." 

V.  238.  affixae  :  fefe  affigcntes  :  vocc  mcdia. 

V.  244.  Firgilius  certe  non  vult  dicere  fucos  cum  apibus 
pngnare^  neque  hoc  alibi  unquam  innuit:  quid  enim  fine  fpi- 
culis  proficcrent?  Valeat  igitur  corrupta  led:io,  quani  metus 
l^borantis  mctri  intrulit  j  ct  vera  reftituatur : 

K  2  Au^ 


14^         P.  V  I  R  G  I  L  1 1  M  A  R  O  N  I  S 

Aut  afper  crabro  imparibus  fe  immifcuic  armis  •,      345 

Aut  durum  tine^  genus,  aut  invifa  Minerva: 

In  foribus  laxos  fufpendit  aranea  caffes. 

Quo  magis  exhauftas  fuerint,  hoc  acrius  omnes 

Incumbent  generis  lapfi  farcire  ruinas, 

Complebuntque  foros,  et  floribus  horrea  texent.     250 

Si  vero  (quoniam  cafus  apibus  quoque  noftros     ^ 
Vita  tulit)  trifti  languebunt  corpora  morbo, 
(Quodjam  non  dubiis  poteris  cognofcere  fignis : 
,Continu6  eft  «gris  alius  color  •,  horrida  vultum 
Deformat  macies ;  tum  corpora  luce  carentum        255 
Exportant  te6bis,  et  triftia  funera  ducunt : 
Aut  illas  pedibus  connexas  ad  limina  pendenr, 
Aut  intus  claufis  cunftantur  in  aedibus  omnes ; 
Ignavseque  fame,  et  contra6to  frigore  pigrae.  255 

Tum  fonus  auditur  gravior,  traftimque  fufurranf  5 

Immunifque  sedet  aliena  adpabulafucus. 

V.  nos  ad  iii.  430. 

V.  245.  fe  immifcuit:  medtd  voce  ufus  eft  i.  454. 

V.  259.  contra£lo  frigore:  quod,  opinor,  membra  contra- 
hat,  et  inducat  rugas  corpori,     Inde  Tibullus  i.  vii.  13. 

j^t  te,  Cydne^  canam,  tacitis  qui  leniter  undis 
Caruleus  placidis  per  vada  feipis  aquis  : 

^uantus  et  atherio  contingens  vertice  nubes 

Frigidus  intonfos  Taurus  aRAT  Cilicas, 

Sic  Virgilius  JEn.  vii.  417. 

Etfrontem  obfccenam  rugis  arat. 
Et  Horatius  Ep.  i.  xviii.  105. 

^iem  Mandela  bibit^  rugosus  fRIGORE  pagus. 

vide  etiam  Epod.  viii.  4. 

Enimvero  TibuUi  locus  fupra  allatus  mihi  videtur  graviflime 
corruptus  j  quem  fic  conabar  emendare :  nullus  enim  fenfus 
indc,  ut  nunc  circumfertur,  extundi  poteft : 

At  te^  Cydne,  canam,  tacitis  qui  leniter  undls 

Cjs.KVLh  P£R  PLACIDOS  IN  vada ferpi$  AGROS. 

Fri- 


GEORGICA.     LIB.  IV.  149 

I^rigidus  nt  quondam  fylvis  immurmurat  Aufter-, 
Ut  mare  foUicitum  ftridet  refluentibus  undis  i 
iEftuat  ut  claufis  rapidus  fornacibus  ignis) 
Hic  jam  galbaneos  fuadebo  incendere  odores, 
Mellaque  arundineis  inferre  canalibus,  uitro  265 

Hortantem  et  feflas  ad  pabula  nota  vocantem. 
Proderit  et  tunfum  gallas  admifcere  faporem, 
Arentefque  rofas,  auc  igni  pinguia  multo 
Defruta,  vel  pfythia  paflfos  de  vite  racemos,  2^9 

Cecropiumque  thymum,  et  graveolenria  centaurea. 
Eft  etiam  flos  in  pratis,  cui  nomen  amello 
Fecere  agricolse,  facilis  quserentibus  herba  : 
Namque  uno  ingentem  tollit  de  cefpite  fylvam, 
Aureus  ipfe ;  fed  in  foliis,  quae  plurima  circiim 
Funduntur,  violse  fublucet  purpura  nigrse  :  275 

Ssepe  Deum  nexis  ornats  torquibus  arae : 

phcidos  agros  vero  funt,  qui  facilem  cultum  admittunt,  et  minore 
negotio  pacantur:  —  i.  e.  cultos  agros:  v.  Script.  de  re  ruftic^ 
p.  866.  Ed.  Lipf.  Ann.  1735.  Et  vada  in  hoc  fenfu  videas 
apud  Hor.  Od.  i.  iii.  24.  Virg.  ^n.  vii.  198. 

Porro  ita  commodiiispoteris  diftinguere  hunc  Maronis  locum: 

jfut  intus  claufis  cunSlantur  in  adihus,  omnei 
Ignavaque  fame^  et  contra£io  frigore  pgra. 

V.  260.  traftimque  fufurrant: — i.  e.  "  fenfim  magis  ma- 
gifque  fufurros  trahere:"  et  fimilem  fenfum  in  voce  "ICJ^Q  Jofli. 
vi.  5.  ftatim  agnofcet  Hebraarum  Hterarum  fciens. 

V.  275.  funduntur :  y^y««^««/;  eiegantiflime,  Hinc  fe  cor- 
rigendum  nobis  dat  Epig,  Myriis  Byz.  p.  202.  vol.  i.  Brunck. 

BoT^f,    Aiwffcy  'Sj^kSoiJi.it^  ^ocyon' 
Ovo  £T»  Toi  i/.a.Tr)^.,    i^ccTov  -zs-e^t  kXijjjlx  |3a>.a(7«, 
XEYXEI  vTTB^  K^XT®^  niKTot^uv  isiTa.^Kov. 

et  reponendum  efFe  infuper,  opinor,  XPYSEAS  et  NEKTAPEOif. 
Sic  in  epig.  benc  noto  in  Sophoclem —^  iKv^oy^tu)!  OT^oxa/^y?  — > et 

xA))/x.«Ta  ^ivu^irr). 

V.  276.  Haec  certe  nimis  hiant,  nec  fatis  perfpicua  eft  con- 
ftrudtio.     Se  re<5^e  haberet  iocus,  fi  \ii  refingeretur ; 

K  3  Afper 


150         P.  V  I  R  G  I  L  1 1  M  A  R  O  N  1  S 

Afper  in  ore  fapor:  tonfis  in  vallibus  illum 
Paftores,  et  curva  legunt  prope  flumina  Mellse. 
Hujus  odorato  radices  incoque  Baccho, 
Pabulaque  in  foribus  plenis  appone  caniftris.  280 

Sed  fi  quem  proles  fubito  defecerit  omnis, 
Nec  genus  unde  novss  rtirpis  revocetur,  liabebitj 
Tempus  et  Arcadii  memoranda  inventa  mdgiilri 
Pandere,  quoque  modo  casfis  jam  fsepe  juvencis 
Infincerus  apes  tulerit  cruor.     Alcius  omnem  285 

Expediam,  prima  repetens  ab  origine,  famam. 
Nam  qua  Pellasi  gens  fortunata  Canopi 
Accolit  effufo  llagnantem  flumine  Nilum, 
Et  circum  pi6tis  vehitur  fua  rura  phafelis; 
Quaque  pharetratce  vicinia  Perfidis  urget,  290 

Inde  Dcum  nexls  ornata  torquibus  ar^. 

V.  285.    altius.      Ita   D.  Llicas   \,   3.    ■nra^vjHoXaQw.oTi    ANfiQEN 

te-as-ii/  ax^kCw? :  quem  egregie  iliuftrat  Schol.  in  Thuc.  v.  26.— 

Aja  To  \j.t\  'ssv.^r^rr/.vja\  ■vnii  ^Aiy.ias',  IlAPAKOAOYQnN  IIASIN.  in  qUO 
loco  Thucydidis  pro  afTBavop,Ei/©^  t£  t??  rjXi^.ia  —  legerem  AKMAZO- 
MEXor;  nifi  quod  nihil  fit  adeo  falebrofi  atque  obfcuri  in  ora- 
tione,  quod  ThucydicU  noa  convcniat,  et  fatis  fit  pro  fuo  more. 
In  ta]i  icriptore  emendare  aliquid  ex  conje6lura,  opus  ell:  peri- 
culofifnmum. 

Neque  aliter  Jamb.  Vit.  Pyth.  i.  i.  Miv.^ov  ya  ANfiGEN  i.r^oAa- 
CovTE,-  -zffEfj  Ta  7£mf  awa.     Et  Demoft.  de  Cor.  Sc6l.  53.  riAP- 

HKOACY0HKOTA  to»?  'sr^ei.yi/.oi.a-iv  t^ot.g^,(;. 

V.  289.  Jamdudiim  videram  ordinem  huiufce  loci  tuibatum 
ciTe^  et  verlus  ad  hunc  modum  digeireram  ;  poftea  vero  certior 
fa£lus  fum  et  codicem  Roinanum  eundcm,  in  quem  incidi,  ordi- 
jiem  exhibere :  qui  et  magnas  Htes  folvit. 

Et  circum  pi^is  vehitur  fna  rura  phafelis  ; 
^icique  pharetrata  vicinia  Perfidis  urget  j 
Lt  cUverfj  ruens  feptem  difcurrit  in  ora 
Ufque  coloratis  amnis  devcxus  ab  Lidis^ 
Et  viride7n  Mgyptum  nigra  fcecundat  arena\ 

et  fortafse  non  fine  multa  loci  utilitate  vcrf  2go.  ^uique  pha- 
retrutiv  —  poftremus  omnium  veniret. 

Ec 


GEORGlCA.     LIB.  IV.  151 

Et  viridem  iEgyptiim  nigra  fcecundat  afena, 

Et  diverfa  ruens  feptem  difcurrit  in  ora 

Ufque  coloratis  amnis  devcxus  ab  Indis ; 

Omnis  in  hac  certam  regio  jacit  arte  falutem.  294 

Exiguus  primum  atque  ipfos  contradlus  ad  ufus, 
Eligitur  locus :  hunc  anguftique  imbrice  tedi 
Parietibufque  premunt  arflis ;  et  quatuor  addunc 
Quatuor  a  ventis  obliqua  luce  fcncltras. 
Tum  vitulus,  bima  curvans  jam  cornua  ffonte, 
Quseritur:  huic  geminas  nares,  et  fpiritus  oris        300 

V.  291.  nigra  :  —  i.  e.  fertUi :  untie  et  ipfa  Mgyptus  vocaba- 
tur  tJ^'.Xu.fji.Qu\<^.  Tale  folum  grandiori  voce,  ut  folet,  vocat 
Prndarus  —  y.iXum(pici.  -zn-soia  —  Pyth,  iv.  g^^.  de  qua  voce  flrenue 
rugatur  Scholiajies ',  et  /:*£^a»w?  «^s^a; — Nem.  xi.  50.  unde  He- 
fych.   in  MsAaii-ay,  ^a6««i'  —  et  fuiiilibus,    fortafse  refpicit  yr,v: 

idem  enim  eft  ^cx.dvy»'^  a^S^a,   et  (jLtXana.   «^a^«.       ?ja.^v^^o'j  acxv —^ 

habet  Mfchylus  Sept.  Theb.  p.  77.  Ed.  Canteri.  Hinc  D.  Mat~ 
thaus :  Ei/Gew?  E|av£T«A£,  ^ta  To  /ah  i^mv  BA0OS  THS :  xiii.  5  quaiTi 
terram  vocat  MTrroyicov — Thuc.  i.  2.  unde  mihi  videntur  Schol. 
et  Suidas  male  intelligere  ^ov(^  rf^i-axa  —  Soph.  QEd.  Col.  722. 
per  quas  voces  poeta  vult,  opinor,  terratn  aptum  pe£ius  haben-^ 
tem  :  —  i.  e.  profundum  et  pinguefolum.  Vide  Eur,  Phaen,  651. 
Androm.  637.  et  ad  utrumque  locum  Siholia.  Hinc  denique 
rctSle  intelHgit  T%etzes  locum  Lycophronii  v.  119. 


— ^— — — — — — —  Hi  B-iiayjTMf 

TpiTUi(^  E/cfcGAaiffii/  Y,Xoy.iay.ii/-/iv  '. 

profundcs  fulcos  halentejn :  cujus  notam  confulat  ledlor. 

V.  299.    Hic  in  mentem  veniunt  quidam  Melcagri  verfus 
Anthol.  Brunck  cx : 

Egya  ^£  TZ'/jir,ivTra  EOHFENEErZI  /ji.B}\KTo-aK; 
KaAa  fA.B>\H'    >tui  o-i/xtAo)  s^riacvai  tryal^ovTai 
Afjy.a  'aoTwTPriTOio  vio^avTO.  y.a'KKia  XTjpa  : 

quorum  poftremus  nemini,  opinor,  qui  in  his  rebus  judicium 
habet,  poteft  placere.  Noflras  conje£luras  interca,  dum  qui- 
dam  peritior  felicius  ingenium  exercuerit,  quid  vetat  et  nofmet 
proponere  ?    ' 

AivyM  •nroAuTgrToio  MEAIPPYTOY  AirEA  xr?a  : 

incredibile  enim  eft  illum  melUs  non  feciiTe  mentionem.    Ii/x?a« 

K  4  Muka 


152         P.  VIRGILII  MARONIS 

Multa  reluftanti  obfuitur-,  plagifque  perempto 
Tunfa  per  integram  folvuntur  vifcera  pellem. 
Sic  pofitum  in  claufo  linquuntj  ec  ramea  coftis 
Subjiciunt  fragmenta,  thymum,  cafiafque  recentes. 
Hoc  geritur,  Zephyris  primum  impellentibus  undas, 
Ante  nobis  rubeant  quam  prata  coloribus,  ante      306 
Garrula  quam  tignis  nidum  fufpendat  hirundo. 
Interea  teneris  tepefadlus  in  QfTibus  humor 
J5iftuat-,  et  vifenda  modis  animalia  miris, 
Trunca  pedum  primo,  mox  et  ftridentia  pennis      310 
Mifcentur,  tenuemque  magis  magis  aera  carpunt : 
Donec,  ut  seftivis  eff^ufus  nubibus  imber, 
Eruperc;  aut  m  nervo  pulfante  fagittse, 
Prima  leves  ineunt  fi  quando  prselia  Parthr.  314 

Quis  Deus  hanc,  Mufs,  quis  nobis  extudit  artem  ? 
Unde  nova  ingreffus  hominum  experientia  cepit  ? 

Paftor  Ariftseus,  fugiens  Peneia  Tempe 
Amiffis,  ut  fama,  apibus  morboque  fameque, 
Triftis  ad  extremi  facrum  caput  aftitit  amnis,  319 

Multa  querens  •,  arque  hac  afFacus  voce  parentem  : 

*  Mater  Cyrene!  mater !   quse  gurgitis  hujus 

*  Ima  tenes  -,  quid  me  prseclara  ftirpe  Deorum 

autem  eipr/AEia»  — -  alveari  ajftdentes  —  eft  alvear-i  diUgenter  operam. 
dantes. 

V.  301.  obfuitur  :  vide  Heinfium  ad  Ov.  Faft.  ii.  578. 

V.  321.  Pulchrior  fortafse  foret  diftin£lio  : 

Mater  !  Cyrene  mater  f 

ut  folet  fierl  ad  JF.n.  viii,  71. 

Nympha  !  Laurentet  nympha  ! 

V.  322.  Speciofiflima  haec  Arijiai  conqueftio  qusedam  vrcte- 
tur  Caiimacho  debere : 

T>*T9  To  ^it>ixw  yv.iro  ff^if^:  H^m.  Cer.  99, 


GEORGICA.     LIB.  IV.  133 

*  (Si  mod6,quemperhibes,patereftThymbraeusApollo) 
*-  Invifum  fatis  genuifti  ?  aut  quo  tibi  noftri 

*  Pullus  amor  ?  quid  me  coelum  fperare  jubebas  ?    325 
'  En  etiam  hunc  ipfum  vitas  mortalis  honorem, 

'  Qiiem  mihi  vix  frugum  et  pecudum  cnftodia  lolers 

'  Omnia  tentanti  extuderat,  te  matre,  relinquo. 

'  Quin  age,  ec  ipfa  manu  felices  erue  fylvas;  329 

*  Fer  ftabulis  inimicum  ignem,  atque  interfice  meflres: 
'  Ure  fata,  et  validam  in  vites  molire  bipennem  : 

'  Tanta  mese  fi  te  ceperunt  tsdia  laudis.* 

At  mater  fonitum  thalamo  fub  fluminis  alti 
Senfit:  eam  circum  Milefia  vellera  Nymphs 
Carpebant,  hyali  faturo  fucata  colore  ;  ^^^ 

Drymoque,  Xanthoque,  Ligeaque,  Phyllodoceque, 
Casfariem  effufse  nitidam  per  candida  colla: 
Nefsee,  Spioque,  Thaliaque,  Cymodoceque, 
Cydippeque,  et  flava  Lycoriasj  akera  virgo, 
Alcera  tum  primos  Lucinse  experta  labores :  340 

Clioque,  et  Beroe  foror;  Oceanitides  ambse, 
Ambse  auro,  pi6lis  incind^e  pellibus  ambs ; 
Atque  Ephyre,  atque  Opis,  et  Afia  Deiopeia: 
Et  tandem  pofitis  velox  Arethufa  fagittis. 
Inter  quas  curam  Ciymene  narrabat  inanem  34.5 

Vulcani,  Martifque  dolos,  et  dulcia  furta; 

ubi  male  omnes  quos  vidi  interpretes  :  Siquidem  ego  tuus  filius 

fed  enim  meus ;  rcpeti  fe  poftulat  ofrs^  ad  utrumque  mem- 

brum  fententiae  :  Si  7nodo  ftm  ego  tuus  filius et  fi  ille  viciffim 

fit  meus.     Similiter  Ap.  Rhod.  ii.  236. 

V.  324  iVlulto  melius  cxularct  to  aut:  concitatis  enim  J^rif- 
tai  affe<5libus  copuias  non  conveniunt ;  et  frangunt  impediunt- 
que  orationem. 

To  7ra9'^  liTro  tujv  <7Vvos^f/.i)v  y.xi  rut  uXKuv  tirpaa-^rjv.m  ifj.TrooiCpfji(fot 
aya.icicy.TH'   tvji'  ya^   £?i£t/6j^ian'  AIIOAAYEI  ra  ogO|M.tf,  ^om  to  i$  air  o^xya 

Ti)'^  «(pucrSat :  Longin.  de  Subl.  xxi. 

Sic  enim  lcviirima  mutatione  locum  lego,  ut  longe  duriffima 
atque  maxime  invenufta  conftru£tio  evitetur.  Sic  dixit  D. 
Maithaus:  Ov  y.v  AnOAESHi  tox  ,wijOo>  «vtm;  x.  42.  et  alii  paffim. 

AqiiC 


154         P.  VIRGILII  MARONlS 

Aque  Chao  denfos  Divum  numerabat  amores* 
Carmine  quo  captae,  dum  fufis  moUia  penfa 
Devolvunt,  iterum  maternas  impuiic  aures 
Lu6tus  Arifta^i,  vitreifque  fedilibus  omnes  350 

Obftupuere:  fed  ante  alias  Arethufa  forores 
Profpiciens,  fumma  flavum  caput  extulit  unda. 
Et  procul :  '  O  gemitu  non  fruftrii  exterrica  tanto, 
'  Cyrene  foror-,  ipfe  tibi,  tua  maxima  cura, 
'  Triftis  Ariftasus,  Penei  genitoris  ad  undam  255 

'  Stat  lacrymans,  et  te  crudelem  nomine  dicit.* 
Huic  perculfa  nova  mentem  formidine  mater; 
'  Duc  age,  duc  ad  nos :  fas  ilii  limina  Divum 
*  Tangere,'  ait :   fimul  alta  jubet  difcedere  late 
Flumina,  qua  juvenis  grefllis  inferret:  at  illum       360 
Curvara  in  montis  faciem  circumftetit  unda 
Accepitque  finu  vafto,  mibitque  fub  amnem. 

Jamque  domum  mirans  genitricis  et  humida  regna, 
Speluncifque  lacus  claufos,  lucofque  fonantes, 
Ibat;  et  ingenti  motu  ftupefactus  aquarum  ^6^ 

Omnia  fub  magna  labentia  flumina  terra 

V.  352.  Profpiciens.  Nihil  facit  haec  vox  ad  loci  fcopum, 
cum  et  aliiS  nymphae  non  minus  profpicere  potuifTent ;  nec  ocu- 
los,  quod  fciam,  prae  fororibus  acutiorcs  habuerit  Jretbufa. 
Statim  vidi  a  Firgilii  manu  aliter  venifTe : 

-fcd  anU  alias  Arethufa  forore: 


PROSILIENS,  jwnma  Jiavum  capiit  cxtulit  unda. 

hoc  ct  juftum  eft  et  perfonae  convenit  velocis  Arethufa. 
V.  352.  flavum.     Ita  rc6te  plerique  codices. 


Af»^»;;  yoc.yiJi.io  jji.iXayccvyei '.    xLur.  HeC,  I52. 

ubi  vide  an  non  reponendum  fit  xpyiokomoy  J«f)!f. 

V.  361.  curvata:  —  i.  e.fje  curvans. 

V.  366.   Semper  equidem  hortator  fui,  ut  a  longum  in  cafu 
ablativo  pri?na  cleclinationis  latiore  fono  ederetur  j  ut  nos  A^igli 

Spei5la- 


GEORGICA.     LIB.  IV.  155 

Speftabat  diverfa  locis;  Phasimque,  Lyciimque, 
Ec  capuc,  unde  altus  primum  fe  erumpit  Enipeus, 
Unde  pacer  Tiberinus,  ec  iinde  Aniena  fluenta, 
Saxosumque  fonans  Hypanis,  Mysufque  Caicus,     370 
Et  gemina  auracus  taurino  cornua  vultu 
Eridanus  •,  quo  non  alius  per  pinguia  culta 
In  mare  purpureum  violencior  infiuic  amnis. 

Poftquam  ell  in  thalami  pendentia  pumice  tecla 
Perventum  ;  et  nati  flecus  cognovit  inanes  •^'j^ 

Cyrene;  manibus  liquidos  danc  ordine  fontes 
Germanas,  tonsifque  ferunt  mantilia  villis : 
Pars  epulis  onerant  menfas,  et  plena  reponunt 
Pocula:  PanchfEis  adolefcunt  i2;nibus  arse. 
Et  mater  :  '  Cape  Mceonii  carchefia  Bacchi :  380 

'  Oceano  libemus,*  aic.     Simul  ipfa  precatur 
Oceanumque  patrem  rerum,  Nymphafque  forores, 

in  vocibus  —  Barn  —  Sto.r^  Sic,  quod  ni  hic  fiat,  verfus  cor- 
rumpetur  peffima  i/.onoranx. 

V.  370.  Saxofumque  fonans  Hypanis.      Sic  vocavit  fluvium 
CaUimachus  'uj^.k-jtwj  in  loco  nobis  non  negligendo : 

Diitf;  £tx^o>To  y.nunrBroi,'    fiacnro  o  avri^ 

Uit;^  vTii^  K^aStv  T£  nOAYSTION  te  M:Ti;7rrv, 

Ai-ij/aA:©',    OTE  isO^.w  Itu^  livo  ■nric^criv  c/.eiro  :    H.  J.  24. 

fic  repofuimus  :  SitibunduSy  dum  interea  multa  aqiia  copia- 


Nec  poflum  non  exfcribere,  quse  refert  optimus  Brunck  ad 
locum  : 

*'  iXvy?  iQa.Xovro :  loquendi  forma,  quae  dodilifTimo  Valckenaer 
ad  Theoc.  Adoniaz.  p.  250.  grseca  elfe  non  videtur." 

Qi^ise  dedaratio  mihi  duo  probat:  Nos  fcihcet  caecutientes 
homunculos  interdum  Io:gius  videre  quam  viri  vel  maxime 
oculati :  Et  duos  viros  doctifTimos,  eum  nempe,  qui  talia  dicere 
potuerit,  et  eum,  qui  talia  dicentem  aufcuhare,  non  cognovilfe 
plenam  vim  atque  omnes  elegantias  vocis  mediae  Gracorum. 
Vide  nos  iii.  1 16.  219.  et  i   300. 

lAtaj  tCa^ovTo — iiBi  lujlra  PONEBANT.  Non  potuit  loqui  aut 
Ca/Iimachus,  aut  ahus  quifqaixm,  mihi  credc,  elegantius. 

Cen- 


156         P.  VIRGILII  MARONIS 

Centum  quse  fylvas,  centum  quse  flumina  fervant. 
Ter  liquido  ardentem  perfudic  nectare  Veilam  : 
Ter  flamma  ad  fummum  te6li  fubjecla  relux^:.        ^S^ 
Omine  quo  firmans  animum,  fic  incipit  ipfa: 

*  Eft  in  Carpathio  Neptuni  gurgice  vates, 

*  Cseruleus  Proteus-,  magnum  qui  pifcibus  asquor, 
'  Et  jun6to  bipedum  curru  metitur  equorum. 

'  Hic  nunc  Emathis  portus,  patriamque  revifit      390 
'  Pallenen  :  hunc  et  nymphse  veneramur,  et  ipfe 

*  Grandasvus  Nercus :   novit  namque  omnia  vates, 

'  Qu£e  fmt,  quse  fuerint,  qus  mox  ventura  trahantur. 
'  Quippe  ita  Neptuno  vifum  eft;  immania  cujus 
'  Armenta,  et  turpes  pafcit  fub  gurgite  phocas.       ^95 
«  Hic  tibi,  nate,  prius  vinclis  capiendus,  ut  omnem 
'  Expediat  morbi  caufam,  eventufque  fecundet. 

*  Nam  fine  vi  non  ulla  dabit  prjEcepta,  neque  illum 

*  Orando  flecftes:  vim  duram  et  vincula  capto         ^g^ 
'  Tende:  doli  circum  hasc  demum  fransfentur  inanes. 

'  Ipfa  ego  te,  medios  ciim  foi  accenderit  seftus 

*  Cum  fitiunt  herbse,  et  pecori  jam  gratior  umbra  eft, 
'  In  fecrera  fenis  ducam,  quo,  feflJus  ab  undis, 

*  Se  recipit;  facile  uc  fomno  aggrediare  jacentem.   404 
'  Verum  ubi  correptum  manibus,  vinclifque  tenebisj 

'  Tum  varise  illudent  fpecies,  atque  ora  ferarum. 
'  Fiet  enim  fubito  fus  horridus,  atraque  tigris, 

*  Squamosufque  draco,  et  fulva  cervice  lesena: 

V.  396.  vincMis  capiendus :  imo  7nanihiis  fiiit  capiendus^  et 
tum  demum  vlncUis  tenendus.  funcula  capto  tcnde:  v.  399. 
Eleganter,  et  etiam  vere,  ni  fallor,  Grc^co  more  poflis  legere : 

Hic  tibif  nate^  prlus  vincUis  JACIENDUS. 

cui  multas  funt  in  utraque  lingua  cognatae  locutiones :  fufficiat 
igitur  le6torem  ad  Pind.  Pyth.  viii.  80.  amandare. 

V.  403.  quu,  feffus  ab  undis,  fe  recipit.  Ita  mihi  videor 
reflc  diftinguere:  v.  verf.  389.  Sic  Hcratins :  lajfus  ab  equo. 

V.  406.  illudent.  Ita  omnino  legi  uebet  cum  plus  uno  co- 
dice.     Altera  Ie6tio  fcnfum  habet  menti  poets  contrarium. 

'  Aut 


GEORGICA.     LIB.  IV.  157 

«  Aut  acrem  flammse  fonitum  dabit,  atque  ita  vinclis  , 

'  Excidet,  aut  in  aquas  tenues  dilapfus  abibit.         410 

«  Sed  quanto  ille  magis  formas  fe  vertet  in  omnes -, 

'  Tanto,  nate,  magis  contende  tenacia  vincla : 

'  Donec  talis  erit,  mutato  corpore,  qualem 

'  Videris,  incepto  tegeret  cum  lumina  fomno.*        414. 

Hosc  ait,  et  liquidum  ambrofias  difFudit  odorem, 
Quo  totum  nati  corpus  perduxir-,  at  illi 
Dulcis  compofitis  fpiravit  crinibus  aura, 
Acque  habilis  mcmbris  venic  vigor.    Eft  fpecus  ingens 

V,  413.  mutato  corpore: — "  poft  omnes  corporis  muta- 
tiones." 

V.  414.  incepto  fomuo.  Hinc,  neglecElis  aliorum  conjec- 
turis,  optime  edidit  Brunck  in  Epig.  3"°.  TheQcriti^  ut  et  ipfc 
emendaveram  : 

*£uy£,    //sD«?  YnNOY  v.oi^x  KATAPXOMENON. 

flC   Philodemi  Epig.  xiii.  'urv^  «^t»  yMTCc^yofJiivov. 

Sed  jam  fero  vidi  hanc  emendationem  Toupio  deberi,  et  eodeia 
loco  Philodemi  effe  confirmatam. 

V.  417.  aura  :  Quae  eft  id  vel  odoris  vel  lucis^  quod  a  corpo- 
ribus  emittitur.  Ut  dixit  Lucretius  —  oUvi  auram,  et  nofter 
Mai'o  —  auri  auram;  fic  pulcherrima  tranllatione  Horatius 
de  virgine : 

tua  ne  retardet 

AuRA  fnaritos. 

Et  longe  omnium  feliciflime  hdc  figura  ufus  eft  nofter  Popiusy 
cujus  verba  nequeo  mihi  ternperare  quin  apponam,  cum  fmt 
fuaviflima  pariter,  et  pleniffima  majeftatis ;  imo  pene  divina. 

Afy  Fancy  fornid  thee  of  angelic  Kind; 

$ome  Emanation  ofthe  all-beauteous  Mind. 

A  quodam  juvene  (mihi  quondam,  dum  Cantabrigla  commo- 
raremur,  amiciffimo)  audivi,  doftiflimum  Foflermn^  fcholeC  Eto~ 
nenfis  dudum  archididcfcalumi  legere  voluifle  : 


•tua  ne  RETARDENT 


Ora  rnaritos. 

ingeniose  quidem,  fed  noUem  fa<5lum:  hoc  enim  eft  nebtdafn 
candidis  j^cllis  fpargcre, 

Exefj 


158  P.VIRGILII  MARONIS 

Exefi  latere  in  montis ;  quo  plurima  vento 

Cogitur,  inque  finus  fcindit  fefe  unda  redu(5tos ;     420 

Deprenfis  olim  ftatio  tutlflima  nautis : 

Intus  fe  vafi;i  Proteus  tegit  objice  faxi : 

Hic  juvenem  in  latebris  averfum  a  lumine  Nympha 

Collocat,  ipfa  procul  nebulis  obfcura  refiftit. 

Jam  rapidus  torrens  fitiences  Sirius  Indos  425 

Ardebat  ccelo,  e:  mediLim  fol  igneus  orbem 

Hauferat :  arebant  herbse,  et  cava  flumina,  ficcis 

Faucibus,  ad  limum  radii  tepefada  coquebant ; 

Cum  Proteus  confueta  petens  e  flutlibus  antra 

Ibat:  eum  vafti  circum  gens  humida  ponti  430 

Fxultans  rorem  late  difpergit  amarum. 

Sternunt  fe  fomno  diverf^  in  fitore  phoc^. 

Ipfe  (velut  ftabuli  cuftos  in  montibus  olim, 

Vefper  ubi  e  paftu  vitulos  ad  te6la  reducit, 

Auditique  lupos  acuunt  balatibus  agni)  435 

Confidit  fcopulo  medius,  numerumque  recenfet. 

Cujus  Arifiaso  quoniam  eft  oblata  facukas  -, 
Vix  defeflTa  knem  paflTus  componere  membra, 
Cum  clamore  ruit  magno,  manicifque  jacentem 
Occupat.     Ille  fuse  contra  non  immemor  artis,       440 
Omnia  transformat  fcfe  in  miracuia  rerum 
Ignemque  horribiiemque  feram,  fluviumque  liquentem. 
Verum  ubi  nulla  fugam  reperit  fallacia,  vi6tus 
In  fefe  redic,  atque  hominis  tandem  ore  locutus : 

Inter  Gracos  etiam,  ut  Pindarus  dixlt  a.y^iiMa  y^^vea  —  itTi  ve- 
rufti/Iime  Ariftoph.  Thefm.  1121.  Ed.  Brunch  de  unguentis: 

Ta  ^'aM^AFIANGHSANTA  'V^oi.vr  a.iriVTO.ra. 

Horatium  fequitur  Propertius  ii.  xxvii.  15. 

Si  modo  clamantis  revocavcrit  aura  puellje. 

Simlliter   Flaccus — Glycera  nitor  :    et   Euripides  —  ay7jx.trrcxi 
ei)ij.a.rtx. —  Androm.  2S5.    Vide  Hom.  H,  Cer,  v.  275, 
V.  420,  fcindit  k(Q,     Mcdiam  vocem  maluit  Mn.  ii.  39, 

SciNDiTUR  incertum Jludia  in  contraria  vulgus. 

'  Nam 


GEORGICA.     LIB.  IV.  159 

'  Nam  quis  te,  juvenum  confidentinime,  noftras     445 
*  Juffit  adiredomosr  quldvehinc  petis?'  inquit.  Atille, 
'  Scis,  Proteu,  fcis  ipfe;  neque  eft  te  fallere  cuiquam. 
'  Sed  tu  define  velle:  Deum  prsecepta  fecuti 
'  Venimus,  hinc  lapfis  qu^fitum  oracula  rebus.'     449 

Tantum  effatus.     Ad  hxc  vates  vi  denique  multa 
Ardentes  oculos  intorfit  lumine  glauco  ; 
Et  graviter  frendens,  fic  fatis  ora  refolvit : 

*  Non  te  nullius  exercent  numinis  irs ; 
'  M.igna  luis  commifla :   tibi  has  miferabilis  Orpheus, 
'  FTaudquaquam  ob  meritum  poenas  (ni  fata  refiftant) 
'  Sufcitat,  et  rapta  graviter  pro  conjuge  fsevit.        456 

V.  445.  Nam  quis.  "  Id  efl,  quifnam  :"  Servtus.  Male; 
at  hunc  errorem  po!c  eum  alii  fepe  erraverunt.  Locutio  eft 
tam  Gracis  quam  Lntinis  tamiliaris,  potiflimum  in  ira  vel  aliquo 
alio  vehemente  affeHu  cnm  fejlinatione  exprimendo.  Vide  Schol. 
ad  Soph.  Aj.  loi. 

Evy  u  TEHvoi'*  Tiv'©-  TAP  uoi  rov  fjnyxv 

XoXof  y.xr  uvToiv  iY/.otXu)/  sAijAyfiaj ;    Soph.  Phil.  ^^Q. 

ubi  Heathius  inconfiderate  nimis  reponere  vult  y  a.^. 


Quinetiam,  eft  ubi  fic  fe  res  habeat,  quamvis  nulla  fit  inter- 
rogatio:  Sic  in  Ap.  Rhod.  i.  333. 

A».oi  FAP  QS^erx  TE  vijt  f^oTrAic-ao-Sa»  Eoiv.fy, 
Ylxfrx  MEN  ty  kxtx  y.o<7fM)i  tirxPTix  y.ei-rxi  mym, 

ita  enim  fcribendus  eft  et  tranfpofitione  fublevandus  ifte  locus. 
Hinc  etiam  fortafse  fme  causa  IVhartonus  queritur  de  Theoc. 
xvi.  5.  quem  tamen  fequitur  Brunckius.    Si  quid  mutandum  fo- 
ret,  ad  Homeri  normam  fub  initio  IHadis  refcribendum  potiiis 

judicarem:   Tk  t'ap  ruv  oTnroi .     Nec  dubito,  quin  hinc 

corrigendus  fit  Callirnachus :  locus  enim,  ut  nunc  ftat,  harum 
rerum  peritioribus  neutiquam  placebit.     Ita  refcribi  juiferim : 

Tlui;  FAP  »!)',    AtxTaiov  «h<7o/<i£»,   tjs  Avy.xiov ;    H.  J  OV.  4« 

V,  455,  Haudquaquam  ob  meritum  pcenas:  i.  e.  "  non  tales 
quales  mereris  ;  nam  ejus  uxori  caufa  mortis  fuifti.  Inferret 
.Tutem  digna  fupplicia,  nifi  fata  prohiberent."  Servius. — Quae 
fcilicet  vera  c{[  loci  interpretatio,  eamque  ideo  protulimus,  quod 
Martynus  et  alii  fruges  glandibus  ftulte  pofthabuerint. 

Mlla 


i6o         P.  VIRGILII  MARONIS 

"  Illa  quidem,  diim  te  fugeret  per  flumina  prseceps, 
'  Immanem  ante  pedes  hydrum  moritura  puella 
'  Servantem  ripas  alta  non  vidit  in  herba. 

*  At  chorus  asqualis  Dryadum  clamore  fupremos    460 

*  Implerunt  montes :  flerunt  Rhodopeia;  arces, 
'  Altaque  Panggea,  et  Rhefi  Mavortia  tellus, 

'  Atque  Getse,  atque  Hebrus,  atque  A6lias  Orithyia. 

*  Ipfe  cava  folans  ^grum  teftudine  amorem, 

'  Te  dulcis  conjux,  te  folo  in  litore  fecum,  465 

'  Te  veniente  die,  te  decedente  canebat. 

*  Tasnarias  etiam  fauces,  alta  oftia  Ditis, 

*  Et  caligantem  nigra  formidine  lucum 

*  Ingreffus,  Manefque  adiit  regemque  tremendum, 

'  Nefciaque  humanis  precibus  manfuefcere  corda.   470 

*  At  cantu  commotas  Erebi  de  fedibus  imis 

'  Umbrae  ibant  tenues,  fimulacraque  luce  carentum : 

V.  457.  per  flumina.  Olim  mecum  dicebam,  Quid  fibi  vult 
per  Jlumina  ?  certe  enim  noUet  intelligi  poeta  Eiirydken  per  me- 
dia  jiivmna^  quae  et  illam  et  Artjlceum  obruiflent,  fugam  praeci- 
pitaire:  itaque  conjiciebam — per  gramina  ut  infrr.  —  alta  non 
vidit  in  herca:  et  Ovidius  de  eadem  re.  Met.  x.  8.  per  her- 
BAS.  Sed  hujufce  conje£turae  jam  me  poenitet ;  et  ro  per  idem 
velle  arbitror  quod  Grtscorum  'ara.ca.  — prater  ;  quamvis  exem- 
plum  fimile  memoriam  meam  non  ftatim  incurfat.  Quibus 
otium  eft  indicibus  excutisndis  de  hoc  videant;  nobis  in  tuto 
eiTe  videtur  VirgiHi  iocus. 

V.  465.  Pulcherrima  repstitio  vocis  te :  quam  venuftatem 
aliqua  ex  parte  habet  Tbeocritus,  Id.  i.  19. 

—— — TY  yci^  ^r.y    0y^(7i,    rct  Aa,^'Aa®^  aXyta.  «o=f, 

fic  enim  legendus  eft  ifte  locus,  neque  hic  tolerari  poteft  arti- 
culus  To  tsXiov.  ita  etl''m  folent  optimi  fcriptores. 
Ipfe  Theoc.  iii.  4/. 


■     •        -'  EOT  riAEON  uyocyi  hvua^eK; 

Oj  tBQoKo^aa-it  sir\,  IIAEION :    2  Tim.  iii.  9.  et  ita  I  Efd.  ii.  29. 
Prolog.  ad  Sap.  Sirach,  Eur.  Rhef.  946.  et  paiTmi  omues  alii. 

Im- 


GEORGICA.     LIB.  IV.  i6i 

*  Qiiam  mulca  m  fylvis  avium  fe  millia  condunt, 

'  Vefper  ubi,  aut  hybernus  agit  de  montibus  inlber; 
'  Matres,  atque  viri,  defun(5|:dque  corpora  vita       475 

*  Magnanimum  heroum,  pueri,  innuptasque  puellae, 

*  Impofitique  rogis  juvenes  ante  ora  parentum. 
'  Quos  circum  limus  niger,  et  deformis  arundo 

*  Cocyti,  tardaque  palus  inamabilis  unda 

*  Alligat,  et  novies  Styx  interfufa  coercet.  480 

*  Quin  ipf^  ftupuere  domus  atque  intima  lethi 

'  Tartara,  c^ruleofque  implexse  crinibus  angues 
'  Eumenides  •,  tenuitque  inhians  tria  Cerberus  ota ; 

*  Atque  Ixionii  vento  rota  conftitit  orbis.  484 

*  Jamque  pedem  referens,  cafus  evaferat  omnes  ; 

*  Redditaque  Euridice  fuperas  veniebat  ad  auras, 

'  Pone  fequens-,  (namque  hancdederatProferpina  legem) 
'  Cum  fubita  incautum  dementia  cepit  amantem  •, 

*  (Ignofcenda  quidem,  fcirent  fi  ignofcere  Manes) 

'  Reftitit;  Eurydicenque  fuamjam  luce  fub  ipsa,  490 
'  Immemor  heu !  vicflufque  animi,  refpexit:  ibi  omnis 
'  EfFufus  labor,  atque  immicis  rupta  tyranni 
'  Fcedera ;  terque  tragor  ftagnis  auditus  Avernis. 

*  Illa :  "  Quis  et  me,  inquit,  miferam,  et  te  perdidir, 

Orpheu  ? 
"  Quis  tantus  furor;  en  iterum  crudelia  retro        495 
*«  Fata  vocant,  conditque  natantia  lumina  fomnus. 
"  Jamque  vale :  fcror  ingenti  circumdata  nofte, 
"  Invalidafque  tibi  tendens,  heu !  non  tua,  palmas." 
'  Dixit,  et  ex  oculis  fubito,  ceu  fumus  in  auras 
'  Commixtus  tenues,  fugit  diverfa ;  neque  illum     500 
'  Prenfantem  nequicquam  umbras,  et  multa  volentem 
'  Dicere,  prseterea,  vidit ;  nec  portitor  Orci 

V.  484.  vento.  Nunquam  amavi  hanc  vocem ;  ideoque  du- 
dum  conjeceram  reponendum  efle  cantu  pro  vento :  quam 
conjedluram  poftea  didici  codiclbus  aliquot,  tefte  Plerio,  con- 
firmatam  efle. 

L  '  Am- 


i62         P.  VIRGILII  MARONIS 

*  Amplius  objedam  paflus  tranfire  paludem. 

*  Quid  faceret  ?  quo  fe  rapta  bis  conjuge  ferret  ? 

'  Quo  fletu  Manes,  qua  numina  voce  moveret  ?      505 
'  Ula  quidem  Stygia  nabat  jam  frigida  cymba. 
*  Septem  illum  totos  periiibent  ex  ordine  menfes 

*  Rupe  fub  aeriii,  deferti  ad  Strymonis  undam 
'  Flevifie,  et  gelidis  hasc  evolvilTe  fub  aftris, 

'  Mulcentem  tigres,  et  agentem  carmine  quercus.   51O 
'  Qaalis  populea  moerens  Philomela  fub  umbra 
'  Amiffos  queritur  foetus,  quos  durus  arator 
'  Oblcrvans  nido  implumes  detraxit ;  at  illa 

*  Flet  noftem,  ram.oque  fedens  miferabile  carmen 

*  Integrat,  et  mceftis  late  loca  queftibus  implet.      515 
'  Nulla  Venus,  nullique  animum  flexere  hymenasi. 

*  Solus  Hyperboreas  glacies,  Tanaimque  nivaiem, 

*  Arvaquc  Riphasis  nunquam  viduata  pruinis 

V.  501.  fjrenfantem  nequicquatn  umbras:  fic  JEn.  ii.  405, 

Jd  ccelum  TENDENS  ardeHtia  lumina  frustra: 

unde  CaUiinachns  meliori  diilincSrione  fublevandus  eft,  cx  quS 
fit  etiam  verfus  longe  numerofior : 


- •  '  •      I  i      ■  ■finKx  'nryi^ei^ 

Af*(po7i§8;  o^eyaax  /l/.«t59v,   eCp^ey^aro  roKcl    H»  Del.  lOy» 

V.  509.  aftrls.  Ij€dionem  fequor  Rornani  codicis  et  aliO- 
rum  longe  meiiorem.     Sic  Horatius :  fub  yove  frigido. 

V.  511.  Kic  iocus  in  mentem  vocat  verfus  quofdam  CalU- 
tnachif  quos  fic  emendandos  efle  putaverim: 

yiarr,^  EK  yoepuy  tnrov  cx,ri^ondu? 

Ays,  €«^  xXonaaa:  Lav.  Pall.  g^. 

Poftea  vidi  qure  dixit  clariftxmus  Brunck  ad  hunc  locum. 

Ipfe  quiJem  tam  violentam  vim  non  probo,  ubi  tranquilla  res 
poteft  peragi :  oitok  porro  in  of.Toi'  fine  ratione  et  utihtate  mutat 
vir  praiftantiifimus. 

\\  517.  folus:  fciHcet^«^  conjuge:  ut  Eurip.  Iph,  Aul.  77. 


■S  ^2  x«9'EX^a.^'o»r^(7-a?  MONOS 


Luftra- 


OEORGICA.     LIB.  IV.  163 

*  Luftrabat-,  raptam  Eurydicen,  atque  irrita  Ditis 

*  Dona  querens :  fpreto  Ciconum  quo  munere  matres, 

*  Inter  facra  Deum,  nodurnique  orgia  Bacchi,        521 

*  Difcerptum  latos  juvenem  fparsere  pcr  agros. 

*  Tum  quoque  marmorea  caput  a  cervice  revulfum 
'  Gurgite  cum  medio  portans  CEagrius  Hebrus 

'  Volveret,  Eurydicen  vox  ipfa  ec  frigida  lingua,    525 

*  Ah  miferam  Eurydicen,  anima  fugiente,  vocabat: 
'  Eurydicen  toto  referebant  flumine  ripas.' 

Haec  Proteus:  et  fe  ja6tu  dedit  asquor  in  altum; 
Qt-iaque  dedit,  fpumancem  undam  fub  vertice  torfit. 

At  non  Cyrene:  namque  ultro  affata  timentemj  530 
'  Nate,  licet  triftes  animo  deponere  curas. 
'  Hsec  omnis  morbi  caufa:  hinc  mifcrabile  Nymphae, 
'  Cum  quibus  illa  choros  lucis  agitabat  in  altis, 
'  Exitium  misere  apibus.    Tu  munera  fupplex        534 
'  Tende  petens  pacem,  et  faciles  venerare  Napjeas. 
'  Namque  dabunt  veniam  votis,  irafque  remittent, 
'  Sed  modus  orandi  qui  fit,  prius  ordine  dicam. 

*  Quatuor  eximios  prasftanti  corpore  tauros, 

'  Qiii  tibi  nunc  viridis  depafcunt  fumma  Lycsi, 

'  Delige,  et  intadla  totidem  cervice  juvencas.  540 

atque  ita  bene  interpretatur  Barnefius^  quem  nimls  et  immerito 
critici  folent  faftidire.  FaceiTant  igitur  ^^iv^  et  /xoyw — inficetse 
Duporti  et  Mufgravti  conjefturae.  Jam  video  felicius  rem  ad- 
miniftrafTe  Toupium  ad  Theoc.  xv.  08.  Litem  dijudicet  lei^or. 
Noftram  interpretationem  illuftrabit  fcquens  epigramma: 

A^X  aoiv  'U^Xbov  icyj'    ti  yu^  'mXiov  ctvtpi  y.voev^ 
MOTNi^»  LTTc^  7fl">!f,    oiy(oiA,iv/i<;  oChoyji  ; 

V.  525.  Male  haec  mihi  vidcntur  conjun61a — vox  et  Ungua: 
imo  et  ipfa  ratio  et  loci  fcopus  aliud  omnino  pofhilant,  quod 
jpfe  deprehendi,  nec  lciSloris  judicio  committcre  formidabo  ; 

■■   ■     Eurydicen  F/.ux  ipfa  etfrigida  lingua. 

L  2  Quat- 


1^4         P.  VIRGILII  MARONIS' 

*  Quatuor  his  aras  aka  ad  delubra  Dearum 

'  Conftitue,  et  facrum  jugulis  demitte  cruorem  ; 
'  Corporaque  ipfa  boum  frondofo  defere  luco. 
'  Poft,  ubi  nona  fuos  aurora  oftenderit  ortus, 

*  Inferias  Orphei  leth^a  papavera  rrwttes,  545 
'  Placatam  Eurydicen  vitula  venerabere  caesa, 

*  Et  nigram  maftabis  ovem,  lucumque  revifes.* 

Haud  mora,  continuo  matrjs  prscepta  faceflitj 
Ad  delubra  venit,  monftratas  excitat  aras : 
Q^iatuor  eximios  prasftanti  corpore  tauros  550 

Ducit,  et  intadla  totidem  cervice  juvencas. 
Poft,  ubi  nona  fuos  aurora  induxerat  ortus, 
Inferias  Orphei  mittit,  lucumque  revific. 
Hic  vero  fubitum  ac  diftu  mirabile  monftrum 
Afpiciuntj  liquefaila  boum  per  vifcera  toto  ^^^ 

Stridere  apes  utero,  et  ruptis  effervere  coftis, 
Immensafque  trahi  nubes  ;  jamque  arbore  fumma 
Confluere,  et  lentis  uvam  demittere  ramis. 

Hsc  fuper  arvorum  cultu  pecorumque  canebam 
Et  fuper  arboribus,  Casfar  dum  magnus  ad  altum  560 
Fulminat  Euphratem  bello,  viftorque  volentes 
Per  populos  dat  jura,  viamque  affcclat  Olympo. 
Illo  Virgilium  me  tempore  dulcis  alebat 
Parthenope,  ftudiis  florentem  ignobilis  oti : 
Carmina  qui  lufi  paftorum  ;  audaxque  juventa,      ^6^ 
Tityre,  te  patulsz  cecini  fub  tcgmine  fagi. 

V,  548.  ContinuQ  non  videtur  hic  wcWc  Jiatim^  cum  praecef- 
ferit  —  haud  mora ;  fcd  quafi  dixcrat  poeta — "  ran  peragity  eum 
tenem  ordincm^  qucjn  n.atcr  pr^cepcrat^^^ 


I  N  D  E  X 


/ 


INDEX    AUCTORUM, 

Q^UI     IN    HIS    NOTIS 

EXPLICANTUR,  EMENDANTUR,  et  NOTANTUR. 


TTTSCHYLUS  ad  lib.  iil. 
jttl,  83. 

Anacreon  i.  4.  iv.  54.  134. 
Anonymus    criticus   laud.   ii. 

168. 
Anthologia  Graeca  i.  71.  249. 

ii.  80.  146.  iii.  83.  87. 147. 

219.  240.  430.  iv.  54.  III. 

128.  169.  206.  275.  299. 
Apollonius  Rhodius  iv.54.445. 
Aulus  GelHus  —  not.  i.  203. 
Barnefius  laud.  iv.  517. 
Bentleius  laud.  i.  1 26. 462.  not. 

ii.460.  511.  iii.  30. 116.  iv. 

^.^37-  ..      ^ 

Bion  I.  190.  300.  n.  465. 
Brewfterus  laud.  i.  403. 
Brunckiusiaud.  i.71.  not.  399. 

laud.  iii.  83.  260.  430.  not. 

iii.  240.  iv.  370.  laud.  414. 

not.  511. 
Cailimachus  i.  71.  234.  ii.  19. 

95.  iii.  147.  245.  260.  538. 

iv.  322.  370.  445- 501-5» '• 
Cerda  not.  iii.  200. 

Cicero  ii.  288.  iii.  526. 
Clarkius  not.  i.  482. 
Davi^efius  Ricardus  not.  ii.  19. 
Demofthenes  i.  200.  ii.  33.  iii. 

430- 
Duportus  not.  iv.  517. 

Editor  Delph.  not.  i.  387, 

Efaias  prophcta  iii.  219. 


Euripides  i.  71.  138.  iii.  143. 

219.  424.  500.  518.  IV.  22. 

181.  352. 
Fofterus  laud.  iv.  417. 
Heathius  Benj.  laud.  iii.  243. 

not.  iv.  445. 
Heinfius  Dan.  laud.  iii.  260. 
Hefiodus  i.  300.  iii.  495. 
Hefkin  not.  i.  190. 
Hefychius  i.  211.  iii.  495.  W» 

216. 
Homerus  i.  71.  241.  381.  iv. 

137- 
Horatius  i.  295.  300.  416.  ii. 

8.511.111.30.87.147.538. 
Hurd  Ricardus  laud.  iii.  46. 
Ifocrates  ii.  33. 
Jortlnus  laud.  iv.  137. 
Juvenalis.  ii.  123. 
Longinus  i.  21 1.  ii.  402.  iii. 

219.  iv.  324. 
Longus  Paft.  i.  107.  ii.  8.  33. 

126.  526.  iii.  88.  368.  376. 

538. 
LowthiusRoliertusnot  iii  219. 
Lucas  Apoftolus  ii.  95. 
Lucretius  i.  450.  494.  iii.  363. 

iv.  54. 
Martynus  not.  i.  44.217.  2S8. 

320.  laud.  ii.  172.  not.  288. 

290.  iv.  455. 
Mcnandcr  i.  292.  ii.  460. 
Merrick  J.  laud.  iii.  83. 

Mil- 


w 


I    N    D    E    X. 


Miltonus  m.  219. 
Mofchus  iv.  137. 
Mufgraviusnot.iii.21g. 1^.517. 
Numerorum  liber  iii.  219. 
Paulus  Apoftolus  ii.  33.   iii. 

219.  260. 
Phsedrus  ii.  382.  iii.  116, 
Pindarus  i.  71.  ii.  13.  iv.  123. 
Plato  iv.  164. 

Plautus  ii.  33.  iii.  147.  495. 
Popius  laud.  iv.  417. 
Propertius  iii.  219. 
Reifkius  i.  150. 
Sophocles  i.  71.  iii.  243. 
Statius  ii.  382.  iii.  475, 
T.  Faber  not.  i.  6. 


Theocritus  i.  127.  1^6.  168. 

241. 399.  ii.  8.  202.  iii.  316. 

538.  iv.  123.  465. 
Thucydides  iv.  285. 
Tibullus  iv.  259. 
Toupius  not.  i.  150.  211.  234. 

ii.  80.  402.  iii.  260. 
Tryphiodorus  i.  88.  234.  iii. 

83.  148.  219.  538.  iv.  54. 
Tzetz.  Chil.  i.  341. 
Valckenaer  not.  iv.  370. 
Virgilius  paffim. 
Watfonus  Ricardus  not.  i.367. 
Whartonusnot.  i.  150.  iv.  137. 
Xenophon  i.  211.  ii.  460. 


XL 


Dniversity  of  Toronto 
Library 


DO  NOT 

REMOVE 

THE 

CARD 

FROM 

THIS 

POCKET 


Acme  Library  Card  Pocket 
LOWE-MARTIN  CO.  LIMITED 


liasiiij 


f^m 


m 


^■•iyi';;«t^j(ff'C'*f 


® 


Xliiii 


m 


■bV)  vr''i'"'i  r"'v ■''."•!  '*! 
■,tw^;r!r:'i-!fti<>Hf;v:;v«:.<krim 

''!¥''i';'';''';^''^?;.'::f^M 

^-'^;;:il|ifti 

*  '!!V'':,vi^'|#!| 

■  1.  ,;t.  I.;  ;'.i;i '},>.■■ 'rf%'"k 

,,..».1  ,'!.i.i'..',  . ,  ,1  ^^,v,  ..,"r 

■''Vf;^RoH''!;kM 


'\h: 


'''')'■''!■''' 4u* 

^:&viiSr,'. 


;i.';^;iM':J^:'i;,:Sfl 

■:' =':-;;  |:ii;|  11 
'^  '^';l  li':f  & 

'':!W 
■  ■.i:::^'^;S$iy 

;!?«;fe^iiWI 


mmm 


rjta^:^ 


fs.i".:^::^*'."'^-*';